III SA/Po 670/11

Dnia 15 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Marzenna Kosewska ( spr.) Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia 22 czerwca 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę Pismem z dnia 7 lutego 2011 r. A. S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę. Wniosek ubezpieczona uzasadniła swoją trudną sytuacją materialną i rodzinną. Decyzją nr [...] z dnia 6 maja 2011 r. wydaną w oparciu o przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3, 5, 6, ust. 3a, 3b, 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009, Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz § 3 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. odmówił A. S. umorzenia należności z tytułu składek na: - ubezpieczenia społeczne - za okres od 04/2003 do 05/2004 w łącznej kwocie [...] zł., w tym z tytułu: składek – [...] zł., odsetek liczonych na dzień 10 lutego 2011 r. – [...] zł.; - ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 03/2003 r., od 06/2003 r. do 05/2004 r. w łącznej kwocie – [...] zł., w tym z tytułu: składek w kwocie – [...] zł., odsetek liczonych na dzień 10 lutego 20011 r. – [...] zł.; - Fundusz Pracy - za okres od 06/2003 do 05/2004 w łącznej kwocie –[...] zł.; w tym z tytułu: składek – [...] zł., odsetek liczonych na dzień 10 luty 2011 r. –[...] zł. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych. Nie stwierdzono również szczegółowych okoliczności pozwalających na umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy w związku z § 3 rozporządzeniem w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. S. podniosła, że powyższa decyzja podjęta została dowolnie. Jej zdaniem wyraża się to m.in. w wyliczeniu zgromadzonych dowodów, bez ich oceny. Decyzją nr [...] z dnia 22 czerwca 2011 r.., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4, art. 28 ust. 1 , ust. 2, ust. 3, ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipa 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 6 maja 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż rozpatrując przedmiotową sprawę oparł się na materiale dowodowym zebranym w toku postępowania pierwszoinstancyjnego i podzielił jego ustalenia faktyczne. Organ wskazał, że ze stanu sprawy wynika, iż zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej dokonanego pod nr [...]. Decyzją Burmistrza Gminy w dniu 21 maja 2004r. powyższy wpis został wykreślony. Na podstawie przedłożonych dokumentów organ ustalił, że wnioskodawczyni zatrudniona jest w Przedszkolu nr 140 w P. i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł. brutto miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci w wieku szkolnym i jest po rozwodzie, orzeczonym wyrokiem Sądu Okręgowego w dniu 27 lipca 2006r. Decyzją z dnia 14 września 2010r. przyznano zobowiązanej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2010r. do 30 września 2011 r. na dwoje dzieci w łącznej wysokości [...] zł. miesięcznie. Ubezpieczona posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe w C., na którym ustanowiono hipotekę na rzecz Banku [...] Oddział I w C. Według udzielonych informacji stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem kształtują się w wysokości ok. [...] zł. Zgodnie z przedłożoną umową z dnia 9 lipca 2010 r. zobowiązana zawarła wraz z H. N. i H. N. umowę kredytu mieszkaniowego w wysokości [...] zł. z okresem spłaty na 156 miesięcy, z ratą miesięczną w wysokości ok. [...] zł. Zakład wskazał ponadto, iż wnioskodawczyni podczas zapoznawania się z materiałem dowodowym podniosła dodatkowo, że w miesiącu czerwcu 2011 r jej syn M. kończy gimnazjum, a od miesiąca września 2011 r. podejmie dalszą naukę, co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu do szkoły do P. oraz wydatkami na pomoce naukowe. Nadto wskazała, iż korzysta z wydawanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej paczek żywnościowych, jednakże nie posiada dowodów na powyższą okoliczność, gdyż nie są wydawane. Rozpatrując przesłanki umorzenia postępowania na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże zobowiązana uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz z tytułu pobieranego na dzieci świadczenia alimentacyjnego. Nadto jest właścicielem nieruchomości, na której można dokonać zabezpieczenia wierzytelności Zakładu. W stosunku do zadłużenia z tytułu składek nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne i żaden uprawniony organ egzekucyjny nie wydał postanowienia o braku majątku, z którego można egzekwować należności, zatem organ uznał, iż nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z takiego samego powodu nie jest również oczywiste, że w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy). W związku z powyższym Zakład uznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność. Badając z kolei możliwość umorzenia zaległości z tytułu składek na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. mając na uwadze obecną sytuację materialną organ stwierdził, że zobowiązana uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł. brutto miesięcznie oraz pobiera świadczenie alimentacyjne przyznane na dzieci w wysokości [...] zł. miesięcznie, zatem dochód miesięczny wynosi [...] zł. Podstawowe wydatki w gospodarstwie domowym wynoszą [...] zł., w tym: [...] zł. - czynsz i [...] zł. - prąd. Znacznym wydatkiem jest opłacenie raty kredytu, który ubezpieczona spłaca terminowo w wysokości [...] zł. miesięcznie. Mając na względzie powyższe, umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek byłoby nieuzasadnione, gdyż należności publicznoprawne mają pierwszeństwo zaspokojenia przed należnościami cywilnoprawnymi. Odnosząc się do złożonych w dniu 3 czerwca 2011r. dokumentów, organ stwierdził, iż nie przedstawiają one aktualnej sytuacji zobowiązanej , gdyż wystawione były w okresie od 2007r. do 2010r., jednakże są dowodem na podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności, które zostały uwzględnione przy wydawaniu decyzji nr [...] z dnia 6 maja 2011 r. Mając powyższe na uwadze Zakład stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie wykazano zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W jego ocenie nie wykazano również przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia, gdyż zadłużenie nie powstało w wyniku klęski żywiołowej ani innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zadłużenie jest efektem nieopłacenia składek. Nadto zaprzestano prowadzenia działalności gospodarczej, zatem powyższy przepis nie ma w przedmiotowej sprawie zastosowania. Organ uznał ponadto, że w sprawie nie zostały również wykazane przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. ciężka choroba własna lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, które uniemożliwiłyby uzyskiwanie dochodów pozwalających na spłacenie zadłużenia. Zdaniem Zakładu przywołana we wniosku choroba własna nie może stanowić podstawy umorzenia należności, gdyż zobowiązana nie przedłożyła dokumentacji stwierdzającej całkowitą niezdolność do pracy. Nie wskazała również, ażeby istniała konieczność opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiałaby uzyskiwanie dochodów. Organ zwrócił dodatkowo uwagę, iż we wniosku o umorzenie ani we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana nie powoływała się jednak na okoliczności inne niż wyżej wskazane – trudna sytuacja finansowa i zdrowotna, która uniemożliwia spłatę zaległości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. S. wniosła o uchylenie powyższej decyzji i umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne na łączną kwotę [...] zł., ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez jego niezastosowanie, a tym samym wydanie decyzji odmawiającej umorzenia zaległości podatkowych, 2) naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, a także naruszenie zasady wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W uzasadnieniu skargi zobowiązana podniosła, iż organ II instancji nie przeanalizował możliwości umorzenia zaległości podatkowych pod kątem przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Powielił jedynie stanowisko organu I instancji nie dokonując oceny niebezpieczeństwa powstania zbyt ciężkich skutków dla niej i jej rodziny po ewentualnym opłacenie należności z uwzględnieniem jej stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Zdaniem skarżącej, organ przy ocenie całokształtu okoliczności pominął w uzasadnieniu swojej decyzji, iż po potrąceniu kosztów utrzymania mieszkania i opłat, pozostaje jej kwota [...] zł., która jest przeznaczona na utrzymanie 3 osobowej rodziny. Wnioskodawczyni ponownie podkreśliła, iż że zawarcie w dniu 9 lipca 2010 r. umowy kredytu mieszkaniowego w Banku [...] w kwocie [...] zł. było spowodowane koniecznością wynikającą z faktu, iż nie miała gdzie mieszkać z dziećmi. Przyznała, że zawierając umowę nie miała świadomości, iż Zakład odmówi jej umorzenia zaległości. Podniosła również, że gdyby wcześniej miała widzę o istniejącej zaległości mogłaby bez problemu ją uiścić. Skarżąca wskazała na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości. Stwierdziła, iż powyższe uchybienia stanowią o naruszeniu przez organ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ponadto w ocenie wnioskodawczyni działanie organu jest niezgodne z konstytucyjną zasadą równości. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze z m.) – w dalszej części p.p.s.a. - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. W konsekwencji Sąd nie ma podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku skarżącej o umorzenie w całości jej zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Ocena legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż została ona wydana zgodnie z prawem. Jak wynika z treści skargi, kwestia sporna w rozpatrywanym postępowaniu sprowadza się do oceny, czy w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka umorzenia przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Na podstawie przedłożonych dokumentów Zakład ustalił, że wnioskodawczyni zatrudniona jest w Przedszkolu nr 140 w P. i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł. brutto miesięcznie. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci w wieku szkolnym i jest po rozwodzie, orzeczonym wyrokiem Sądu Okręgowego w dniu 27 lipca 2006r. Decyzją z dnia 14 września 2010r. przyznano zobowiązanej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2010r. do 30 września 2011 r. na dwoje dzieci w łącznej wysokości [...] zł. miesięcznie. Ubezpieczona posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe w C., na którym ustanowiono hipotekę na rzecz Banku [...] Oddział I w C. Według udzielonych informacji stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem kształtują się w wysokości ok. [...] zł. Zgodnie z przedłożoną umową z dnia 9 lipca 2010 r. zobowiązana zawarła wraz z H. N. H. N. umowę kredytu mieszkaniowego w wysokości [...] zł. z okresem spłaty na 156 miesięcy, z ratą miesięczną w wysokości ok. [...] zł. Zakład wskazał ponadto, że wnioskodawczyni oświadczyła, iż w miesiącu czerwcu 2011 r. jej syn M. kończy gimnazjum, a od miesiąca września 2011 r. podejmie dalszą naukę, co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu do szkoły do P. oraz wydatkami na pomoce naukowe. Nadto wskazała, iż korzysta z wydawanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej paczek żywnościowych, jednakże nie posiada dowodów na powyższą okoliczność, gdyż nie są wydawane. Przepis art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) daje organowi możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Rozpatrując przesłanki umorzenia w świetle powołanego rozporządzenia Zakład uwzględnił, że zobowiązana uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł. brutto miesięcznie oraz pobiera świadczenie alimentacyjne przyznane na dzieci w wysokości [...] zł. miesięcznie, zatem dochód miesięczny wynosi [...] zł. Ustalił, iż podstawowe wydatki w gospodarstwie domowym wynoszą [...] zł., w tym: [...]zł. - czynsz i [...] zł. - prąd. Niewątpliwie, jak słusznie zauważył organ rentowy, znacznym wydatkiem jest opłacenie raty kredytu, który ubezpieczona spłaca terminowo w wysokości [...] zł. miesięcznie. Mając na względzie powyższe, zasadnie Zakład przyjął, iż umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek byłoby nieuzasadnione, gdyż należności publicznoprawne mają pierwszeństwo zaspokojenia przed należnościami cywilnoprawnymi. W ocenie Sądu, na podstawie przytoczonych okoliczności organ rentowy słusznie uznał, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Zakład prawidłowo ocenił sytuację skarżącej która jest w wieku aktywności zawodowej i ma możliwości zarobkowe. Wymaga podkreślenia, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, tylko w rzeczywiście wyjątkowych okolicznościach ustawodawca daje organowi rentowemu możliwość ich umorzenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zobowiązany musi jednak wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności, gdy ich uiszczenie pozbawiłoby jego i jego rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych. W tej sytuacji organ dokonuje oceny stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. W tym stanie rzeczy, wobec braku po stronie skarżącej przesłanek prawnych uzasadniających wnioskowane umorzenie zaległości - organ rentowy zasadnie odmówił ich umorzenia. Należy również wskazać, że w analizowanej sytuacji mamy do czynienia z decyzją organu o charakterze uznaniowym. Zakres sądowej kontroli takiej decyzji jest zawężony do kryterium zgodności z prawem. Sąd bada zatem wyłącznie to, czy organ zebrał cały materiał dowodowy w sprawie, czy dokładnie wyjaśnił okoliczności faktyczne, czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył całokształt materiału. Sąd nie może nakazać organowi rentowemu podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Sąd nie ocenia wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy realizując tym samym obowiązku wynikające z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Dokonana zaś przez organ ocena tego materiału, ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu składek, wbrew zarzutom skargi, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Sąd nie stwierdził również zarzucanego w skardze naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Wobec powyższego, Sąd uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę.