III SA/Po 671/17

Dnia 15 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych - Olszanowska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi P. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę P. J. wystąpił w dniu 27 kwietnia 2017 r. z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą za pracowników zatrudnionych przez A. J.. Decyzją z dnia [...] maja 2017 o r. nr [...] ZUS: 1) odmówił wszczęcia postępowania ze względu na bezprzedmiotowość w zakresie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami, a zatrudnionych przez A. J. na: ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. 2) odmówił wszczęcia postępowania ze względu na bezprzedmiotowość w zakresie umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na: ubezpieczenia społeczne; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. ZUS wyjaśnił, że skarżący zobowiązany jest do spłaty należności z tytułu jego odpowiedzialności jako spadkobiercy po zmarłym płatniku składek – ojcu A. J.. Rozpatrując zaś przedmiotowy wniosek w oparciu o art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (Dz. U. z 2016 r, poz. 963 ze zm.), dalej w skrócie "u.s.u.s." wyjaśnił, że zgodnie ze wskazanym artykułem, do składek ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, nie ma zastosowania przepis art. 28 u.s.u.s., który reguluje zasady umarzania należności. W ocenie organu brak jest również podstaw prawnych do umorzenia nieopłaconych składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika, ponieważ w trybie art. 28 ust. 3a ww. ustawy można umorzyć jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem składek. Organ podkreślił, że na podstawie ww. przepisów prawa mogą być rozpatrywane jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne prowadzącego działalność. Wnioskiem z dnia 5 czerwca 2017 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił się do ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że skarżący nie jest w stanie jednorazowo spłacić zaległości, a posiadany dochód jest konieczny dla utrzymania jego i rodziny. W istocie wniosek odnosił się do trudnej sytuacji materialnej skarżącego i był przedstawieniem jego bieżącej sytuacji życiowej. Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r.nr [...] ZUS postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] maja 2017 r odmawiającą wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie z art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 23) gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Natomiast zgodnie z art. 83b oraz art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ww. ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, ZUS w tych przypadkach wydaje decyzję. Organ podkreślił, że możliwość umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek została całkowicie wyłączona przez ustawodawcę. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. W związku z powyższym postanowił odmówić wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w kwotach wymienionych w decyzji, z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania. Z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania odmówiono również wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. Zaznaczono, że w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała na okoliczności, które podlegają ocenie w zakresie rozpatrywania wniosku o umorzenie należności na podstawie art. 28 u.s.u.s oraz na podstawie jej art. 28 ust.3a, które to przepisy nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu skarżący za pośrednictwem pełnomocnika wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P.. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że nie jest w stanie opłacić zadłużenia wobec ZUS ze względu na trudną sytuację finansową. Odniósł się do konstrukcji "uznania administracyjnego" i niewłaściwej oceny sytuacji osobistej skarżącego dokonanej przez organy W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r – O systemie ubezpieczeń społecznych (zwaną dalej "u.s.u.s), które w sposób ścisły regulują sytuacje dające możliwość ubiegania się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, w rozumieniu ust. 3 powołanego przepisu zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady umarzania tych należności zostały określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy: 1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazana powyżej regulacja nie ma jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28. Powyższe oznacza, że zobowiązany nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek w części odnoszącej się do finansowanej przez samych ubezpieczonych składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że - jak stwierdził m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13 (opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 1579391) - możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. W ocenie Sądu prawidłowe jest również rozstrzygnięcie w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w części dotyczącej wniosku o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek. Jak już wskazano, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (nie za zatrudnionych pracowników). Wprawdzie ustawodawca wprowadził wyjątek od zasady umarzania należności tylko w razie całkowitej nieściągalności, jednakże zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. regulacja obejmuje wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W związku z tym przepis art. 28 ust. 3a również u.s.u.s. nie pozwalał na merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu tych składek. W ocenie Sądu, sformułowanie użyte w treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na stronie, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06, OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07). Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca w ogóle nie przewiduje możliwości ich umarzania. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Nie można więc rozpoznać w tym zakresie wniosku o umorzenie należności, zgodnie z wnioskiem złożonym przez skarżącego. Organ zobligowany był zatem do odmowy wszczęcia postępowania w tym zakresie (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z 23 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3208/05; w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 483/10 oraz w Olsztynie z 30 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 118/10; Lex nr: 202345, 673064 i 749519). Potwierdził to stanowisko także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11 (Lex nr 1404591) podnosząc, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Podobnie brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącego na mocy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, uzasadniał odmowę wszczęcia postępowania. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) oddalił skargę