III SA/Po 671/09

Dnia 21 października 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Beata Sokołowska ( spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska –Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia ...r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn . oddala skargę /-/ M. Kosewska /-/ M. Górecka /-/ B. Sokołowska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie art. 15, 21 § 1 pkt. 2 i 207 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 1 ust. 1 pkt. 1, 4 a ust. 3, 5, 6, 7, 8 , 9, 14, 15 i 17 a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn ( t. j. Dz. U. Nr 142 z 2004 r., poz. 1514 ze zm. ) ustalił dla A. tytułem nabycia spadku po zmarłym J. wysokość podatku od spadków i darowizn w kwocie ... zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że spadek po zmarłym dnia 23 maja 2007 roku J. nabyła na podstawie ustawy jego siostra A. Zgodnie z zeznaniem podatkowym złożonym do organu w dniu 2 lutego 2009 roku przedmiotem masy spadkowej jest spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, udział ½ w lokalu stanowiącym odrębną nieruchomość i garażu wraz z udziałem w częściach wspólnych nieruchomości, samochód osobowy, środki pieniężne na rachunkach bankowych oraz udział w nieruchomości. W myśl art. 4 a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn nabycie w drodze dziedziczenia własności rzeczy lub praw majątkowych m.in. przez rodzeństwo jest zwolnione od podatku jeżeli zgłoszą oni nabycie tych praw właściwemu organowi w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. W niniejszej sprawie postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 13 sierpnia 2008 r. uprawomocniło się z dniem 4 września 2008 r, wobec czego miesięczny termin ustawowy upłynął z dniem 4 października 2008 r. Ponieważ spadkobierca nie dopełnił obowiązku powyższego zgłoszenia nabycie przez niego własności i praw rzeczowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej. W odwołaniu od tej decyzji zarzucono organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego ( poprzez zastosowanie art. 1 ust. 1 pkt. 1, 4 a ust. 3, 5, 6, 7, 8 , 9, 14, 15 i 17 a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn ) oraz zasad prowadzenia postępowania podatkowego ( art. 120, 121, 122, 123, 187, 191 i 210 § 4 Ordynacji podatkowej ). W uzasadnieniu odwołania podniesiono, iż A. nie uczestniczyła w rozprawie sądowej w dniu 13 sierpnia 2008 roku, a wiadomość o uprawomocnieniu się postanowienia Sądu o nabyciu spadku z tej daty otrzymała dopiero w dniu 31 października 2008 roku. Sprawa w zakresie stwierdzenia nabycia spadku była bowiem prowadzona przez ustanowionego przez nią profesjonalnego pełnomocnika, który przekazał jej właściwe dokumenty ( w tym prawomocne orzeczenie Sądu ) w dniu 31 października 2008 roku. W ocenie strony zastosowanie w sprawie winien znaleźć wobec tego art. 4 a ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Zdaniem odwołującej termin złożenia zgłoszenia na druku SD-Z2 upływał nie jak twierdzi organ 4 października 2008r., lecz 28 listopada 2008r. tj. po upływie miesiąca od nadania pisma przez pełnomocnika w osobie adwokata reprezentującego stronę w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Dyrektor Izby Skarbowej decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy podniósł, iż art. 4 a ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn może mieć zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy spadkobierca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie miesiąca od uprawomocnienia się postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, dokonał zgłoszenia do właściwego organu w terminie miesiąca od daty otrzymania informacji o nabyciu praw oraz uprawdopodobnił fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu. Ten wyjątek ustawowy nie może być interpretowany rozszerzająco. Reprezentowanie strony przez pełnomocnika w postępowaniu spadkowym nie stanowi jednej z przesłanek zastosowania powyższego przepisu, okoliczność ta świadczy bowiem wprost o tym, iż strona wiedziała o fakcie nabycia spadku. Art. 4 ust. 2 ustawy ma dotyczyć natomiast wyłącznie sytuacji, gdy nabywca spadku nie wiedział o jego nabyciu. Jeżeli A. działała w postępowaniu cywilnym poprzez pełnomocnika to w jej interesie należało uzyskanie informacji o ostatecznym wyniku tej procedury. Z tego względu organ II instancji podtrzymał tezę Naczelnika Urzędu Skarbowego o utracie przez A. prawa do uzyskania zwolnienia podatkowego. W skardze na decyzję II instancji skarżąca powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu, wnosząc o uchylenie tego aktu. Według A. zwłoka jej pełnomocnika ( ustanowionego wyłącznie do występowania w postępowaniu spadkowym, a nie podatkowym ) w terminowym powiadomieniu o nabyciu spadku jest okolicznością niezależną od jej woli, co skutkować winno koniecznością uznania jej za podmiot korzystający ze zwolnienia podatkowego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 21 października 2009 roku pełnomocnik skarżącej - doradca podatkowy - stwierdził, iż termin miesięczny z art. 4 a ust. 1 i 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn winien być liczony od dnia, w którym dana osoba dowiedziała się o uprawomocnieniu się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, ze skarga okazała się nieuzasadniona. Zgodnie z art. 4 a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn ( t. j. – Dz. U. Nr 142 z 2004 r., poz. 1514 ze zm. ), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2008 roku zwolnienie od podatku za nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych m. in. przez rodzeństwo uzależnione było od zgłoszenia faktu nabycia do właściwego organu w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Przekroczenie tego terminu skutkowało zatem kategoryczną utratą przez danego podatnika prawa do zwolnienia, a powyższy miesięczny termin nie mógł być przywrócony jako termin prawa materialnego, a nie procesowego ( zob. m. in. wyrok WSA we Wrocławiu z 17 marca 2009 r., sygn. I S.A./Wr 1024/08, lex nr 493569; wyrok WSA w Gdańsku z 12 marca 2009 r., sygn. I S.A./Gd 897/08, lex nr 493565 ). Wyjątek od tej zasady zawarty jest w art. 4 a ust. 2 powołanej wyżej ustawy, zgodnie z którym zwolnienie podatkowe stosuje się również w sytuacji, gdy spadkobierca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie miesiąca od uprawomocnienia się postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, dokonał zgłoszenia do właściwego organu w terminie miesiąca od daty otrzymania informacji o nabyciu praw oraz uprawdopodobnił fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu. W doktrynie akcentuje się pogląd, iż przepis art. 4 a ust. 2 ustawy stanowi wyjątek od zasady liczenia terminu określonej w art. 4 a ust. 1 pkt. 1 ustawy i nie powinien być wobec tego interpretowany rozszerzająco. Nie będzie on miał w praktyce zastosowania w przypadkach nabycia tytułem dziedziczenia i biegu terminu od dnia uprawomocnienia się postanowienia o nabyciu spadku wydanego przez sąd polski (zob. m. in. S. Babiarz, Zwolnienie podmiotowe z art. 4 a oraz projekty zmian ustawy o podatku od spadków i darowizn, Przegląd Podatkowy 2008, nr 10, s. 33 ). W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2008 r., działając z wniosku A., stwierdził nabycie przez nią spadku po jej bracie zmarłym w dniu 23 maja 2007 roku ( sygn. akt ... ). Orzeczenie powyższe stało się prawomocne z dniem 4 września 2008 roku. Postępowanie spadkowe toczyło się z wniosku skarżącej, A. wiedziała zatem o fakcie zgonu jej brata. Była reprezentowana w tym postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika ( adwokata) i w jej interesie leżało odpowiednio wczesne otrzymanie informacji o wydaniu postanowienia i jego uprawomocnieniu się – w celu zachowania miesięcznego terminu do dokonania zgłoszenia skutkującego zwolnieniem podatkowym. Pełnomocnik skarżącej adwokat T. pismem z dnia 18 września 2008 roku wniósł o sprostowanie powyższego postanowienia w zakresie nazwiska rodowego spadkobiercy ( k. 12-13 akt adm. ), a pismem z 24 października 2008 roku przesłał swojej mandantce orzeczenie Sądu Rejonowego z 13 sierpnia 2008 roku wraz z informacją o złożeniu wniosku o jego sprostowanie ( k. 15 ). Skarżąca pismem nadanym w dniu 5 listopada 2008 roku złożyła do organu I instancji zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych ( SD-Z2 ). Należy podkreślić, że prawomocność danego orzeczenia sądowego wywołuje określone skutki prawne niezależnie od wniosków wszczynających postępowanie w przedmiocie sprostowania tego orzeczenia. Oznacza to, w ocenie Sądu, iż miesięczny termin przewidziany w art. 4 a ust. 1 pkt. 1 ustawy zaczął biec w niniejszej sprawie od dnia 4 września 2008 roku. Okoliczność dotycząca późniejszego uzyskania przez skarżącą informacji od pełnomocnika o wydaniu postanowienia z dnia 13 sierpnia 2008 r. nie stanowi podstawy do przyjęcia, iż organy podatkowe obu instancji winny zastosować wyjątek wskazany w art. 4 a ust. 2 ustawy. Nie sposób bowiem przyjąć, iż strona skarżąca bez własnej winy nie wiedziała o prawomocnym zakończeniu postępowania cywilnego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym bracie, skoro składała wniosek o wszczęcie tej procedury i reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika, do którego obowiązków należało poinformowanie jej o sposobie i dacie zakończenia sprawy. Niezależnie od zaniechania pełnomocnika w tym zakresie skarżąca winna była sama interesować się wynikiem postępowania spadkowego, w celu należytej ochrony własnych interesów prawnych. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, nie zachodziły przesłanki z art. 4 a ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn a więc organy podatkowe trafnie przyjęły, iż warunkiem uzyskania przez stronę skutecznego zwolnienia od podatku było zachowanie przez nią miesięcznego terminu wskazanego w art. 4 a ust. 1 pkt. 1 ustawy, biegnącego od dnia 4 września 2008 roku. Ponieważ zaś skarżąca złożyła odpowiednie zeznanie dopiero z dniem 5 listopada 2008 r. należało opodatkować nabycie własności i praw majątkowych na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej, zgodnie z art. 4 a ust. 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem, wobec czego skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). /-/M. Kosewska /-/M. Górecka /-/B. Sokołowska T.M.d