III SA/Po 688/10

Dnia 30 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 20 sierpnia 2010r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości podatku od nieruchomości za 2003 rok. oddala skargę Decyzją z dnia 6.09.2007 r., nr [...] Prezydent Miasta Poznania – na podstawie art. 21 § 1 pkt 2, art. 207 i art. 210 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), art. art. 2, 3, 4, 5, 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844) oraz uchwały Rady Miasta Poznania Nr [...] z dnia 10 grudnia 2002 r. w sprawie określenia wysokości stawek w podatku od nieruchomości, ustalił M. B. wymiar podatku od nieruchomości przy ul. [...] w P. za 2003 rok w kwocie [...] zł. W odwołaniu od powyższej decyzji M. B. podniosła, że postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 23.01.1998 r. stwierdzono nabycie przez nią spadku po mężu – M. B., a postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 22.02.2007 r. stwierdzono nabycie spadku przez jej męża po zmarłych rodzicach; do tego czasu stan prawny nieruchomości był nieuregulowany, a skarżąca nie władała przedmiotową nieruchomością i nie pobierała z niej żadnych pożytków. Ponadto wskazała, że w okresie, którego dotyczy wymiar podatku musiał być jakiś użytkownik tej nieruchomości, który nią zarządzał i pobierał z niej pożytki. Powołała się przy tym na art. 3 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, stosownie do którego jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Decyzją z dnia 20.08.2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że akta sprawy po ich wysłaniu do SKO, zaginęły. W oparciu o dostarczone przez organ I instancji duplikaty decyzji oraz kopie oświadczenia strony i jej córki z dnia 9.07.2007 r., deklaracji podatkowych, raportu z czynności sprawdzających, wydruków z bazy ewidencji gruntów oraz pisma zawierającego odpowiedź na odwołanie ustalono, że M. B. nabyła własność nieruchomości, stanowiącej przedmiot opodatkowania, w drodze dziedziczenia po małżonku - zmarłym 30.09.1997 r. M. B. M. B. z kolei odziedziczył posesję po swoich rodzicach, a postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku zakończyło się w lutym 2007 r. Nieruchomość obejmowała grunt o powierzchni [...] m2 - sklasyfikowany w ewidencji gruntów jako tereny mieszkaniowe i inne tereny zabudowane (symbole "B" i "Bi") oraz dwa budynki - mieszkalny (o pow. użytkowej [...] m2) oraz magazynowo - biurowy (o powierzchni użytkowej [...] m2). W okresie od 1.01.2002 r. do października 2004 r. część budynku magazynowo - biurowego o pow. [...] m2 i grunt o powierzchni [...] m2 były związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ww. części nieruchomości znajdowały się w posiadaniu firmy A, która wpłacała czynsz do depozytu sądowego. Także najemcy lokali mieszkalnych uiszczali czynsz do depozytu. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał, że skarżąca stała się właścicielką przedmiotowej nieruchomości z dniem śmierci spadkodawcy, tj. 30.09.1997 r., gdyż postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny. Jako właścicielka nieruchomości M. B. stała się więc podatnikiem podatku od nieruchomości na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Statusu tego nie nabyłaby tylko w przypadku, gdyby przedmiot opodatkowania znajdował się w posiadaniu samoistnym. Jednak ustalenia poczynione w toku postępowania I instancji nie wskazują na zaistnienie takiej okoliczności. Za posiadaczy samoistnych nie można uznać osób, które uiszczały czynsz najmu albo dzierżawy. Zachowywały się one bowiem jak posiadacze zależni. Z kolei bezsporny fakt uiszczania czynszu do depozytu sądowego i niezgłoszenie jakichkolwiek roszczeń windykacyjnych czy wniosków o stwierdzenie zasiedzenia, świadczy o braku podmiotu uważającego się za właściciela posesji czyli wykazującego nastawienie psychiczne (tzw. animus) typowe dla właściciela. W tym stanie rzeczy organ I instancji słusznie uznał, że obowiązek podatkowy w roku podatkowym 2003 ciążył na M. B. W skardze na powyższą decyzję M. B., reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Poznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie: a) przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za rok 2003 ciążył na skarżącej jako właścicielu, pomimo iż nie była ona w tym czasie posiadaczem samoistnym, b) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. - art. 200 § 1 w zw. z art. 123 Ordynacji podatkowej, poprzez brak wyznaczenia skarżącej siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, - art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego, brak wyczerpującego przeprowadzenia postępowania dowodowego oraz rozpatrzenia materiału dowodowego i pominięcie okoliczności, że przed 2007 rokiem to nie skarżąca, lecz inne osoby jako posiadacze samoistni, sprawowały władztwo nad nieruchomością obciążoną podatkiem, a także poprzez nieustalenie, że w stosunku do przedmiotowej nieruchomości toczy się postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia, - art. 121 § 1 oraz art. 140 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie zaskarżonej decyzji po prawie 3 latach od dnia wniesienia odwołania przez skarżącą, zagubienie akt sprawy, rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść skarżącej oraz nieinformowanie skarżącej o uchybieniu terminu do wydania decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku stanowiły podstawę wpisania skarżącej do KW jako właściciela, jednak wpis prawa własności na rzecz skarżącej nie był oczywisty z uwagi na widniejące w dziale III księgi wieczystej ostrzeżenie "na rzecz kupca G. C., celem zabezpieczenia roszczenia o powzdanie niniejszej nieruchomości". Faktyczne władztwo nad nieruchomością skarżąca uzyskała w 2007 r. Natomiast lokatorzy od 1996 r. przekazywali czynsz najmu do depozytu sądowego na rzecz spadkobierców J. C., a wedle ich wiedzy jedynym spadkobiercą jest Skarb Państwa. Z powyższego wynika, że do czasu wpisu w księdze wieczystej lokatorzy nie traktowali skarżącej jako właścicielki a nawet posiadaczki samoistnej. Tymczasem organ II instancji nie zweryfikował twierdzeń odwołującej i nie ustalił posiadacza samoistnego nieruchomości. Obecnie zaś toczy się przed Sądem Rejonowym w P. postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości, zainicjowane przez spadkobierczynię J. C. (sygn. akt [...]). Z wniosku złożonego w tej sprawie wynika, że J. C. (zmarła 17.02.1996 r.) oraz jej poprzednicy prawni traktowali przedmiotową nieruchomość jak własną. Opłacali oni podatek od nieruchomości, zawierali umowy najmu, zarządzali budynkami, a mieszkańcy nieruchomości uważali ich za właścicieli. Po śmierci J. C., w wyniku postępowania zabezpieczającego oddano, na wniosek spadkobierczyni K. O.-S., przedmiotową nieruchomość po dozór komornika skarbowego. Czynsze z tytułu umów najmu zawartych z najemcami przez J. C. uiszczane były do depozytu sądowego na rzecz następców prawnych J. C. Prezydent Miasta Poznania miał przy tym wiedzę o toczącym się postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia, gdyż jest jego uczestnikiem. Okoliczność toczącego się postępowania o zasiedzenie powinna być więc uwzględniona na etapie postępowania odwoławczego. Zdaniem skarżącej właściciel danej nieruchomości jest zobowiązany do zapłaty podatku od nieruchomości tylko wtedy, gdy pozostaje on równocześnie jej samoistnym posiadaczem. Natomiast organy podatkowe przyjęły, wbrew okolicznościom faktycznym, że skarżąca była jednocześnie właścicielem nieruchomości i jej samoistnym posiadaczem. Tymczasem wszelkie czynności "właścicielskie" w stosunku do przedmiotowej nieruchomości skarżąca podejmowała dopiero w 2007 r. (postępowanie spadkowe, wpis własności do księgi wieczystej, nieskuteczny wniosek o wypłatę kwot z depozytu sądowego, uzyskanie kluczy do budynku niemieszkalnego, zawarcie umów najmu z mieszkańcami nieruchomości). Ponadto organy podatkowe, zarówno I jak i II instancji, zignorowały treść przepisów art. 200 § 1 w zw. z art. 123 Ordynacji podatkowej i nie wyznaczyły skarżącej siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, a tym samym naruszyły zasadę czynnego udziału strony oraz pozbawiły ją możliwości obrony swoich interesów. Organ I instancji naruszył też art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej, ponieważ nie wydał i nie doręczył stronie postanowienia o wszczęciu postępowania, a więc nie doszło do wszczęcia postępowania i nie mogła być wydana decyzja w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości. Skarżąca podniosła również, że pismo z prośbą o nadesłanie kopii odwołania zostało sporządzone dopiero 17 czerwca 2010 r. Do tego czasu organ nie informował skarżącej o uchybieniu terminu do wydania decyzji. Skarżąca, realizując prośbę organu, przesłała kopię odwołania 23 sierpnia 2010 r., a już 20 sierpnia 2010 r. została wydana decyzja. Organ podatkowy pozostawał więc bezczynny przez prawie 3 lata, by po pobieżnym zapoznaniu się z odtworzonymi aktami sprawy, wydać decyzję niekorzystną dla skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia sprawy o zasiedzenie nieruchomości będącej przedmiotem opodatkowania w niniejszej sprawie. Wyjaśnił, że brak dowodów świadczących o tym, że w istotnym w sprawie okresie nieruchomość znajdowała się w posiadaniu samoistnym innego podmiotu, uzasadniał obciążenie podatkiem skarżącej jako właściciela, jednak w skardze strona podniosła nową okoliczność toczącego się postępowania o stwierdzenie, że własność nieruchomości stanowiącej przedmiot opodatkowania, nabyła w drodze zasiedzenia J. C. i to z dniem 10.12.1985 r. Wynik tego postępowania – zdaniem organu odwoławczego będzie miał decydujący wpływ na ocenę rozstrzygnięcia w sprawie podatkowej. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zawiesił postępowanie sądowe, a następnie – na skutek zażalenia skarżącej M. B., postanowieniem z dnia 9 grudnia 2010 r. uchylił powyższe postanowienie i odmówił zawieszenia postępowania sądowego, uznając, że orzeczenie sądu powszechnego w przedmiocie zasiedzenia nieruchomości pozostaje bez wpływu na niniejsze postępowanie sądowoadministracyjne. Na rozprawie w dniu 30 marca 2011 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc i wywodząc jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Poznania w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2003 stanowił art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym w 2003 roku, stosownie do którego podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3. Natomiast w myśl art. 3 ust. 3 powyższej ustawy jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Na mocy powołanego art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych organy podatkowe określiły skarżącej jako właścicielowi wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2003, wskazując jednocześnie że w okresie tym brak było podmiotu, któremu można by przypisać przymiot posiadacza samoistnego, co uzasadniałoby zastosowanie art. 3 ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Skarżąca nie kwestionowała przysługującego jej przymiotu właściciela nieruchomości w istotnym w sprawie roku podatkowym, a jedynie utrzymywała, że w okresie tym nie była posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości, ponieważ nią nie władała i nie pobierała z niej żadnych pożytków. W związku z tym twierdziła także, iż w tym czasie musiał istnieć jakiś posiadacz samoistny, którego organy podatkowe powinny ustalić i to ten podmiot, a nie skarżąca winien być obciążony podatkiem od nieruchomości. Przystępując do rozstrzygnięcia powyższej kwestii spornej należy zauważyć, że powołany przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych określa pierwszeństwo odpowiedzialności w podatku od nieruchomości posiadacza samoistnego przed właścicielem nieruchomości, gdy są to różne podmioty. Istotną okolicznością byłoby zatem, gdyby obok skarżącej jako właściciela rzeczywiście istniał inny podmiot, w którego posiadaniu samoistnym znajdowałaby się nieruchomość będąca przedmiotem opodatkowania w istotnym w sprawie roku 2003. Jednak w tym zakresie skarżąca powoływała się jedynie na okoliczność, że do czasu stwierdzenia nabycia spadku w 2007 r. nie władała ona przedmiotową nieruchomością, nie zarządzała nią i nie pobierała z niej żadnych pożytków. Zdaniem skarżącej musiał w związku z tym istnieć jakiś użytkownik czy zarządca nieruchomości będący posiadaczem samoistnym i to on, a nie skarżąca powinien ponosić odpowiedzialność z tytułu podatku od nieruchomości. Skarżąca nie wskazała przy tym tego podmiotu, ani nie uprawdopodobniła nawet, że taki podmiot istniał, a tylko wówczas wskazane byłoby prowadzenie dalszego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tego podmiotu. Co więcej, z materiału sprawy, a w szczególności dokumentów przedłożonych przez samą skarżącą wynika, że w 2003 roku przedmiotowa nieruchomość nie znajdowała się w posiadaniu samoistnym jakiegokolwiek podmiotu. Z załączonych oświadczeń najemców wynika, że po śmierci J. C. w 1985 r. nie było innego podmiotu, który zastępowałby wynajmującego, dlatego należny czynsz wpłacali oni do depozytu sądowego na rzecz potencjalnych spadkobierców J. C. Również spółka, która była najemcą części nieruchomości na cele gospodarcze, wpłacała należny czynsz do depozytu sądowego. Powyższe wskazuje, że najemcom nie była znana żadna osoba, która władałaby nieruchomością jak właściciel w istotnym w sprawie okresie. Istnienia posiadacza samoistnego w 2003 roku nie uprawdopodabnia również powołana przez skarżącą okoliczność, że toczy się postępowanie w przedmiocie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości, ponieważ z załączonego wniosku o stwierdzenie zasiedzenia, inicjującego tę sprawę wynika, że dotyczy on zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości na rzecz J. C. jako posiadacza samoistnego z dniem 10 grudnia 1985 r. (przy przyjęciu 20-letniego okresu zasiedzenia), a więc sprawa ta bezpośrednio nie odnosi się do ewentualnego posiadania samoistnego w istotnym w niniejszej sprawie roku 2003. Natomiast przymiot właściciela nie był przez skarżącą kwestionowany, nabyła ona nieruchomość będącą przedmiotem opodatkowania z mocy prawa w drodze spadkobrania, co znajduje potwierdzenie w postanowieniach o stwierdzeniu nabycia spadku, które również były podstawą wpisu własności na rzecz skarżącej w księgach wieczystych. Ewentualne podważenie w przyszłości przysługującego skarżącej tytułu własności może zaś skutkować ewentualnym wznowieniem postępowania. W tym kontekście nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie doszło do zarzucanego naruszenia art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, a wymierzenie podatku od nieruchomości skarżącej jako właścicielowi było uzasadnione na podstawie powołanego art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Ustosunkowując się do pozostałych zarzutów skargi, należy stwierdzić, że w aktach istotnie brak postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego, jak również zawiadomień o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału przed wydaniem decyzji zarówno w I jak i II instancji. Powyższe uchybienia, stanowiące naruszenie art. 165 § 2 oraz art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, nie mogły mieć jednak w ocenie Sądu istotnego wpływu na wynik sprawy. Skarżąca skorzystała z prawa wniesienia odwołania i skargi. Natomiast okoliczności powołane przez skarżącą zarówno w odwołaniu, jak i w skardze – jak wynika z powyższych rozważań, nie mogły wpłynąć na odmienną ocenę w kwestii podmiotu odpowiedzialnego z tytułu podatku od nieruchomości, ani też nie były wystarczające dla stwierdzenia konieczności dalszego prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Również fakt, że od czasu wydania decyzji w I instancji do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy upłynęły niemal 3 lata niewątpliwie stanowi naruszenie naczelnych zasad prowadzenia postępowania podatkowego, w szczególności zasady szybkości postępowania (art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej) oraz zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej). Powyższe nie wpływa jednak na dokonaną ocenę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jednocześnie należy również zwrócić uwagę, że strona mogła skorzystać z możliwości ponaglenia organu podatkowego i ewentualnie skargi na bezczynność, co mogło doprowadzić do wcześniejszego rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto z akt sprawy wynika rzeczywiście, że zaskarżona decyzja SKO jest opatrzona datą 20.08.2010 r., a kopia odwołania przesłana przez skarżącą wpłynęła do Kolegium dopiero 25.08.2010 r. Jednocześnie jednak z pozostałego materiału sprawy wynika, że SKO, wzywając stronę do przesłania kopii odwołania, zwróciło się równocześnie do organu I instancji o niezbędne do rozpatrzenia sprawy dokumenty (które – jak wskazało SKO – zaginęły) i przed wydaniem decyzji przez Kolegium wpłynęła kopia pisma organu I instancji zawierającego stanowisko wobec złożonego odwołania, w którym to piśmie wśród załączników wymieniono odwołanie, a jednocześnie w treści tego pisma przytoczono zarzuty odwołania (zob. k. 16-17 akt adm.). Wobec powyższego uprawnione jest przyjęcie, że organ odwoławczy w istocie dysponował odwołaniem strony w czasie podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO wskazało zarzuty odwołania i ustosunkowało się do nich, zatem ewentualne uchybienie mogące polegać na wydaniu decyzji przed wpłynięciem kopii odwołania do Kolegium, nie mogło mieć w ocenie Sądu istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro fakt złożenia odwołania był niewątpliwy, a jednocześnie organ odwoławczy przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wziął pod uwagę istotną treść odwołania. Mając powyższe na uwadze, skargę jako bezzasadną należało oddalić, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).