III SA/Po 68/25

Dnia 29 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Marzenna Kosewska (sprawozdawca) Sędzia WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2025 roku sprawy ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia 28 listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego na rok 2023 I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia 10 maja 2024 r., nr [...] w części co do odmowy przyznania płatności dla młodych rolników za rok 2023; II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 697,- (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 10 maja 2024 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...]: - umorzył postępowanie w sprawie przyznania: - podstawowego wsparcia dochodów w części dotyczącej powierzchni wycofanej 29 czerwca 2023 r. i powierzchni wycofanej 10 lipca 2023 r., - płatności w ramach schematów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt - ekoschemat rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi w zakresie praktyki uproszczone systemy upraw w części dotyczącej powierzchni wycofanej 29 czerwca 2023 r., - odmówił przyznania płatności dla młodych rolników na rok 2023, - przyznał: - podstawowe wsparcie dochodów na rok 2023 w wysokości 21 621,14 zł; - płatność redystrybucyjną na rok 2023 w wysokości 5 428,80 zł; - uproszczone systemy uprawy na rok 2023 w wysokości 11 944,87 zł; - przyznał uzupełniającą płatność podstawową w wysokości 3 121,14 zł. Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 20, art. 65 i art. 67 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. 2024 r. poz. 261), dalej: "ustawa" oraz art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej: "K.p.a.". W uzasadnieniu decyzji, odnośnie odmowy przyznania płatności dla młodych rolników na rok 2023, wskazano, co następuje. W dniu 23 czerwca 2023 r. wpłynął wniosek o przyznanie płatności na rok 2023. Rolnik rozpoczął działalność rolniczą wcześniej niż 5 lat przed rokiem gospodarczym, w którym złożono pierwszy wniosek o płatność dla młodych rolników. Wnioskodawca widnieje w rejestrze rozpoczęcia działalności rolniczej od 1 września 2016 r. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy płatność dla młodych rolników jest przyznawana do powierzchni gruntów będących w posiadaniu rolnika położonych na obszarze zatwierdzonym do podstawowego wsparcia dochodów, jeżeli ten rolnik po raz pierwszy rozpoczyna działalność rolniczą w gospodarstwie, jako kierujący tym gospodarstwem, a gdy rozpoczął już taką działalność rolniczą w gospodarstwie - gdy od rozpoczęcia tej działalności do dnia złożenia pierwszego wniosku o płatność dla młodych rolników upłynęło nie więcej niż 5 lat. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, płatności dla młodych rolników, płatności związanych z produkcją do powierzchni upraw i płatności związanych z produkcją do zwierząt, płatności dla małych gospodarstw i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 r. poz. 482), dalej: "rozporządzenie", za datę rozpoczęcia działalności, o którym mowa w art. 28 ust. 2 ustawy, uznaje się najwcześniejszą z następujących dat, w tym m. in. datę objęcia rolnika: a) ubezpieczeniem społecznym rolników na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników - w przypadku gdy został objęty tym ubezpieczeniem jako rolnik, lub b) ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia działalności rolniczej w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie członkowskim EFTA. W przypadku ustalania daty rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej w oparciu o przypadki określone w § 5 rozporządzenia stwierdzono, że najwcześniejszą datą rozpoczęcia prowadzenia działalności jest data objęcia ubezpieczeniem społecznym jako rolnik z mocy ustawy od 1 września 2016 r. Strona złożyła jednak wniosek po upływie 5 lat od rozpoczęcia działalności, stąd nie jest uprawniona do płatności dla młodych rolników. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji w zakresie odmowy przyznania płatności dla młodych rolników na rok 2023 zarzucając: 1. niezastosowanie art. 165 ust. 1 i 2 ustawy, gdyż stronie uprzednio (na rok 2022) przyznano już płatność dla młodych rolników, stąd zgodnie z tymi przepisami obecnie (na rok 2023) płatność jest przyznawana, jeżeli rolnik spełnia warunki określone w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy, a okres, o którym mowa w art. 28 ust. 3 ustawy, jest liczony od roku, za który rolnik po raz pierwszy otrzymał płatność dla młodych rolników; 2. błędne uznanie, że w związku ze zgłoszeniem strony w roku 2016 do ubezpieczenia w KRUS od tego czasu kierowała ona gospodarstwem rolnym, na co nie przedstawiono dowodów; strona nie dokonywała działań, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy (tzn. nie prowadziła działalności rolniczej na własny rachunek i we własnym imieniu, nie ponosiła kosztów i nie czerpała korzyści w związku z prowadzeniem tej działalności); aż do 4 maja 2022 r. gospodarstwem kierował ojciec strony, która jedynie jemu pomagała (do odwołania załączono jego oświadczenie w tym przedmiocie), a strona rozpoczęła kierowanie gospodarstwem dopiero od 5 maja 2022 r., gdy uzyskała zaświadczenie o numerze REGON (załączono je do odwołania) i w pierwszym roku kierowania gospodarstwem (2022) wniosła o przyznanie płatności dla młodych rolników na rok 2022; określenie w rozporządzeniu daty rozpoczęcia działalności rolniczej, o którym mowa w art. 28 ust. 2 ustawy, ma jedynie charakter domniemania. Decyzją z 28 listopada 2024 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał stanowisko organu pierwszej instancji, a odnosząc się do zarzutów odwołania wskazał, co następuje. Przepisy wskazują, że datą rozpoczęcia działalności rolniczej jest data objęcia rolnika ubezpieczeniem społecznym rolników na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (§ 5 pkt 5 pkt a rozporządzenia w zw. z art. 28 ust. 2 ustawy). Strona od 1 września 2016 r. potwierdzała w KRUS, że jest rolnikiem, m. in. opłacając składki. Strona nie zgłosiła do KRUS, że nie jest władającym żadnym gruntem rolnym i nie jest rolnikiem, lecz pomocnikiem w gospodarstwie rolnym czy domownikiem ani nie przedstawiła dokumentów w KRUS, że nie spełnia wymogów ubezpieczenia jako rolnik, gdyż przekazała posiadanie gruntów ojcu i tylko pracuje u niego w gospodarstwie. Ubezpieczonym w KRUS jako rolnik może być tylko i wyłącznie osoba będąca posiadaczem (czyli właścicielem i jednocześnie władającym bądź tylko władającym) nieruchomości rolnej przeznaczonej do produkcji rolniczej. Ustawa przewiduje różne możliwości ubezpieczenia w KRUS i strona mogła zgłosić się do ubezpieczenia jakie było adekwatne do jej sytuacji. Zgodnie z zebranym materiałem dowodowym strona zgodziła się, że jest rolnikiem i zgodnie z ustawą podlega ubezpieczeniu jako rolnik. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz. 90), dalej: "ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników", ilekroć w ustawie jest mowa o: 1) rolniku - rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym; 2) domowniku - rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy; 2a) pomocniku rolnika - rozumie się osobę pełnoletnią, z którą rolnik zawarł umowę o pomocy przy zbiorach, o której mowa w art. 91a. Od 1 września 2016 r. strona twierdziła, że jest rolnikiem, a w roku 2023 w celu uzyskania płatności dla młodych rolników zmieniła zdanie i - jak wskazuje w odwołaniu - nie była rolnikiem. Wyjaśnienia te nie są wiarygodne. Dowody wskazują, że strona była od 1 września 2016 r. objęła ubezpieczeniem społecznym rolników na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników - w przypadku, gdy została objęta tym ubezpieczeniem jako rolnik. Zgodnie zatem z § 5 ust. 1 pkt 5a rozporządzenia ten dzień należy uznać za początek rozpoczęcia działalności rolniczej. Zgodnie z tym przepisem nie weryfikuje się innych okoliczności oprócz podlegania ubezpieczeniu jako rolnik, a takiemu ubezpieczeniu strona podlegała. Strona została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego jako rolnik 1 września 2016 r. i przez cały ten okres podtrzymywała to stanowisko, że jest rolnikiem. Są inne formy ubezpieczenia społecznego, do jakich strona mogła się zgłosić, np. domownika czy pomocnika rolnika (art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Pobieranie płatności przez ojca strony nie jest dowodem na to, że strona nie była rolnikiem użytkującym inne grunty. Jeżeli strona nie spełniała warunków ubezpieczenia jako rolnik, powinna to niezwłocznie zgłosić do KRUS, czego nie uczyniła. Strona nie spełnia zatem warunku z art. 28 ust. 2 ustawy do przyznania płatności dla młodych rolników. Wnioskodawca wniósł skargę na decyzję organu odwoławczego w zakresie odmowy przyznania płatności dla młodych rolników na rok 2023. Skarżący podniósł zarzuty uprzednio podniesione w odwołaniu. W związku z ich uprzednim przytoczeniem nie ma potrzeby ich powtarzania. Ponadto skarżący zarzucił nieodniesienie się do zarzutów odwołania i naruszenie przepisów postępowania (art. 6, art. 7, art. 7a § 1, art. 8, art. 9, art. 75 § 2, art. 77 § 1 i 4, art. 80, art. 81a § 1, art. 107 § 3, art. 136 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 66 ustawy). Skarżący wniósł o: 1. przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", dowodu z dokumentu załączonego do skargi, tj. decyzji z 27 lutego 2023 r. nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wydanej stosunku do skarżącego na okoliczność wykazania, że decyzją tą otrzymał płatność dla młodych rolników w roku 2022, co ma zasadnicze znaczenie dla zastosowania art. 165 ustawy; 2. zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania; 3. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości ze względu na naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i z powodu naruszenia przepisów postępowania, gdyż miało ono istotny wpływ na wynik sprawy i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpatrzenia i zobowiązanie organu do orzeczenia zgodnie z żądaniem strony zgodnie z art. 153 p.p.s.a.; 4. ewentualnie - jeśli zachodzą przesłanki wskazane w przepisach prawa - o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w części odmawiającej przyznania skarżącemu płatności dla młodych rolników. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie Sąd postanowił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadzić dowód z decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z 27 lutego 2023 r. nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji w części co do odmowy przyznania płatności dla młodych rolników na rok 2023 naruszają prawo materialne (art. 165 ust. 1 ustawy), co miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Strona wniosła skargę na decyzję organu odwoławczego w zakresie odmowy przyznania płatności dla młodych rolników na rok 2023. Sąd uznał, że w tym zakresie skarga jest zasadna, stąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu pierwszej instancji w części co do odmowy przyznania płatności dla młodych rolników na rok 2023. W pozostałej zatem części decyzja organu pierwszej instancji pozostaje w mocy. Przyczyną uwzględnienia skargi jest zasadny zarzut skargi o niezastosowaniu art. 165 ust. 1 ustawy. Zgodnie z art. 165 ust. 1 ustawy rolnikowi, któremu została przyznana płatność na podstawie art. 13 ustawy uchylanej w art. 168, płatność dla młodych rolników jest przyznawana, jeżeli spełnia warunki określone w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 3. W art. 168 ustawy uchylono ustawę z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 i 2727). Zgodnie z art. 13 uchylonej ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego do przyznawania płatności dla młodych rolników stosuje się art. 50 ust. 8 rozporządzenia nr 1307/2013, a płatność ta przysługuje do powierzchni gruntów objętych obszarem zatwierdzonym dla tego rolnika do jednolitej płatności obszarowej nie większej niż 50 ha. Na zawarty w skardze wniosek Sąd rozprawie Sąd postanowił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadzić dowód z decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z 27 lutego 2023 r. nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Decyzja ta, w zakresie przyznania skarżącemu płatności dla młodych rolników na rok 2022, została wydana na podstawie art. 13 uchylonej ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W tej sytuacji, zgodnie z art. 165 ust. 1 ustawy, płatność dla młodych rolników jest przyznawana, jeżeli rolnik spełnia warunki określone w art. 28 ust. 1 pkt 2 i 3. Oznacza to, że nie stosuje się do niego art. 28 ust. 2 ustawy ustanawiającego warunek upłynięcia nie więcej niż 5 lat od rozpoczęcia działalności rolniczej w gospodarstwie do złożenia pierwszego wniosku o płatność dla młodych rolników. Zgodnie natomiast z mającym zastosowanie art. 28 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy płatność dla młodych rolników jest przyznawana rolnikowi, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 2) kieruje gospodarstwem, co oznacza, że prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie osobiście, na własny rachunek i we własnym imieniu, ponosi koszty i czerpie korzyści w związku z prowadzeniem tej działalności; 3) ma co najmniej: a) wykształcenie zasadnicze branżowe, średnie branżowe, średnie lub zasadnicze zawodowe w rozumieniu przepisów prawa oświatowego lub b) 3-letni staż pracy w rolnictwie, przy czym za staż pracy w rolnictwie uznaje się okres liczony do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy, w którym wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie jako rolnik. Zadaniem organów było zatem ustalenie czy skarżący spełnia łącznie powyższe warunki z art. 28 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy, co organy uczyniły w istocie prawidłowo uznając, że skarżący (w dniu złożenia wniosku) kieruje gospodarstwem i ma co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, przy czym za staż pracy w rolnictwie uznaje się okres liczony do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy (czyli do 23 czerwca 2023 r.), w którym wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie jako rolnik (czyli od 1 września 2016 r.). Z kolei zgodnie z art. 165 ust. 2 ustawy w przypadku gdy na podstawie art. 13 ustawy uchylanej w art. 168 (czyli ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego) rolnikowi została przyznana płatność dla młodych rolników, okres, o którym mowa w art. 28 ust. 3, jest liczony od roku, za który rolnik po raz pierwszy otrzymał płatność dla młodych rolników na podstawie art. 13 ustawy uchylanej w art. 168. Skoro zatem powołaną wyżej decyzją z 27 lutego 2023 r. skarżącemu została przyznana płatność dla młodych rolników, pięcioletni okres, o którym mowa w art. 28 ust. 3 [czyli 5 kolejnych lat, na które jest przyznawana płatność dla młodych rolników], jest liczony od roku, za który rolnik po raz pierwszy otrzymał płatność dla młodych rolników na podstawie art. 13 ustawy uchylanej w art. 168, czyli od roku 2022. Wobec zatem mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 165 ust. 1 ustawy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu pierwszej instancji w części co do odmowy przyznania płatności dla młodych rolników na rok 2023, orzekając, jak w pkt I. sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. W pozostałej części decyzja organu pierwszej instancji pozostaje w mocy. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło w pkt II. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). Na zasądzone koszty składają się: kwota 200 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, kwota 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia adwokackiego. Ponownie rozpatrując wniosek w części dotyczącej przyznania płatności dla młodych rolników na rok 2023 organ pierwszej instancji zastosuje się do oceny prawnej i wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu.