III SA/Po 691/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzenna Kosewska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2007r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej kwoty długu celnego postanawia: odmówić przyznania S. S. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. /-/M. Kosewska W odpowiedzi na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł. skarżący S. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Po uzupełnieniu wniosku o dodatkowe dokumenty i informacje Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu nie zakwestionował ustaleń faktycznych dokonanych w zaskarżonym orzeczeniu. Podważył natomiast ocenę przedłożonych przez niego oświadczeń i uznaniowe przyjęcie, iż jego sytuacja życiowa nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie. Wskazał ponadto, że od chwili wszczęcia postępowania weryfikacyjnego przez organy celne jego sytuacji finansowa ulega ciągłemu pogorszeniu. Zdaniem importera powstałe spory z organami celnymi są przede wszystkim konsekwencją działań niezależnych od niego. Skarżący zwrócił uwagę na dużą ilość trwających sporów, które prowadzi zarówno przed organami celnymi, jak i przed sądem. Z tego też względu podniósł, iż wysokość wszystkich wpisów sądowych przekracza jego możliwości płatnicze. W ocenie skarżącego, odmowa przyznania mu prawa pomocy doprowadzi do sytuacji, w której nie będzie on miał możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem i tym samym zostanie pozbawiony konstytucyjnego prawa do sądu. W konsekwencji wniesienia sprzeciwu, orzeczenie referendarza sądowego utraciło moc. W tym stanie rzeczy Sąd rozpoznał wniosek skarżącego na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że nie prowadzi ze swoją żoną wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż pozostają w separacji. Stąd nie posiada informacji odnośnie jej sytuacji majątkowej. Podał ponadto, że zawarł z żoną umowę majątkową małżeńską ustanawiającą ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Obecnie skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu. Otrzymuje miesięcznie wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł. brutto plus dodatek za wysługę lat w kwocie [...] zł. brutto. Jednak, jak podaje skarżący, jego miesięczny dochód wynosi [...] zł. Według oświadczenia wnioskodawcy nie posiada on żadnych nieruchomości ani zasobów pieniężnych, jak również żadnych przedmiotów wartościowych powyżej 3000 euro. Skarżący podał, iż zatrudnia doradcę podatkowego na [...] etatu, któremu płaci miesięczne wynagrodzenie [...] zł. brutto Dodatkowo z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę - między innymi umowy majątkowej małżeńskiej - wynika, że ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej obowiązuje od [...]. W zestawieniu kosztów utrzymania skarżący wskazał swoje miesięczne wydatki: ok. [...] na dojazdy do pracy, ok. [...] zł. na wyżywienie i środki czystości oraz ok. [...] na koszty leczenia i zakup leków. Podkreślił również, że nie uzyskuje dodatkowych dochodów i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Oświadczył, iż co miesiąc - jego wynagrodzenia jest potrącana na rzecz Izby Celnej. Aktualnie wnioskodawca mieszka w mieszkaniu o powierzchni [...], które jest własnością A. A. Z. i J. P. S. Nie posiada własnego samochodu osobowego. Według oświadczenia skarżącego nie posiada on kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące. Od [...] prowadził działalność gospodarczą polegającą na [...], jednak z dniem [...] został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej. Złożone kserokopie zeznań podatkowych wskazują, że w [...] wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości [...] zł., a po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu, osiągnął dochód w wysokości [...] zł. W [...] uzyskał natomiast przychód w wysokości [...] zł., a po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu osiągnął dochód w wysokości [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W ocenienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powyższe ustalenia faktyczne nie dają podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym - zwolnienia go od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 z póź zm.) - zwana dalej p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, iż prawo pomocy jest swego rodzaju prawem ubogich, którzy dochodząc swoich praw przed sądem muszą dokonać wyboru - wszczęcia i kontynuowania postępowania sądowego za odpowiednią opłatą sądową lub zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb. Zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona faktycznie nie posiada żadnych możliwości zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym dla wnioskodawcy i jego rodziny. Z wniosku i dokumentów przedłożonych przez skarżącego wynika, że posiada on stały miesięczny dochód w postaci wynagrodzenia za pracę w kwocie ok. [...] zł. netto. Wprawdzie połowa jego pensji - [...] zł. jest potrącana na rzecz Izby Celnej, niemniej jednak kwota, którą dostaje na rękę przekracza jego miesięczne wydatki. Podana przez wnioskodawcę suma wydatków wynosi [...] zł. miesięcznie. Oznacza, to że skarżący ma możliwość poczynić oszczędności w celu uzyskania kwoty potrzebnej do uiszczenia wpisu od skargi. Tym bardziej, że opłata sądowa w kwocie [...] zł. nie jest nadmiernie wysoka. Z podanych przez skarżącego dochodów i wydatków wynika, że jest on w stanie nawet w ciągu jednego miesiąca zaoszczędzić kwotę potrzebną do uiszczenia wpisu od skargi. Wnioskodawca nie ma nikogo na utrzymaniu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, stąd sam może zaplanować swoje wydatki i tym samym poczynić potrzebne oszczędności. Rozstrzygając przedmiotową kwestię należy zaznaczyć, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli (postanowienie WSA w Olsztynie 07.09.2006r., II SA/OI 588/06, LEX nr 191863). W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie tych uzasadnionych powodów nie ma, nawet uwzględniając fakt, iż przed organami celnymi i sądem administracyjnym toczy się duża ilość spraw z udziałem wnioskodawcy. Sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu na uiszczenie kosztów sądowych - wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Wbrew stanowisku skarżącego takie rozstrzygnięcie przedmiotowej kwestii nie stanowi naruszenia jego prawa do sądu gwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Nie ulega wątpliwości, iż konstytucyjne prawo do sądu nie może być prawem iluzorycznym. Sąd podejmując decyzję w niniejszej sprawie miał na uwadze wytyczne wskazane przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (wyrok ETPC z dnia 19.06.2001r. 2824/95 LEX nr 47549 Kreuz v. Polska), który podkreślił, że czynnikami istotnymi z punktu widzenia rozstrzygnięcia, czy osoba mogła korzystać ze swojego prawa dostępu do sądu i czy miała prawo rozpatrzenia swojej sprawy przez sąd jest oszacowanie wysokości opłat w świetle szczególnych okoliczności danej sprawy, w tym między innymi zdolności skarżącego do ich uiszczenia oraz fazy postępowania, w której nałożono omawiane ograniczenia. Podkreślenia wymaga fakt, iż Sąd dokonuje w każdej sprawie odrębnej oceny sytuacji życiowej skarżącego i tym samym jego zdolności płatniczej. Należy ponadto zwrócić uwagę, iż rozpatrując wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, Sąd nie bada merytorycznie przedmiotowej sprawy. Stąd bezzasadny - na tym etapie postępowania sądowego - jest zarzut podniesiony przez skarżącego, że powstałe spory z organem celnym są przede wszystkim wynikiem działań niezależnych od niego. Dokonawszy oceny okoliczności faktycznych niniejszej sprawy w świetle powyższych zasad oraz mając na względzie akcentowaną przez Trybunał Praw Człowieka naczelną zasadę prawa do sądu, Sąd doszedł do przekonania, iż nie przyznanie skarżącemu prawa pomocy będzie zapewniać właściwą równowagę pomiędzy, z jednej strony interesem Państwa w pobieraniu opłat sądowych za rozpatrywanie roszczeń, a interesem skarżącego w ich dochodzeniu przed sądami. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/M. Kosewska