III SA/Po 67/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 08 września 2021 r. sprawy ze skargi kasacyjnej C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] maja 2021 r. sygn. akt III SA/Po [...] wydanego w sprawie ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. I. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] maja 2021 r. sygn. akt III SA/Po [...]; II. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...]; III. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z 7 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Po 67/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] sp. z o.o. w [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2020 r. nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (z up. Prezesa ZUS) utrzymującą w mocy decyzję ZUS z [...] czerwca 2020 r. nr [...] odmawiającą skarżącej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Solidarnościowy (FS), Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) oraz Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP) za okres od marca do maja 2020 r. W wyroku tym Sąd przyjął następujący stan faktyczny i prawny. Ww. decyzją z [...] czerwca 2020 r. ZUS I Oddział w [...] odmawiając [...] sp. z o.o. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FS, FGŚP oraz FEP za okres od marca do maja 2020 r. stwierdził, że spółka we wniosku odpowiedziała twierdząco na pytanie, czy jako sp. z o.o. wysokość jej niepokrytych strat przewyższała na koniec 2019 r. 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Okoliczność ta wyklucza przedsiębiorstwo [...] sp. z o.o. z przywileju zwolnienia z opłacania należności, albowiem na dzień [...] grudnia 2019 r. znajdowało się ono w trudnej sytuacji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS I Oddział w [...] decyzją z [...] października 2021 r. utrzymując w mocy ww. decyzję z [...] czerwca 2021 r. wskazał, że zgodnie z art. 15zzzh ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm., dalej: ustawa COVID-19) zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek stanowi pomoc publiczną, mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce, o której mowa w Sekcji 3.1 Komunikatu Komisji -Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz. Urz. UE C 91 I z 20.03.2020). Komunikat Komisji wskazuje, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.06.2014) w dniu [...] grudnia 2019 r. W oparciu o definicję zawartą w art. 2 pkt 18 ww. rozporządzenia Komisji (UE) uznaje się, że przedsiębiorstwo znajduje się w trudnej sytuacji, gdy zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności: - w przypadku spółki akcyjnej, spółki z ograniczona odpowiedzialnością oraz spółki komandytowo - akcyjnej, wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Warunek jest spełniony, jeśli po odjęciu wartości skumulowanych strat od sumy kapitałów o charakterze rezerwowym (takich jak kapitał zapasowy, rezerwowy oraz kapitał z aktualizacji wyceny) uzyskano wynik ujemny, którego wartość bezwzględna przekracza połowę wartości kapitału zarejestrowanego, tj. akcyjnego lub zakładowego; - w przypadku spółki jawnej, spółki komandytowej, spółki partnerskiej oraz spółki cywilnej, wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości jej kapitału według ksiąg spółki; - podmiot spełnia kryteria kwalifikujące go do objęcia postępowaniem upadłościowym. ZUS wskazał, że spółka podtrzymała stanowisko, że na dzień [...].12.2019 r. wysokość niepokrytych jej strat przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Dla uznania, że podmiot znajduje się w trudnej sytuacji finansowej wystarczy, że zostanie spełniona, choćby jedna z wyżej wymienionych przesłanek. Spółka w przesłanym jej formularzu zaznaczyła odpowiedź TAK na pytanie "Czy, w przypadku S.A., sp. z o.o. oraz sp. k.a., wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego?". Zatem potwierdziła, że na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek tj. [...].05.2020r., znajdowała się w trudnej sytuacji. Znaczenie ma stanowisko Komisji Europejskiej zawarte w Komunikacie z 20.03.2020r., w którym zaleca się, aby pomoc dotyczyła przedsiębiorców, którzy nie znajdowali się w trudnej sytuacji. ZUS uznając zalecenia Komisji za wiążące stwierdził brak podstaw do zmiany rozstrzygnięcia. W skardze na powyższą decyzję [...] zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1. rażące naruszenie art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: Kpa) poprzez naruszenie przepisów o właściwości, tj. wydanie decyzji ponownie przez ZUS I Oddział w [...], zamiast przez Prezesa Zakładu, 2. błędną wykładnię art. 15 zzzh ustawy COVID-19 poprzez jego zastosowanie podczas, gdy nie dotyczy on art. 31zq ww. ustawy, 3. błędną wykładnię art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19, w sytuacji gdy do zwolnień przedsiębiorców z opłacania składek ZUS zastosowanie ma wykładnia Prezesa ZUS. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Powołanym na wstępie wyrokiem z 7 maja 2021 r. WSA w Poznaniu oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, co poniżej: Ad. 1. Z brzmienia przepisów art. 31zq ust. 2, 5, 7 i 8 ustawy COVID-19 wynika, że to ZUS zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek i informuje o tym płatnika składek, jak również Zakład wydaje decyzję odmawiającą prawa do przedmiotowego zwolnienia. Ustawodawca właściwym do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS czyni inny organ – Prezesa ZUS. Tymczasem postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - cechujące się brakiem dewolutywności - jest ponownym rozpoznaniem sprawy przez ten sam organ administracyjny, który wydał zaskarżoną decyzję. Z treści przepisów ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 266 ze zm., dalej: usus) regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66-79a) wynika, że ZUS to jednostka organizacyjna (osoba prawna), która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 4). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. ZUS wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych. W ramach prowadzonej działalności posługuje się środkami prawnymi właściwymi organom administracji publicznej, a więc przede wszystkim wydaje decyzje administracyjne (art. 66 ust. 4). Z przepisów ustawy określających podmiotowość publicznoprawną ZUS-u oraz zakres i sposób wykonywania podstawowych jego zadań wynika konieczność daleko posuniętej, wewnętrznej dekoncentracji kompetencji do działania w charakterze organu administracji publicznej. Jeżeli dodatkowo uwzględni się skalę działania ZUS mierzoną liczbą ubezpieczonych i liczbą pracowników zajmujących się załatwianiem ich spraw, to trudno byłoby uznać za racjonalne takie rozwiązanie, które wymaga aby Prezes ZUS udzielał bezpośrednio każdemu pracownikowi zajmującemu się załatwianiem spraw ubezpieczonych upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. Sąd przyjął, że w konsekwencji przepis § 2 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS z 2011r. jako wydany na podstawie i w granicach upoważnienia zawartego w usus mógł stanowić właściwą podstawę prawną do udzielania pracownikom ZUS upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. Prezes ZUS udzielając danemu pracownikowi upoważnienia, o którym mowa w § 2 ust. 2 pkt 2 statutu nie upoważnia go do działania w swoim imieniu (imieniu Prezesa), lecz w imieniu Zakładu jako organu. Ten zaś staje się, na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym ZUS jako organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa ZUS. W świetle tego, również na gruncie przepisów ustawy COVID-19 (art. 31zq ust. 8) powinno się uznać, że właściwym organem do wydania decyzji w I instancji jest Zakład (jedna z jego jednostek terenowych), a decyzji wydanych na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – Zakład działający z upoważnienia Prezesa Zakładu (np. działający z up. Prezesa ZUS pracownik jednostki terenowej). Sąd przyjął, że nie ma podstaw dla uwzględnienia zarzutu spółki wydania zaskarżonej decyzji przez ten sam organ (art. 156 § 1 pkt 1 Kpa) – I Odział ZUS w [...] zamiast Prezesa Zakładu. Obie decyzje zostały wydane przez ZUS I Oddział w [...], a podpisane przez różnych pracowników organu. Ad. 2. Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia przez ZUS przepisów art. 15zzzh w zw. z art. 31zg ustawy COVID-19. Przyjął, że zgodnie z art. 2 pkt 18 Rozporządzenia Komisji nr 651/2014 "przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji" to m.in. sp. z o.o., której wg stanu na dzień [...].12.2019 r., a także wg stanu na dzień złożenia wniosku wysokość niepokrytych strat przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Sąd wyjaśnił, że krajowy ustawodawca w art. 15zzzh ustawy COVID-19 zawarł jedynie odesłanie do ww. Komunikatu Komisji Europejskiej chcąc z jednej strony podkreślić, że udzielane niniejszą ustawą instrumenty wsparcia w dobie kryzysu wywołanego epidemią COVID-19 są zgodne z warunkami określonymi dla wszystkim krajów członkowskich UE w powołanym Komunikacie Komisji (UE), z drugiej zaś, by wskazać, że owe wsparcie stanowi pomoc publiczną mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce. Nie można uznać, że to Komunikat Komisji, o którym mowa w tym przepisie, stanowi źródło prawa, a jedynie, że polski ustawodawca odsyła - w zakresie dookreślenia jakim podmiotom i w jakim zakresie można w czasie trwające epidemii COVID-19 udzielić wsparcia - do jednolitego dla wszystkich krajów członkowskich UE Komunikatu Komisji. Ów legislacyjny zabieg podyktowany był tym, iż art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej z 25 marca 1957 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm, dalej: TFUE) upoważnia Komisję do stwierdzenia zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym, jeżeli pomoc ta ma na celu "zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego". Przepis art. 15zzzh ustawy COVID-19 zawiera podwójne odesłanie, albowiem wskazując m.in., że wsparcie, o którym mowa w art. 31zo ma być zgodne z warunkami zawartymi w Komunikacie Komisji - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (2020/C 91 I/01) (Dz. Urz. UE C 91I z 20.03.2020, str. 1) w zakresie rozumienia pojęcia "przedsiębiorstwo będące w trudnej sytuacji" odsyła dalej - do definicji legalnej zawartej w art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014. Rozporządzenie to zaś -stosownie do art. 288 TFUE - ma zasięg ogólny, wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich. W rozdziale 3 Komunikatu zatyt. "Tymczasowe środki pomocy państwa" określono, że: "Poza możliwościami wynikającymi z art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE tymczasowe ograniczone kwoty pomocy dla przedsiębiorstw, które znajdują się w sytuacji nagłego niedoboru lub nawet braku płynności, mogą stanowić w obecnych okolicznościach odpowiednie, konieczne i ukierunkowane rozwiązanie. W pkt 3.23 wskazuje się, że Komisja uzna taką pomoc państwa za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE, o ile spełnione zostaną wszystkie wymienione poniżej warunki, w tym m.in., że (lit. c) pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwom, które nie znajdowały się w trudnej sytuacji (w rozumieniu ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych [zgodnie z definicją w art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014] w dniu 31 grudnia 2019 r.; może być ona przyznana przedsiębiorstwom, które nie znajdują się w trudnej sytuacji lub nie znajdowały się w trudnej sytuacji w dniu 31 grudnia 2019 r., ale które później napotkały trudności lub znalazły się w trudnej sytuacji z powodu epidemii COVID-19. Dlatego Sądu uznał, iż rację miał ZUS przyjmując w zaskarżonej decyzji, że nie jest możliwe udzielenie spółce wsparcia, o którym mowa w art. 31zo ustawy COVID-19 w sytuacji, gdy spółka oświadczyła, że tak w stanie na dzień [...].12.2019r., jak i w stanie na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek ([...].05.2020 r.) wysokość niepokrytych strat spółki przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Zgodnie bowiem z art. 15zzzh w zw. z art. 31zo ustawy COVID-19, uwzględniwszy odesłanie do ww. Komunikatu Komisji i art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 wsparcie w formie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek może być przyznana przedsiębiorstwom, które 1) nie znajdowały się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 w dniu 31 grudnia 2019 r., 2) nie znajdują się nadal w trudnej sytuacji lub 3) znajdowały się trudnej sytuacji w dniu 31 grudnia 2019r., ale później napotkały trudności lub znalazły się w trudnej sytuacji z powodu epidemii COVID-19. Jak wynika z art. 2 pkt 18 ww. rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 do uznania przedsiębiorstwa za przedsiębiorstwo będące w trudnej sytuacji wystarczy by spełniało jedną z przesłanek określoną w tym przepisie. Jedną z takich przesłanek jest zaś w przypadku sp. z o.o., że ponad połowa jej kapitału wykazanego w sprawozdaniach finansowych została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Skoro spółka potwierdziła, że znajdowała się w trudnej sytuacji i nadal znajduje się w trudnej sytuacji, ZUS na gruncie powołanych przepisów zobowiązany był odmówić jej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Od powyższego wyroku [...] sp. z o.o. reprezentowana przez radcę prawnego wniosła skargę kasacyjną zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 151 w zw. z art. 141 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: Ppsa) w zw. z art. 15zzzh w zw. z art. 31zo ust. 1 w zw. z art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19 poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na nieznajomości przez Sąd orzekający aktualnego na dzień [...] czerwca 2020 r. brzmienia Komunikatu Komisji UE – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19, do którego odesłanie zawarto w art. 15zzzh ustawy COVID-19. Skarżąca kasacyjnie spółka wniosła w pierwszej kolejności o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi lub uchylenie wyroku w ramach samokontroli oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd w zaskarżonym wyroku stwierdził, iż zgodnie z pkt III.4.2 wniosku ubiegający się o pomoc musiał podać informacje dotyczące swojej sytuacji ekonomicznej wg stanu na dzień [...].12.2019 r. zgodnie z Komunikatem Komisji Europejskiej (2020/C 91 I/01 z 20.03.2020 r.). Tymczasem zgodnie z art. 31zo ust. 1, art. 31zp ust. 1 i art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19 ustawodawca objął zwolnieniem z obowiązku opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r., dając płatnikom składek czas na złożenie wniosku o zwolnienie z wymaganą dokumentacją rozliczeniową do [...] czerwca 2020 r. W art. 15zzzh pkt 1 ustawy COVID-19 określono zaś, że wsparcie, o którym mowa w m.in. w art. 31zo ust. 1 – zgodne z warunkami zawartymi w Komunikacie Komisji – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (2020/c 91 I/01) Dz.Urz.UE.C 91I z 20.03.2020, s. 1) stanowi pomoc publiczną mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce. Krajowy ustawodawca chcąc, aby wymienione ww. przepisie instrumenty wsparcia w czasie trwającej epidemii (m.in. zwolnienie od obowiązku opłacania należności z tyt. składek), stanowiące pomoc publiczną w rozumieniu prawa wspólnotowego, nie naruszały postanowień art. 107 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej z 25 marca 1957 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864, ze zm., dalej: TFUE), zawarł odesłanie do ww. Komunikatu Komisji Europejskiej. W ten sposób z jednej strony konkretne instrumenty wsparcia w dobie kryzysu wywołanego epidemią COVID-19 wprowadzono do polskiego porządku prawnego mocą przepisu rang ustawowej, z drugiej – odpowiadają one wspólnym dla wszystkich krajów członkowskich UE warunkom przyznawania pomocy publicznej określonym w Komunikacie Komisji, z trzeciej zaś – dookreślono, że wsparcie to – jako dopuszczalna pomoc publiczna – ma na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce. Zdaniem kasatora Komunikat Komisji w pierwotnym brzmieniu (z [...].03.2020 r.), na który błędnie powołał się Sąd, w pkt 3.1.22.c. wskazywał, że pomoc – może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji (w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i art. 108 TFUE – Dz.Urz.UE.L 187 z 26.06.20214) w dniu [...] grudnia 2019 r. lub przedsiębiorstwom, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji w dniu [...] grudnia 2019 r., ale które później napotkały trudności lub znalazły się w trudnej sytuacji z powodu epidemii COVID-19. Z art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 wynika, że do uznania przedsiębiorstwa za będące w trudnej sytuacji wystarczy, by spełniało jedną z przesłanek określoną w tym przepisie. W przypadku sp. z o.o. jedną z takich przesłanek jest fakt utraty w efekcie zakumulowanych strat ponad połowy kapitału wykazanego w sprawozdaniach finansowych. Skarżąca kasacyjnie spółka potwierdziła, iż oświadczyła, że wg stanu na dzień [...] grudnia 2019 r. wysokość niepokrytych jej strat przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Niemniej istotne jest, że skoro na gruncie art. 31zp ust. 1 i art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 wnioski o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wraz z wymaganą dokumentacją rozliczeniową można było składać do [...] czerwca 2020 r. to należy odnieść się do stanu prawnego, a w niniejszej sprawie – warunków uznania pomocy publicznej za dopuszczalną – na ostatni dzień złożenia wniosku tj. [...] czerwca 2020 r. Przed tą datą w istotnym zakresie uległ zmianie Komunikat Komisji – Tymczasowe ramy środków pomocy (...), do którego ustawodawca odsyła w art. 15zzzh ustawy COVID-19, co przeoczył Sąd wydając zaskarżony wyrok. Komunikat Komisji (UE) Trzecie zmiany w tymczasowych ramach środków pomocy państwa (...) [Dz.Urz.UE.C2020.218.3 z 2 lipca 2020 r.) z mocą od 29 czerwca 2020r. rozszerzył tymczasowe ramy środków pomocy państwa na wszystkie mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, nawet jeśli w dniu 31 grudnia 2019 r. zaliczałyby się do kategorii przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, pod warunkiem, że nie są objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawi e prawa krajowego oraz, że nie otrzymały pomocy na ratowanie (która nie została spłacona) ani pomocy na restrukturyzację (i nadal podlegają planowani restrukturyzacji) [pkt 1.5., 2.12. i 2.15. Komunikatu - Trzecie zmiany...]. W związku z powyższym w niniejszej sprawie – zdaniem kasatora – należało uwzględnić powołaną Trzecią zmianę Komunikatu Komisji (UE), która z dniem 29 czerwca 2020 r., a więc na dzień przed upływem terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, rozszerzyła zakres dopuszczalnej pomocy publicznej pod pewnymi warunkami na przedsiębiorstwa znajdującej się w trudnej sytuacji. Zaskarżony wyrok narusza więc przepisy prawa materialnego – art. 15zzzh w zw. z art. 31zo ust. 1 w zw. z art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje. Zgodnie z art. 179a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."), jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Powyższa regulacja wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd I instancji może uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Usprawiedliwione podstawy wywiedzionej skargi kasacyjnej występują w sytuacji, gdy Sąd podziela zarzuty i żądania skargi kasacyjnej, uznając swoją pomyłkę w tym zakresie (por. wyrok WSA z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 269/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pojęcie oczywistości mieści się zatem w sferze obiektywnej i łączy się z powinnością wykazania, że powołane podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, bez dokonywania głębszej analizy tekstu powołanych przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia. (por. B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 179a Ppsa, tezy 1 i 3, LEX 2019 r.). W ocenie Sądu podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, co wymaga uchylenia zaskarżonego wyroku. Rację ma strona skarżąca kasacyjnie, iż Sąd w zaskarżonym wyroku błędnie pominął relewantną z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczność zmiany stanu prawnego, do której doszło przed 30 czerwca 2020 r., a więc w ustawowym terminie, określonym przepisem art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19, przewidzianym na złożenie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie za okres od marca do maja 2020 r. Przypomnieć należy, iż [...] sp. z o.o. z s. w [...] wnioskiem z [...] maja 2020 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie za okres od marca do maja 2020 r. We wniosku (na stosownym formularzu RDZ) odnośnie sytuacji ekonomicznej podmiotu (wg stanu na dzień [...].12.2019 r.), zgodnie z Komunikatem Komisji Europejskiej (2020/C91 I/01 z 20.03.2020 r.), spółka podała, że wysokość niepokrytych jej strat przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Wydając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] czerwca 2020 r. ZUS błędnie przyjął, a stanowisko to tutejszy Sąd zaaprobował w wyroku z 7 maja 2020 r., iż skoro spółka na dzień [...] grudnia 2019 r. znajdowała się trudnej sytuacji, to w świetle art. 15zzzzh ustawy COVID-19 i Komunikatu Komisji UE – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz.Urz. EU C 91 I z 20.03.2020), do którego ów przepis odsyła, spółce należy odmówić przedmiotowego zwolnienia. Komunikat Komisji (UE) wskazywał bowiem, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014. Według zaś definicji określonej w art. 2 pkt 18 powołanego rozporządzenia przedsiębiorstwo znajduje się w trudnej sytuacji m.in. wówczas, gdy w spółce z o.o. wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Jak trafnie wskazuje autor skargi kasacyjnej w świetle przepisów art. 31zo ust. 1a, art. 31zp ust. 1, art. 31zq ust. 3 oraz art. 15zzzh ustawy COVID-19 należało ustalić stan prawny aktualny na ostatni dzień, w którym spółka [...] mogła zwrócić się do ZUS z przedmiotowym wnioskiem o zwolnienie ze składek, a więc na dzień [...] czerwca 2020 r. Zgodnie z art. 31zo ust. 1a ustawy COVID-19 na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r., 3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych Przepis art. 31zp ust. 1 tej ustawy stanowił, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z ww. obowiązku w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19). O zwolnieniu informuje płatnika składek (art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19). Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7), od której – zgodnie z art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 - płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W świetle powołanych przepisów należało przyjąć, jak wskazuje kasator, że ustawodawca objął zwolnieniem z obowiązku opłacania składek okres od marca do maja 2020 r., dając płatnikom składek czas na złożenie wniosku o zwolnienie z wymaganą dokumentacją rozliczeniową do [...] czerwca 2020 r. ZUS został zobowiązany do dokonywania przedmiotowych zwolnień w terminie nie dłuższym niż 30 dni. Jednocześnie ustawa COVID-19 nie reguluje kwestii terminu, w którym organ zobowiązany jest wydać decyzję odmowną wobec płatnika składek, który nie spełnia warunków przyznania prawa do zwolnienia. W kontekście instrumentu wsparcia, jakim jest zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, fundamentalne znaczenie ma norma prawna zawarta w art. 15zzzh pkt 1 ustawy COVID-19. W przepisie tym określono, iż wsparcie, o którym mowa m.in. w 31zo - zgodne z warunkami zawartymi w Komunikacie Komisji - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (2020/C 91 I/01) (Dz. Urz. UE C 91I z 20.03.2020, str. 1) stanowi pomoc publiczną mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce. Krajowy ustawodawca chcąc, aby wymienione w powołanym przepisie instrumenty wsparcia w czasie trwającej epidemii (m.in. zwolnienie od obowiązku opłacania należności z tyt. składek), stanowiące pomoc publiczną w rozumieniu prawa wspólnotowego, nie naruszały postanowień art. 107 TFUE, zawarł odesłanie do ww. Komunikatu Komisji Europejskiej. W ten sposób z jednej strony konkretne instrumenty wsparcia w dobie kryzysu wywołanego epidemią COVID-19 wprowadzono do polskiego porządku prawnego mocą przepisu rangi ustawowej, z drugiej zaznaczono, że odpowiadają one wspólnym dla wszystkich krajów członkowskich UE warunkom przyznawania pomocy publicznej określonym w powołanym Komunikacie Komisji, z trzeciej zaś dookreślono, że wsparcie to - jako dopuszczalna pomoc publiczna - ma na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce. O powyższym świadczy treść samego Komunikatu Komisji (UE), którego pkt 2.18 wskazuje się, iż: "biorąc pod uwagę, że epidemia COVID-19 dotyka wszystkie państwa członkowskie, a wprowadzone przez nie środki ograniczające rozprzestrzenianie epidemii negatywnie wpływają na sytuację przedsiębiorstw, Komisja uważa, że pomoc państwa jest uzasadniona i może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE przez określony czas w celu zaradzenia niedoborowi płynności wśród przedsiębiorstw oraz zagwarantowania, że zakłócenia spowodowane epidemią COVID-19 nie zagrożą ich rentowności, szczególnie jeśli chodzi o MŚP." Dalej w pkt 2.19 Komunikatu Komiscja stwierdza, że: "W niniejszym komunikacie Komisja określa warunki zgodności z rynkiem wewnętrznym, które będzie stosowała w odniesieniu do pomocy przyznanej przez państwa członkowskie na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE. Państwa członkowskie muszą zatem wykazać, że środki pomocy państwa zgłoszone Komisji na mocy niniejszego komunikatu są konieczne, odpowiednie i proporcjonalne, aby zaradzić poważnym zaburzeniom w gospodarce danego państwa członkowskiego, oraz że wszystkie warunki określone w niniejszym komunikacie są w całości spełnione." Analizując konstrukcję art. 15zzzh ustawy COVID-19 należało uwzględnić, iż przepis ten zawiera podwójne odesłanie. Po pierwsze odsyła do Komunikatu Komisji, który to wskazując, jakim przedsiębiorstwom pomocy nie można udzielić, odsyła do legalnej definicji pojęcia "przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji" zawartej w art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014. Komunikat Komisji w pierwotnym brzmieniem (z 20.03.2020 r.) w pkt 3.1.22.c. wskazywał, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji (w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014) w dniu 31 grudnia 2019 r.; może być ona przyznana przedsiębiorstwom, które nie znajdują się w trudnej sytuacji lub przedsiębiorstwom, które nie znajdowały się trudnej sytuacji w dniu 31 grudnia 2019r., ale które później napotkały trudności lub znalazły się w trudnej sytuacji z powodu epidemii COVID-19. Zgodnie zaś z treścią art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 "przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji" oznacza m.in. (pkt a) przedsiębiorstwo będące spółką z ograniczoną odpowiedzialnością (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. W świetle powołanych przepisów Sąd kontrolując legalność wydanych w niniejszej sprawie decyzji ZUS zobowiązany był wziąć pod uwag, że skoro na gruncie art. 31zp ust. 1 i art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wraz z wymaganą dokumentacją rozliczeniową można było złożyć do dnia 30 czerwca 2020 r., obowiązkiem ZUS było uwzględnienie stanu prawnego - w omawianym zakresie warunków uznania pomocy publicznej za dopuszczalną – obowiązującego w ostatnim dniu uprawniającym do złożenia wniosku o przedmiotowe zwolnienie, tj. 30 czerwca 2020 r. Co bowiem istotne, przed tą datą, w istotnym zakresie, uległ zmianie Komunikat Komisji – Tymczasowe ramy środków pomocy (...), do którego ustawodawca odsyła w art. 15zzzh ustawy COVID-19. Komunikatem Komisji (UE) Trzecie zmiany w tymczasowych ramach środków pomocy państwa, w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz.Urz. UE.C.2020.218.3 z 02.07.2020 r.) z mocą od 29 czerwca 2020 r. rozszerzono tymczasowe ramy środków pomocy państwa na wszystkie mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, nawet jeśli w dniu 31 grudnia 2019 r. zaliczałyby się one do kategorii przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, pod warunkiem że nie są objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego oraz, że nie otrzymały pomocy na ratowanie (która nie została spłacona) ani pomocy na restrukturyzację (i nadal podlegają planowi restrukturyzacji) [pkt 1.6., 2.12. i 2.15. ww. Komunikatu – Trzecie zmiany...]. Zważyć należy, iż zawarte w art. 15zzzh ustawy COVID-19 odesłanie do ww. Komunikatu Komisji (UE) ma charakter dynamiczny w rozumieniu § 159 w zw. z § 158 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 283 ze zm., dalej: rtp), co oznacza, że jest ono odesłaniem do obowiązujących unormowań w brzmieniu, jakie będą one miały każdorazowo w czasie obowiązywania przepisu odsyłającego. Gdyby intencją ustawodawcy było zastosowanie w art. 15zzzh ustawy COVID-19 odesłania statycznego, tj. odesłania do innych przepisów jedynie w ich określonej wersji (zgodnie z § 160 rtp), to w przepisie odsyłającym (art. 15zzzh ustawy COVID-19) dodałby w nawiasie "w brzmieniu z dnia ....", podając poza datą wejścia w życie przepisów, do których się odsyła, także oznaczenie dziennika urzędowego, w którym zostały ogłoszone te przepisy. Takiego zapisu zaś omawiane odesłanie nie zawiera. W związku z powyższym rację należy przyznać skarżącej kasacyjnie, że Sąd rozpoznając niniejszą sprawę dopuścił się naruszenia art. 151 Ppsa w zw. z art. 15zzzh, art. 31zo ust. 1a i art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19 poprzez wadliwe oddalenie skargi i uznanie, że ZUS prawidłowo stwierdził, iż nie jest możliwe zwolnienie spółki [...] ze zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie za okres od marca do maja 2020 r., jako że złożyła ona oświadczenie, iż tak w stanie na dzień [...] grudnia 2019 r., jak i w stanie na dzień złożenia wniosku w niniejszej sprawie ([...].05.2020 r.) wysokość niepokrytych strat spółki przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Sąd wyrokując 7 maja 2020 r. faktycznie błędnie pominął, że pod pewnymi warunkami, z mocą od 29 czerwca 2020 r., rozszerzono tymczasowe ramy środków pomocy państwa na wszystkie mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, nawet jeśli w dniu 31 grudnia 2019 r. zaliczałyby się one do kategorii przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, a tym samym, że zmianie uległ zakres dopuszczalnej pomocy udzielanej na podstawie art. 31zo ust. 1 w zw. z art. 15zzzh pkt 1 ustawy COVID. W rezultacie jako oczywiście usprawiedliwiony należało uznać zarzut skargi kasacyjnej i na podstawie art. 179a Ppsa uchylić zaskarżony wyrok, o czym orzeczono w pkt I. sentencji niniejszego wyroku. Sąd rozpoznając sprawę ponownie stwierdza, że ZUS powinien był uwzględnić powołaną trzecią zmianę Komunikatu Komisji - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19, która z dniem 29 czerwca 2020 r., a więc na dzień przed upływem terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tyt. składek, rozszerzyła zakres dopuszczalnej pomocy publicznej pod ściśle określonymi warunkami na przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji. Wprawdzie ZUS pierwszą z decyzji w niniejszej sprawie wydał przed omówioną wyżej zmianą Komunikatu Komisji, lecz z uwagi na okoliczność, że w świetle przepisów art. 31zp ust. 1 i art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wraz z wymaganą dokumentacją rozliczeniową można było złożyć do [...] czerwca 2020 r., obowiązkiem ZUS było uwzględnienie stanu prawnego - w omawianym zakresie warunków uznania pomocy publicznej za dopuszczalną - na ostatni dzień do złożenia wniosku, tj. [...] czerwca 2020 r. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że ZUS dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 15zzzh w zw. z art. 31zo ust. 1a w zw. z art. 31zp ust. 1 ustawy COVID-19 - poprzez nieuwzględnienie aktualnego na dzień [...] czerwca 2020 r. (jako ostatniego dnia na złożenie wniosku o przedmiotowe zwolnienie) brzmienia Komunikatu Komisji (UE) – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19, do którego odesłanie zawarto w art. 15zzzh ustawy COVID-19. Naruszenie to o tyle miało wpływ na wynik sprawy, że [...] sp. z o.o. w składanych oświadczeniach podała, że tak wg stanu na [...].12.2019 r., jak i na dzień złożenia wniosku ([...].05.2020 r.) nie spełniała kryteriów kwalifikujących ją do objęcia postępowaniem upadłościowym, ani nie była objęta postępowaniem upadłościowym. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 Ppsa uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję ZUS I Oddział w [...], o czym orzeczono w pkt II. sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ kierując się normą określoną w art. 153 Ppsa uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Sąd na podstawie art. 200 w zw. z art. 203 pkt 1 i art. 179a Ppsa oraz art. 205 § 2 Ppsa i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265) zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie [...]zł jako sumę minimalnych stawek opłat za czynności pełnomocnika skarżącej w I instancji ([...] zł) i w II instancji ([...] zł) – za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, a także kosztów uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa ([...] zł).