III SA/Po 683/15

Dnia 26 stycznia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Beata Sokołowska (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sad. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi F N na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...], na podstawie art. 7 ust. 1, art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.), art. 58 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. oraz art. 104 kpa omówił przyznania F jednolitej płatności obszarowej na rok 2014. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w trakcie kontroli wniosku strony o płatności ujawniły się błędy wymagające złożenia przez nią wyjaśnień. Okazało się bowiem, że działki ewidencyjne o nr [...] zadeklarował również inny producent rolny. W dniu 16 października 2014 r. organ wystosował do strony wezwanie do złożenia wyjaśnień, a F w korekcie do wniosku z dnia 23 października 2014 r. wycofał z wniosku o przyznanie płatności na 2014r. działkę rolną I o powierzchni 7,46 ha położoną na działce ewidencyjnej nr [...] oraz działkę rolną II o powierzchni 0,77 ha, położoną na działce ewidencyjnej nr [...]. Ponadto 5 listopada 2014r. strona złożyła w B.P. w P oświadczenie osoby wypełniającej wniosek – G na okoliczność pomyłkowego wpisania do wniosku działek ewidencyjnych nr [...]. Zdaniem organu to producent rolny ponosi negatywne konsekwencje podania błędnych danych we wniosku o płatności. Dane podane we wniosku dotyczyły nieprawdziwych okoliczności związanych z użytkowaniem rolniczym działki nr [...]. Działki I i II zostały także wyrysowane na załącznikach graficznych załączonych do wniosku. Z tego względu w sprawie nie ma zastosowania art. 21 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 dotyczący błędu oczywistego o charakterze pisarskim, wykluczającej się wzajemnie informacji czy nieprawidłowej transkrypcji numerów referencyjnych lub identyfikacyjnych. Do płatności JPO zadeklarowano na 2014 r. powierzchnię 34,16 ha, stwierdzono w trakcie kontroli pow. 25,93 ha. Różnica wynosiła 31,73 %, a zatem pomiędzy 20% a 50 %. Wobec powyższego organ I instancji na podstawie art. 58 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 odmówił stronie przyznania wnioskowanych płatności na 2014 rok. W odwołaniu od tej decyzji F wniósł o zmianę decyzji organu I instancji przez organ II instancji w całości i przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych zgodnie z wnioskami skarżącego, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Strona zarzuciła skarżonej decyzji : - naruszenie art. 7 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy - naruszenie art. 21 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że w niniejszej sprawie nie zachodziła podstawa do zastosowania tego przepisu - naruszenie art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 poprzez jego niezastosowanie. Zdaniem odwołującego nie ponosi on winy za podanie danych dotyczących działki nr [...], albowiem wniosek o płatności na 2014 r. wypełniała inna osoba G M w oparciu o wnioski dotyczące płatności za lata poprzednie. Nieprawidłowe wypełnienie wniosku było następstwem błędu strony, co uzasadnia zastosowanie w sprawie art. 21 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Ponadto organ winien rozważyć zastosowanie art. 73 tego rozporządzenia, gdyż rolnik może wykazać, że nieprawidłowości podane we wniosku nie wynikają z jego winy. Błędne wypełnienie wniosku było następstwem okoliczności, za które strona nie ponosi winy i wiązało się z reorganizacją gospodarstwa skarżącego (zmiana osoby wypełniającej wnioski o przyznanie dopłat oraz zmiana użytkowanych gruntów). Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...]utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że okolicznością bezsporną jest fakt nieużytkowania rolniczego przez stronę działek rolnych I i II. Płatności przyznaje się natomiast faktycznemu użytkownikowi - osobie, która rzeczywiście uprawia grunt. W sprawie nie miał zastosowania art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, gdyż wniosek F nie był prawidłowy pod względem faktycznym a wnioskodawca nie wykazał, że nie jest winny nieprawidłowości. Strona nie informowała o nieprawidłowościach wniosku do momentu powiadomienia go o błędach przez sam organ. Bez znaczenia jest też to, że wniosek o płatności na 2014r. wypełniała osoba trzecia, gdyż to wnioskodawca ponosi odpowiedzialność za prawidłowość danych podanych we wniosku. W sprawie nie miał ponadto zastosowania art. 21 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, gdyż dotyczy on wyłącznie błędu oczywistego o charakterze pisarskim, wykluczającej się wzajemnie informacji czy nieprawidłowej transkrypcji numerów referencyjnych lub identyfikacyjnych. Świadome podanie działek niekwalifikujących się do wnioskowanej płatności we wniosku i załącznikach graficznych 2/18 i 7/18 nie może być zakwalifikowane w kategoriach błędu oczywistego. Brak weryfikacji powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo (ponad 8 ha) może świadczyć o braku staranności w działaniu F. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie: - art. 7 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i uznanie skarżącego winnym zaistniałej omyłki przy składaniu wniosku - art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy jego zastosowanie winno skutkować przyznaniem płatności, gdyż z materiału dowodowego wynika, że rolnik nie jest winien popełnionych nieprawidłowości - art. 21 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziła podstawa do zastosowania tego przepisu - art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 poprzez jego niezastosowanie. - art. 77, art. 78 i art. 107 kpa poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, oparcie się jedynie na bazie danych ARiMR, pominięcie wyjaśnień strony dotyczących popełnionego błędu przy wypełnianiu wniosku oraz poprzez niepełne uzasadnienie decyzji i jej podstawy prawnej dotyczącej zastosowanych drastycznych sankcji finansowych wobec skarżącego, - pominięcie rozporządzenia nr 1122/2009 i nr 65/2011, gdzie jest zastrzeżenie, że przepisy krajowe dotyczące kar i kontroli mają być równoważone z przepisami unijnymi. - art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach bezpośrednich poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i bezzasadne uznanie braku podstaw do przyznania płatności JPO na 2014 rok, w sytuacji, gdy skarżący posiadał i uprawiał rolniczo działki wskazane we wniosku, - art. 3 ust. 2 pkt 2 i art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez niepełne ustalenie stanu faktycznego sprawy, co skutkuje brakiem możliwości stwierdzenia prawidłowej podstawy prawnej - art. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady WE nr 146/2008 z dnia 14 lutego 2008 r. poprzez jego pominięcie, a zgodnie z którym drobne uchybienia skarżącego zgodne z ochroną środowiska nie mają wpływu na sankcje w płatności, a za taką można uznać pozostawienie we wniosku dwóch działek przez nieuwagę. W uzasadnieniu skargi wskazano między innymi, że strona nie ponosi winy za zadeklarowanie dwóch działek. Wniosek wypełniał doradca rolniczy zgodnie z drukiem otrzymanym od ARiMR. Do listopada 2014 r. organ nie wykrył żadnych nieprawidłowości, wobec tego skarżący był w przekonaniu, że wniosek został złożony prawidłowo. Po stwierdzeniu oczywistego błędu skarżący niezwłocznie dokonał korekty wniosku. Według skarżącego należało zastosować art. 73 rozporządzenia nr 1122/2009, gdyż rolnik może wykazać, że nieprawidłowości podane we wniosku nie wynikają z jego winy. Podkreślono, jak wcześniej w odwołaniu, że błędy wskazane we wniosku wynikały z reorganizacji gospodarstwa (zmiany osoby wypełniającej wnioski o przyznanie dopłat oraz zmiany użytkowanych gruntów). Po wezwaniu organu strona natychmiast skorygowała nieprawidłowo wypełniony wniosek i złożyła wyczerpujące wyjaśnienia przyczyn nieprawidłowości. W odpowiedzi na skargę Dyrektor WOR Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumenty wyrażone w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Sąd, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdził, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...]2015r. i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.) rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w daniu 31 maja danego roku pomocowego powierzchni gruntów wschodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, przy czym powierzchnia działek nie może być mniejsza niż 1 ha, a grunty są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy. Zgodnie z art. 2 pkt 10 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada ustanawiającego szczegółowe zasady "obszar zatwierdzony" definiowany jest jako "obszar spełniający wszystkie warunki określone w zasadach przyznawania pomocy". Spełnianie tych warunków przez danego przedsiębiorcę w zakresie działek rolnych wskazanych we wniosku o płatności podlega kontroli, którą pracownicy organu mogą przeprowadzić w danym gospodarstwie rolnym zgłoszonym do pomocy unijnej w zakresie dopłat. W niniejszej sprawie w trakcie kontroli administracyjnej wniosku F o płatności bezpośrednie na 2014r. ujawniły się błędy wymagające złożenia wyjaśnień. Działki ewidencyjne o nr [...] zadeklarowane zostały również przez innego producenta rolnego. W dniu 16 października 2014 r. organ I instancji wystosował do strony wezwanie do złożenia wyjaśnień, a skarżący w odpowiedzi na to wezwanie w korekcie do wniosku z dnia 23 października 2014 r. wycofał z wniosku działkę rolną I położoną na działce ewidencyjnej nr [...]oraz działkę rolną II położoną na działce ewidencyjnej nr [...] (łącznie 8,23 ha). Organy obu instancji zasadnie uznały, że to producent rolny ponosi negatywne konsekwencje podania błędnych danych we wniosku o płatności. Dane podane przez skarżącego pierwotnie we wniosku dotyczyły nieprawdziwych okoliczności związanych z użytkowaniem rolniczym działek rolnych I i II położonych na działkach ewidencyjnych o numerach[...] . Działki te ponadto zostały wyrysowane na załącznikach graficznych do wniosku (nr 2/18 i 7/18). W opinii Sądu organy prawidłowo stwierdziły, że w sprawie nie ma zastosowania art. 21 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 dotyczący błędu oczywistego. Zgodnie z tym przepisem wniosek o przyznanie pomocy może być poprawiony w każdym momencie po jego złożeniu, gdy właściwy organ wykrył oczywiste błędy. Słusznie stwierdziły organy, że błędy oczywiste to wyłącznie typowe błędy o charakterze pisarskim, błędy wynikające z wykluczającej się wzajemnie informacji czy nieprawidłowej transkrypcji numerów referencyjnych lub identyfikacyjnych. Błąd oczywisty może być wykryty już na podstawie treści samego wniosku (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 118/13, lex nr 1351413). Świadome podanie we wniosku dwóch spornych działek i zaznaczenie ich dodatkowo na załącznikach graficznych do wniosku wykluczają, zdaniem Sądu, przyjęcie tezy, że były to jedynie "oczywiste błędy" strony. Błąd nie został wykryty na podstawie samego wniosku skarżącego, lecz dopiero na podstawie kontroli administracyjnej dwóch wniosków i to w związku z wystąpieniem sytuacji dotyczącej kontroli krzyżowej. Gdyby inny podmiot nie złożył wniosku o płatności obejmującego te same działki nie byłoby praktycznie możliwe wykrycie tego, że skarżący w rzeczywistości nie użytkował rolniczo i nie posiadał powyższych działek rolnych. Zgodnie z art. 25 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 wniosek o przyznanie pomocy można w każdej chwili wycofać w całości lub w części. Nie jest to jednak możliwe w odniesieniu do tej części wniosku, co do której właściwy organ stwierdził określone nieprawidłowości. Z tego względu wycofanie przedmiotowego wniosku w zakresie działek nr [...] nie było skuteczne, gdyż zostało dokonane po poinformowaniu skarżącego przez organ I instancji o nieprawidłowych danych dotyczących tych właśnie działek ewidencyjnych. Wbrew zarzutom skargi w sprawie nie miał również zastosowania art. 73 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. W myśl tych przepisów nie stosuje się obniżek czy wykluczeń w przyznawaniu płatności, jeżeli rolnik może wykazać, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy. Nie stosuje się ich co do tej części wniosku, co do której rolnik informował organ, że wniosek jest nieprawidłowy, pod warunkiem jednak, że rolnik nie został powiadomiony wcześniej przez organ o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku. Wniosek skarżącego z dnia 17 marca 2014 r. nie był prawidłowy pod względem faktycznym a wnioskodawca nie wykazał, że nie jest winny nieprawidłowości. Strona nie poinformowała organu o powyższych nieprawidłowościach aż do momentu powiadomienia jej o błędach przez Kierownika BP Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa . To zaś na wnioskodawcy ciążył obowiązek wskazania tylko tych działek rolnych, które spełniają jednoznaczne kryteria do otrzymania płatności na dany rok. Bez znaczenia jest również to, że wniosek wypełniała osoba trzecia (doradca rolniczy – G), albowiem F jako wnioskodawca ponosiły ostatecznie odpowiedzialność za prawidłowość danych podanych we wniosku. Winien on dokonać weryfikacji danych wskazanych we wniosku (i załącznikach graficznych). Niezasadny był ponadto zarzut naruszenia art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, gdyż przepis ten nie odnosi się do koncepcji błędu oczywistego i nie miał on ponadto w ogóle zastosowania w przedmiotowej sprawie z powodu uchylenia tego aktu prawnego. Odpowiednikiem art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 jest powołany wyżej przepis art. 73 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Zdaniem Sądu organy obu instancji nie naruszyły ponadto przepisów postępowania. Strona podniosła w skardze m. in. zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 107 kpa. Wskazać należy jednak, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ustawodawca odstąpił generalnie od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa. Art. 3 tej ustawy wskazuje bowiem na konieczność większej aktywizacji samej strony w gromadzeniu materiału dowodowego istotnego dla załatwienia danej sprawy. W myśl art. 3 ust. 2 ustawy organ obowiązany jest do podejmowania czynności prowadzących do merytorycznego rozpoznania wniosku, czy do rozpatrzenia w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego oraz do udzielania stronom na ich żądanie niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 3 ustawy strony są zobowiązane przedstawiać dowody i dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na tej osobie, która z tego faktu wywodzi określone skutki prawne. Producent rolny przystępuje do programu pomocowego dobrowolnie, dlatego to na nim ciąży obowiązek prawidłowego podania wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów umożliwiających przyznanie mu płatności zgodnie z prawem krajowym i unijnym. Wnioskodawca ma obowiązek informowania organu o wszystkich okolicznościach mających wpływ na przyznanie i wysokość płatności. To na skarżącym ciążył obowiązek wykazania, że istnieją przesłanki pozwalające na odstąpienie od wykluczeń stosowanych w przypadku rozbieżności pomiędzy powierzchnią deklarowaną a kwalifikującą się do płatności. Strona takich dowodów jednak nie przedstawiła. Organ I i II instancji dokonał prawidłowej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, nie naruszając przy tym zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 kpa. Stanowisko organów obu instancji zostało też wyczerpująco wyrażone w uzasadnieniach ich decyzji. Do płatności JPO skarżący zadeklarował powierzchnię 34,16 ha, a w trakcie kontroli stwierdzono pow. 25,93 ha. Różnica wynosiła 31,73 %, a zatem zasadnie odmówiono stronie przyznania płatności na 2014 rok, powołując się prawidłowo na przepis art. 58 akapit drugi rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Wobec powyższego, skoro zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.