III SA/Po 691/15

Dnia 1 grudnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Szymon Widłak WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim z dnia [...] maja 2015r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę W dniu [...] stycznia 2015r. Z. K. (określany również: "skarżącym") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie odsetek za zwłokę należnych od składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest rencistą niezdolnym do pracy. Wskazał na posiadane zaległości finansowe związane z opłatami z tytułu czynszu i świadczeniami alimentacyjnymi. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2015r. odmówił skarżącemu umorzenia odsetek za zwłokę w kwocie [...]zł. Organ wskazał w uzasadnieniu, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od [...] kwietnia 1994r. do [...] stycznia 2003r. w przedmiocie świadczenia usług remontowo - budowlanych. Z tytułu świadczenia rentowego otrzymuje kwotę w wysokości [...]zł brutto /[...]zł netto/. Komornik sądowy dokonuje potrąceń ze świadczenia rentowego skarżącego. Miesięczne koszty utrzymania skarżący określił na kwotę [...] zł. Wskazał także na dodatkowe koszty leczenia w wysokości [...] zł oraz należności alimentacyjne w kwocie [...] zł. Skarżący spłaca zobowiązanie wobec Spółdzielni Mieszkaniowej w Lesznie w miesięcznej racie [...] zł. Nie jest właścicielem nieruchomości oraz wartościowych ruchomości, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy do [...] maja 2016r. Posiada także orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia [...] lipca 2017r. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, a należności składkowe zostały objęte skutecznym postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego działającego przy Sądzie Rejonowym w Lesznie. Ponadto, w ocenie organu skarżący nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie zaległości pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Organ stwierdził, że skarżący jest w stanie ponieść ciężar spłaty zadłużenia składkowego w ratach, zarówno w części należności głównej, jak i należności pochodnych w postaci odsetek za zwlokę. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący ponownie oświadczył, że jest osobą chorą i utrzymuje się z renty wypłacanej przez ZUS. Posiada zadłużenie z tytułu należności alimentacyjnych, które jest dochodzone w drodze egzekucji przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Lesznie. Ponadto, skarżący wskazał, że posiada zadłużenie w Spółdzielni Mieszkaniowej, które spłaca w ratach. Po odliczeniu wszystkich stałych opłat związanych z utrzymaniem skarżącemu pozostają środki finansowe w wysokości około [...] zł. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu ponownej analizy zebranego materiału dowodowego decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2015r. postanowił utrzymać w mocy decyzję z dnia [...] marca 2015r. nr [...] odmawiającą umorzenia odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów uzupełniających i nie wykazał nowych okoliczności. W związku z powyższym organ uznał, że przedstawiony w zakwestionowanej decyzji stan faktyczny i prawny nie uległ zmianie. Ponadto pismem z dnia [...] maja 2015r. skarżący został poinformowany o zakończeniu postępowania wyjaśniającego w przedmiocie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności i pouczony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, jednak nie skorzystał z przysługującego prawa. Pismem z dnia [...] czerwca 2015r. skarżący złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze skarżący powtórzył argumentację wskazaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem, natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił też i uznał za niewadliwe ustalenia organu w zakresie stanu faktycznego, ponieważ znajdują one potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2015r. utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] odmawiającą umorzenia odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł. Jak zasadnie wskazał organ I instancji, podstawą prawną dla podjęcia decyzji z dnia [...] marca 2015 r. jest art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3a, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm. - dalej "u.s.u.s."). Decyzja organu II instancji z dnia [...] maja 2015r. została prawidłowo wydana na podstawie art. 83 ust. 4, ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z treści przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek mogą być przez Zakład umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa powyżej, zachodzi zaś w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W sytuacji braku całkowitej nieściągalności, a zatem gdy nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może dojść do umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis ten ma jednak zastosowanie jedynie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Do umorzenia tego typu należności może dojść tylko w uzasadnionych przypadkach o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - dalej: "Rozporządzenie"). W przepisie tym wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Warto również zaznaczyć, że umorzenie składek (dokonane zarówno na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jak i na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Dodać przy tym należy, że decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi, nawet w przypadku spełnienia przez podatnika przesłanek określonych w ww. przepisach. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 Rozporządzenia słowa "może". Nawet zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Wynikająca z art. 7 K.p.a. zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 K.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. Organ prawidłowo przyjął, po uwzględnieniu materiału dowodowego i ustaleniu stanu faktycznego, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą wyżej określone przesłanki umorzenia należności z tytułu ich całkowitej nieściągalności. W niniejszej sprawie organ na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalił, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od [...] kwietnia 1994r. do [...] stycznia 2003r. w przedmiocie świadczenia usług remontowo budowlanych. Organ ustalił, że skarżący uzyskuje dochód z pobieranego świadczenia rentowego w kwocie [...]zł brutto/[...]zł netto/. Ze świadczenia tego dokonywane są potrącenia przez komornika sądowego. Miesięczne koszty utrzymania skarżącego wynoszą [...] zł, a koszty leczenia - [...] zł. Ponadto, skarżący spłaca każdego miesiąca (a) zobowiązania z tytułu należności alimentacyjnych w wysokości [...] zł oraz (b) na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej w Lesznie w wysokości [...] zł (przewidywany okres spłat do maja 2017 r.). Skarżący nie jest właścicielem nieruchomości oraz wartościowych ruchomości. Nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy do [...] maja 2016r. Ponadto, skarżący posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia [...] lipca 2017r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo przyjął, że uwzględniając stan faktyczny niniejszej sprawy, nie wystąpiły żadne ww. przesłanki umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 Rozporządzenia, a wobec skarżącego jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego działającego przy Sądzie Rejonowym w Lesznie. Organ prawidłowo uwzględnił fakt, że skarżący uzyskuje miesięczny dochód z tytułu świadczenia rentowego. Organ uwzględnił również fakt, iż miesięczne wydatki skarżącego stanowią znaczną część jego dochodów, jednak prawidłowo zaznaczył, że część tych wydatków dotyczy wywiązywania się przez skarżącego ze zobowiązań posiadających charakter cywilnoprawny. Sąd podkreśla, że - w aspekcie prawa publicznego - opłacanie składek jest podstawowym obowiązkiem płatnika składek. Ponadto biorąc pod uwagę zobowiązania skarżącego z tytułu zobowiązań alimentacyjnych i zobowiązań wobec Spółdzielni Mieszkaniowej, należy zaznaczyć, że podczas rozpatrywania wniosku o umorzenie należności o charakterze publicznoprawnym nie można przyznać prymatu zobowiązaniom cywilnoprawnym, ponieważ opłacanie składek jest obowiązkiem wobec Państwa, natomiast umorzenie zaległości powoduje utratę dochodów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zasadą jest płacenie składek, a nie ich umarzanie, będące instytucją o charakterze nadzwyczajnym. Dlatego przyczyny ewentualnego umorzenia składek również muszą cechować się nadzwyczajnym charakterem, a konieczność spłaty zobowiązań publicznoprawnych powinna być traktowana przez dłużnika najwyżej w hierarchii wszystkich innych zobowiązań, w tym zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym. Ponadto organ prawidłowo zwrócił uwagę na fakt, iż skarżący sam wystąpił o układ ratalny na spłatę należności składkowych, co świadczy o tym, że przeanalizował swoje możliwości finansowe związane ze zdolnością regulowania zobowiązań w dłuższym okresie. Ponadto, organ prawidłowo zaznaczył, że orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności zostały wydane czasowo, co oznacza możliwość poprawy stanu zdrowia skarżącego i powrót do wykonywania pracy zarobkowej. Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a w niniejszej sprawie nie doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy lub innego naruszenia przepisów postępowania albo przepisów prawa materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd skargę oddalił.