III SA/Po 668/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska . As. sąd. Szymon Widłak Protokolant : sekr. sąd. Damian Wojtkowiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zniszczenie drzew I uchyla zaskarżoną decyzję, oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] Nr [...], II zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ Sz. Widłak /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta– na podstawie art. 83 ust.1, art. 88 ust. 1 pkt 3, ust. 3-5, art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z póź. zm.) – wymierzył W. B. administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł. za zniszczenie poprzez wykonanie niewłaściwej pielęgnacji siedemnastu drzew z gatunku brzoza rosnących przy ul. [...] w L., na działce będącej jego własnością. W punkcie 2 decyzji odroczono termin płatności wymierzonej kary na okres 3 lat, do dnia [...] ze względu na fakt, iż stopień uszkodzenia drzew nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz odtworzenia korony – zgodnie z art. 88 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] do Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Miasta wpłynęło pismo H. S. zamieszkałej w L. przy ul. [...], o zagrożeniach dla okolicznych mieszkańców jakie stwarza 19 drzew z gatunku brzoza rosnących na nieruchomości przy ul. [...]. Zaznaczono, iż podczas wizji terenowej przeprowadzonej na miejscu w dniu [...] okazało się, iż przedmiotowe brzozy w ilości 17 drzew, zostały ogłowione na wysokości 2-3 m. Z kolei podczas wizji terenowej z udziałem strony sporządzono dokumentację fotograficzną i spisano protokół, w którym zawarto obwody drzew pomierzone na wysokości 130 cm. Zdaniem organu administracji dokumentacja fotograficzna i protokół potwierdzają, że brzozy zostały ogłowione – zniszczone na skutek wykonania nieprawidłowych pielęgnacji korony. W związku z tym, za zniszczenie drzew spowodowane niewłaściwą pielęgnacją, na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880 ze zm.) została naliczona administracyjna kara pieniężna, której dokładne wyliczenie zostało zawarte w tabeli. Podkreślono jednak, iż przy bardzo sprzyjających warunkach klimatycznych i zapewnieniu fachowej opieki przez posiadacza terenu, istnieje możliwość odrodzenia drzew. Stąd odroczono termin płatności administracyjnej kary pieniężnej – zgodnie z punktem 2 decyzji – na okres 3 lat. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł W. B. żądając jej uchylenia. Odwołujący wskazał, iż chcąc zakończyć wieloletni konflikt z H. S., która sprzeciwiała się rosnącym na jego działce brzozom, tłumacząc to chorobą córki silnie uczulonej na te drzewa oraz z uwagi na troje własnych dzieci chorujących na alergię, przyciął korony drzew, jak się okazało zbyt intensywnie. Jednak, co podkreślił odwołujący, z możliwością odrodzenia się drzew. Odwołujący podniósł ponadto, iż w niedalekiej przyszłości drzewa te będą musiały być wycięte całkowicie, gdyż zamierza na swojej posesji wymurować nowy płot oraz rozpocząć inne prace budowlane. W tej jednak chwili, przez okres trzech lat, nie może swobodnie dysponować swoją działką. Podkreślił również, iż przedmiotowe brzozy rosną tylko dlatego, że sam je zasadził. Natomiast jego działka jest działką budowlaną, co jasno precyzuje plan ogólny zagospodarowania przestrzennego miasta i plany szczegółowe i w zasadzie nie powinien być miejscem dla drzew leśnych, lecz owocowych. Stąd odwołujący wyraził swoje niezrozumienie, dlaczego wbrew logice zmuszany jest do tego, by na swojej działce prowadził hodowle drzew leśnych. W konkluzji odwołania odwołujący podkreślił, iż sporne działanie z jego strony zmierzało do uregulowania sąsiedzkich stosunków, a "nie do wyrugowania rosnących brzóz". W piśmie uzupełniającym z dnia [...] odwołujący podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w odwołaniu. Zwrócił jednak szczególną uwagę na fakt, iż zaskarżona decyzja podjęta została wbrew obowiązującym przepisom prawa, bowiem kodeks cywilny jednoznacznie stanowi, że właściciel może korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno gospodarczym przeznaczeniem swego prawa i w tych samych granicach może rozporządzać rzeczą. Odwołujący ponownie podkreślił, iż zaskarżona decyzja nie uwzględnia istoty pisma H. S., stwierdzające zagrożenia dla okolicznych mieszkańców przez 17 brzóz, która swoimi argumentami doprowadziła ostatecznie do obcięcia gałęzi drzew. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie stan faktyczny został dokładnie wyjaśniony i udokumentowany. Podkreślił, iż wizja lokalna w terenie przeprowadzona w dniu [...] potwierdziła wcześniejsze ustalenia, że 17 brzóz zostało całkowicie ogłowionych, pozbawionych korony na wysokości 2 do 3 metrów – a więc zniszczonych na skutek przeprowadzenia nieprawidłowych i niewłaściwych zabiegów pielęgnacyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pełni podzieliło stanowisko organu I instancji, że ogławianie drzew nie jest zabiegiem pielęgnacyjnym, lecz prowadzi do całkowitego niszczenia koron i jest błędem w sztuce, a więc jest niczym innym, jak niszczeniem drzewa w rozumieniu art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż w przypadku przeprowadzenia zabiegu ogławiania bardzo często jest tak, że drzewa są okaleczone nieodwracalnie. Dodatkowo uznał za zasadne, wobec zaistnienia przesłanek z art. 88 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, odroczenie terminu płatności administracyjnej kary pieniężnej na okres 3 lat. Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, że z materiału dowodowego wynika niezbicie, iż w przedmiotowej sprawie zaistniała sytuacja określona w art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody. W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że zaskarżona decyzja organu I instancji jest prawidłowa w świetle obowiązujących przepisów i co do samego faktu wymierzenia kary administracyjnej, jak i co do jej wysokości, wyliczonej w oparciu o art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Odnośnie zarzutu odwołującego co do przeznaczenia jego działki na cele budowlane, organ II instancji stwierdził, że usunięcie drzew jest możliwe wyłącznie po uzyskaniu zezwolenia (art. 83 ust. 1 i 6 ustawy o ochronie przyrody). Co do pozostałych zarzutów odwołującego – planowanego na przedmiotowej działce procesu inwestycyjnego i ograniczenia możliwości swobodnego korzystania z tej działki – organ administracji podkreślił, iż każdy ma prawo do swobodnego korzystania ze swojej własności, lecz w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego. Po przytoczeniu treści art. 83 ust. 1 i 6 ustawy o ochronie przyrody Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, iż odwołujący nie dysponował żadnym zezwoleniem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu odwoławczego na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa w postaci zastosowania w niniejszej sprawie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody poprzez błędne zastosowanie go w niniejsze sprawie i stwierdzenie przez organ, że skarżący doprowadził do zniszczenia drzew poprzez niewłaściwie wykonaną pielęgnację. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż organy obu instancji nie uwzględniły wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności w sposób nieprawidłowy dokonało oceny przeprowadzonych zabiegów pielęgnacyjnych i ich wpływu na żywotność drzew. Zdaniem skarżącego nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, że pielęgnacja ta była niewłaściwa. Podkreślił bowiem, że nie miała ona na celu zniszczenie brzóz, a obejmowała jedynie cięcia techniczne koron drzew. Zaznaczył ponadto, że na drzewach pozostawione zostały gałęzie, stanowiące dolne części korony, a pielęgnacja została wykonana w okresie zimowym, a więc w czasie spoczynku drzew, przy czym drzewa w miejscach przycięcia zostały należycie zabezpieczone. Skarżący dodatkowo zwrócił uwagę na fakt, że drzewa są stosunkowo młode i wykazują wysokie zdolności regeneracyjne. W ocenie skarżącego powyższe wskazuje, że zabiegi pielęgnacyjne zostały wykonane w sposób zapewniający żywotność drzew. W konsekwencji, skarżący podkreślił, iż ustalenie przez organy obu instancji, wyłącznie na podstawie dowodu w postaci oględzin przeprowadzonych na nieruchomości skarżącego, że pielęgnacja drzew była niewłaściwa nie stanowi wystarczającego dowodu w sprawie. W ocenie skarżącego w celu stwierdzenia, czy pielęgnacja drzew była właściwa konieczne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dendrologa. Skarżący ponownie podkreślił, iż bezpośrednim powodem przycięcia drzew były trwające od dłuższego czasu skargi sąsiadów, w szczególności H. S., wskazującej na zagrożenie jakie stwarzają drzewa na nieruchomości skarżącego, zwłaszcza w okresie jesiennym i zimowym. Zdaniem skarżącego przycięcie koron drzew poprawiło stabilność brzóz i tym samym zredukowało potencjalne zagrożenie i niebezpieczeństwo dla sąsiadujących nieruchomości i mieszkańców. Skarżący wskazał również, iż drzewa miały silne działanie alergiczne na członków rodziny H. S., co było przyczyną nieporozumień między nim a H. S. Skarżący podkreślił również fakt, że wykonanie zaskarżonej decyzji oznacza dla niego konieczność sprzedaży nieruchomości, na której znajdują się przycięte drzewa. Wskazał, iż jest emerytem i pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł., przy czym nie posiada żadnych oszczędności, które umożliwiłyby mu zapłatę tak wysokiej kary. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie z dnia [...] skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, podtrzymał wszystkie zgłoszone przez siebie wnioski, oświadczenia i twierdzenia. Dodatkowo, w przypadku nieuwzględnienia przytoczonych w niniejszym piśmie argumentów, zgodnie z art. 88 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody wniósł o rozłożenie kary na raty na okres pięciu lat. W uzasadnieniu pisma powołano argumentację tożsamą z przytoczoną w odwołaniu i skardze. Podkreślono ponownie, iż skarżący w celu zakończenia długotrwałego sporu na tle sąsiedzkim oraz chcąc uniknąć zagrożenia jakie niosą za sobą opadające z drzew gałęzie, a także w trosce o zdrowie swojej rodziny i sąsiadów cierpiących na alergię wywołaną między innymi brzozami – dokonał przycięcia drzew na swojej posesji. Zwrócono przy tym uwagę na fakt, iż drzewa te zachowały pełną żywotność, o czym świadczą nowo wyrosłe pędy. Zaznaczono, iż skarżący dba o podcięte przez siebie drzewa – zasięga opinii znajomych ogrodników, podlewa i nawozi przycięte brzozy. Ponadto w celu naprawienia szkody – obok podciętych przez siebie drzew - posadził nowe, młode drzewka. Do przedmiotowego pisma dołączono fotografie posesji skarżącego oraz zaświadczenia lekarskie stwierdzające chorobę alergiczną K. S. – córki H. S., M. K. – córki skarżącego oraz jego wnuków – Ł. i N. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowił art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880 ze zm.) – zwanej w dalszej części ustawą o ochronie przyrody – zgodnie z którym wójt, burmistrz, prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew lub krzewów. Z powyższego wynika, iż przesłankami wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej jest ustalenie faktu zniszczenia terenów zieleni, zadrzewień, drzew oraz zbadanie, czy zabiegi pielęgnacyjne, na skutek których powstały straty w środowisku, były przeprowadzone zgodnie z zasadami sztuki. Konstrukcja przedmiotowego przepisu prowadzi bowiem do wniosku, iż jeżeli prace te zostały wykonane prawidłowo, ale i tak doszło do zniszczeń, to podmiot wykonujący takie zabiegi nie będzie ponosił odpowiedzialności za straty powstałe w ich wyniku. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż organy obu instancji w toku prowadzonego postępowania na podstawie wizji terenowej, z której sporządzono protokół, ustaliły jedynie fakt ogłowienia - zniszczenia siedemnastu brzóz. Natomiast pominęły zupełnie kwestię, iż konstrukcja przepisu art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody nakłada na organy administracji obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia w jaki sposób została przeprowadzona pielęgnacja drzew, a następnie dokonanie oceny, czy można jej nadać przymiot niewłaściwej. Podkreślenia wymaga fakt, iż organy obu instancji w uzasadnieniu swoich decyzji nie przedstawiły żadnych argumentów, z których wynikałoby dlaczego uznały ogłowienie brzóz samo w sobie za niewłaściwą pielęgnację. W punkcie 2 decyzji organ I instancji na podstawie art. 88 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody odroczył termin płatności kary na okres 3 lat ze względu na fakt, iż stopień uszkodzenia drzew nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz odtworzenia korony. Zgodnie z art. 88 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody termin płatności administracyjnych kar pieniężnych odracza się na okres 3 lat, jeżeli stopień uszkodzenia drzew lub krzewów nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz możliwości odtworzenia korony drzewa i jeżeli posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności tych drzew lub krzewów. Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że jeżeli organ I instancji odroczył płatność kary powołując się na art. 88 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, to powinien stwierdzić zaistnienie wszystkich łącznie wymaganych przesłanek zastosowania niniejszego przepisu. Organ administracji zarówno w sentencji decyzji, jak i w uzasadnieniu wskazał jedynie, że przy bardzo sprzyjających warunkach klimatycznych i zapewnieniu fachowej opieki przez posiadacza terenu, istnieje możliwość odrodzenia drzew. Natomiast nie poczynił żadnych ustaleń co do faktu – wskazanego w cytowanym powyżej art. 88 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody – czy skarżący podjął działania w celu zachowania żywotności siedemnastu brzóz. Należy bowiem podkreślić, iż ustalenie powyższej okoliczności jest istotne z punktu widzenia skarżącego – umożliwienia mu skorzystania z instytucji umorzenia kary przewidzianej w art. 88 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody lub instytucji zwolnienia od obowiązku jej uiszczenia przewidzianej w ust. 5 art. 88 ustawy. Zgodnie z art. 88 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody kara jest umarzana po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji o odroczeniu kary i po stwierdzeniu zachowania żywotności drzewa lub krzewu albo odtworzeniu korony drzewa. Z kolei ust. 5 art. 88 ustawy o ochronie przyrody stanowi, iż w razie stwierdzenia braku żywotności drzewa lub krzewu albo nieodtworzenia korony drzewa karę uiszcza się w pełnej wysokości, chyba że drzewa lub krzewy nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości. Ustalenie zatem przez organy administracji faktu, iż skarżący podjął działania w celu zachowania żywotności przedmiotowych brzóz umożliwi skarżącemu, w przypadku stwierdzenia po 3 latach braku żywotności drzew albo nieodtworzenia korony drzew, wykazanie, iż pomimo jego starań, drzewa nie zachowały żywotności, stąd nastąpiło to z przyczyn niezależnych od niego. Tym samym skarżący będzie miał możliwość uniknięcia przewidzianego w art. 88 ust. 5 ustawy o ochronie przyrody obowiązku zapłaty kary w pełnej wysokości. Mając na względzie powyższe, Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] uznał, iż zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego – art. 88 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 92, poz. 880 ze zm.) oraz przepisów postępowania – art. 7, art. 8, art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z póź. zm.) – zwany w dalszej części k.p.a. - co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego nie wyjaśniono wszystkich okoliczności sprawy. Organy administracji zobowiązane są bowiem do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W celu realizacji powyżej zasady art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Tylko takie, zgodne z powyższymi zasadami, działanie organów administracji publicznej realizuje określoną w art. 8 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania do organów państwa, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obu instancji winny ponownie przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ustalenia okoliczności faktycznych koniecznych do prawidłowego zastosowania przepisu art. 88 ust. 1 pkt 33 ustawy o ochronie przyrody, a więc ustalenia w jaki sposób została przeprowadzona pielęgnacja drzew i następnie dokonania oceny, czy można jej nadać przymiot niewłaściwej. Z kolei w przypadku ponownego stwierdzenia przez organy administracji przesłanek do odroczenia zapłaty kary na okres 3 lat, organy winny ustalić istnienie wszystkich koniecznych okoliczności wymienionych w art. 88 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody – a w szczególności powinny ustalić fakt, czy skarżący podjął działania w celu zachowania żywotności brzóz. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, prowadząc postępowanie dowodowe organy obu instancji winny mieć na uwadze treść art. 75 § 1 k.p.a., zgodnie z którym jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Przy czym art. 84 § 1 k.p.a. stanowi, iż gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. W konsekwencji organy administracji ponownie rozpoznając sprawę powinny rozważyć, czy w celu ustalenia powyżej wskazanych okoliczności faktycznych zachodzi potrzeba – co podniósł skarżący – przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego dendrologa. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm.) – zwanej w dalszej części p.p.s.a. - orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. W punkcie II sentencji wyroku Sąd na podstawie art. 200 p.p.s.a. orzekł o kosztach postępowania. Na kwotę [...] zł. należną skarżącemu od organu odwoławczego składa się wpis sądowy w kwocie [...] zł., koszty zastępstwa procesowego w kwocie [...] zł. (§ 14 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349)) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie [...] zł. W punkcie III sentencji wyroku Sąd na podstawie art. 152 p.p.s.a stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ Sz. Widłak /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska D.W.d