III SA/Po 694/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marek Sachajko po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] sp. z o.o. we [...] w likwidacji od postanowienia starszego referendarza sądowego z 11 stycznia 2019 r., III SA/Po 694/18 w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. we Wrocławiu w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie [...] sp. z o.o. we [...] (obecnie: [...] w likwidacji) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję opisaną w rubrum. Po wezwaniu do uiszczenia wpisu, w terminie do uiszczenia wpisu, zawodowy pełnomocnik spółki przesłał wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie Sądu o przesłanie wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, likwidator spółki przesłał wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPPr. Postanowieniem z 11 stycznia 2019 r., III SA/Po 694/18 starszy referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając napisał, że spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi czyli zwolnienia od kosztów sądowych w kwocie [...]zł. Spółka oceniła, że nie ma możliwości uiszczenia opłaty, gdyż posiada zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego z tytułu kar pieniężnych za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry (k. 2 załącznika do akt - prawo pomocy). Według treści złożonego oświadczenia majątkowego (k. 9-12 załącznika do akt - prawo pomocy) głównym przedmiotem działalności skarżącej spółki jest wynajem i zarządzanie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi. Kapitał zakładowy to [...] zł. Według oświadczenia od połowy 2017 roku spółka nie osiąga przychodów, gdyż utraciła źródła przychodu. W dniu [...] września 2018 roku spółka została postawiona w stan likwidacji. Do spłaty pozostały zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek na kwotę [...]zł oraz z tytułu kar pieniężnych za organizowanie gier na automatach poza kasynem gry na łączna kwotę [...]zł. Skarżąca nie zatrudnia żadnych pracowników. Według treści oświadczenia majątkowego nie posiada rachunków bankowych. Na dzień [...] grudnia 2018 roku nie ponosi żadnych wydatków. Dalej referendarz napisał, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i może nastąpić: w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, a w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów tego postępowania - art. 246 §2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.). Postawienie spółki w stan likwidacji nie przesądza o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ocenił, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie pozyskać środków finansowych na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Dalej referendarz sądowy wskazał, że informacje znane z urzędu, a także oświadczenia strony oraz treść dostarczonych dokumentów (wyciągi z rachunków bankowych) uzasadniają stanowisko, że skarżąca prowadziła działalność w zakresie urządzania gier hazardowych. W latach 2016-2018 nie posiadała żadnych nieruchomości, ruchomości, środków trwałych, czy wartości niematerialnych i prawnych. Natomiast w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach zarejestrowano 79 spraw dotyczących skarg wniesionych przez [...] Sp. z o.o. we [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Przychody netto od [...] lipca 2015 r. do [...] grudnia 2016 r. wyniosły [...] zł. Strata za wskazany okres to [...] zł. Przychód za 2017 rok to [...] zł. Za rok 2017 spółka odnotowała stratę w wysokości [...] zł. Spółka nie uzyskała żadnego przychodu w 2018 r. Wpływy na rachunek bankowy za okres od [...] stycznia 2017 r. do [...] października 2017 r. wyniosły łącznie [...] zł i przewyższały wysokość przychodów Spółki o kwotę [...]Przedstawiały się one następująco: [...] zł w styczniu 2017 r. (k. 50 załącznika do akt - prawo pomocy), [...] zł w lutym 2017 r. (k. 53 załącznika do akt - prawo pomocy), [...] zł w marcu 2017 r. (k. 57 załącznika do akt - prawo pomocy), 495.500 w kwietniu 2017 r. (k. 62 załącznika do akt - prawo pomocy), [...] zł w maju 2017 roku (k. 65 załącznika do akt - prawo pomocy), [...] zł w czerwcu 2017 r. (k. 68 załącznika do akt - prawo pomocy), [...] zł w lipcu 2017 r. (k. 72 załącznika do akt - prawo pomocy), [...] zł w sierpniu 2017 r. (k. 75 załącznika do akt - prawo pomocy), [...] zł we wrześniu 2017 r. (k. 79 załącznika do akt - prawo pomocy), [...] zł w październiku 2017 r. (k. 81 załącznika do akt - prawo pomocy), [...] zł w listopadzie 2017 r. (k. 82 załącznika do akt - prawo pomocy), [...] zł w grudniu 2017 r. (k. 83 załącznika do akt - prawo pomocy). Analiza treści przedłożonych dokumentów wskazuje, że wpływy na rachunek bankowy ustały w październiku 2017 roku, co wiąże się z zajęciem rachunku bankowego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (k. 89-92 załącznika do akt - prawo pomocy). Według oświadczenia z tytułu kar pieniężnych przejęto od skarżącej łącznie [...] zł (8.294,17 zł poprzez zajęcie rachunku bankowego oraz [...] poprzez zajęcie nadpłaty w podatku VAT). Dalej referendarz sądowy wskazał, że pomiędzy skarżącą spółką a innymi podmiotami prowadzącymi działalność w zakresie urządzania gier na automatach poza kasynem gry istnieją/istniały powiązania kapitałowe oraz osobowe. I. D. (PESEL [...]) jest jedynym wspólnikiem [...] w likwidacji (aktualny odpis KRS) oraz jedynym wspólnikiem [...] w likwidacji (akta sprawy o sygn. akt III SA/Po 745/18, aktualny odpis KRS). Obroty pomiędzy wskazanymi podmiotami, co zostało udokumentowane wyciągiem z rachunku bankowego, wyniosły w 2017 roku [...] zł. W Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach zarejestrowanych zostało 153 spraw dotyczących skarg wniesionych przez [...] Sp. z o.o. we [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Wyciągi z rachunku bankowego dokumentują także obroty (2.870.811,59 zł) pomiędzy skarżąca Spółką a [...] Sp. z o.o. z siedzibą przy [...]. Pełny odpis z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS nr [...]) wskazuje, że I. D. (PESEL [...]) posiadał udziały w [...] Sp. z o.o. Natomiast w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach zarejestrowanych zostało 119 spraw dotyczących skarg wniesionych przez [...] Sp. z o.o. w [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Zobowiązania w kwocie [...]zł z tytułu pożyczki to należności wobec jednostek powiązanych (k. 25 załącznika do akt - prawo pomocy). Jedyny wspólnik skarżącej Spółki udzielił jej pożyczki na kwotę [...]zł (k. 103-104 załącznika do akt - prawo pomocy). Według bilansu otwarcia likwidacji, sprawozdania sporządzonego na dzień [...] września 2018 roku, skarżąca Spółka osiągnęła zysk [...] zł (k. 20 załącznika do akt - prawo pomocy). Kapitał zakładowy skarżącej Spółki [...] zł) przewyższa deklarowane zobowiązania z tytułu kar pieniężnych za organizowanie gier na automatach poza kasynem gry ([...] zł). Referendarz sądowy ocenił, że zwrot pożyczek na rzecz wspólnika, czy podmiotów powiązanych, nie może korzystać z pierwszeństwa w zaspokojeniu przed kosztami sądowymi. Z kolei wysokość pożyczki udzielanej spółce przez jedynego wspólnika dowodzi, że dopłata, jako forma wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być źródłem pokrycia kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez skarżącą Spółkę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2013 r., II FZ 1098/13). Stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych na dzień [...] stycznia 2018 r. wynosił [...] zł (k. 21 załącznika do akt - prawo pomocy). W 2018 r. skarżąca nie prowadziła już żadnej działalności gospodarczej, ale od dnia [...] stycznia 2018 r. do dnia sporządzenia bilansu otwarcia likwidacji, tj. do dnia [...] września 2018 r., a więc poza postępowaniem likwidacyjnym, stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych uległ uszczupleniu do kwoty [...]zł. Referendarz ocenił, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy aktualne pozostaje stanowisko, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293). Dopłaty wspólników także określają zdolność osoby prawnej do poniesienia kosztów sądowych. W zakreślonym terminie został wniesiony sprzeciw. Likwidator napisał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a to poprzez zwolnienie spółki z obowiązku uiszczenia kwoty [...]zł tytułem wpisu od skargi. Dalej napisał, że spółka nie posiada majątku w postaci środków trwałych. Majątek spółki z ekonomicznego punktu widzenia jest zatem bezwartościowy. W chwili obecnej jest niemożliwe uzyskanie przez spółkę pożyczki w jakiejkolwiek instytucji finansowej. Kapitał zakładowy spółki o którym wspomina referendarz jest wartością księgową i spółka nie może nim dowolnie dysponować, a tym bardziej regulować za jego pomocą zobowiązań finansowych. Jego ewentualne wykorzystanie doprowadziłoby do niewypłacalności spółki, a w konsekwencji uniemożliwiłoby dalsze funkcjonowanie spółki w obrocie gospodarczym. Przyjęte przez referendarza sądowego stanowisko pomija zasadnicze dla rozstrzygnięcia okoliczności, które powodują, iż spółka nie dysponuje i nic jest w stanie zgromadzić kwoty niezbędnej dla uiszczenia żądanego od niej wpisu sądowego, uwzględniając łączną wartość wpisów tak w tej sprawie, jak i w analogicznych innych pozostałych, prowadzonych na terenie całego kraju. Przywołane przez referendarza sądowego wielotysięczne obroty między spółką a [...] sp. z o.o. (obecnie [...] sp. z o.o. w likwidacji) w żadnym razie nie mają jakiejkolwiek wartości w realnym oraz obecnym wymiarze wpływów do spółki. Referendarz sądowy oparł się na nieaktualnych danych dotyczących spółki, nie biorąc pod uwagę jej aktualnego stanu finansowego tj. na dzień składania i procedowania wniosku o przyznanie prawa pomoc, a w konsekwencji zwolnienia z opłat sądowych. Dalej napisano, że niesłusznie referendarz sądowy uznał, że powiązania kapitałowe czy osobowe obu ww. spółek mają jakiekolwiek znaczenie w sprawie. Skoro jednak arbitralnie uznano, iż spółka może znaleźć finansowanie poprzez dopłaty do kapitału wniesione przez jedynego wspólnika, to należało sprawdzić czy wspólnik i sytuacja majątkowa wspólnika pozwalają na dokonanie tychże dopłat. Referendarz jednak nie poddał tego analizie. Dalej napisano, że postawienie obu spółek w stan likwidacji oznacza, iż jedyny wspólnik nie posiada środków pozwalających na kontynuację działalności spółek dlatego też podjął decyzję o ich zaprzestaniu - likwidacji. Każda ze spółek jest stroną kilkudziesięciu postępowań sądowych i wspólnik nie posiada środków na pokrycie tych wszystkich zobowiązań. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu rozpoznającego sprzeciw, referendarz sądowy w zaskarżonym orzeczeniu rzeczowo i obszernie wyjaśnił, dlaczego nie może uwzględnić wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreśla, że referendarz sądowy zastosował argumentację, którą Sąd podziela. Jak jednoznacznie wynika z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na skarżącej spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie co do przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. K. jest więc ocena złożonego przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zawartych w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nie posiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd wskazuje, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwala z przekonaniem stwierdzić, że skarżąca spółka podjęła działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za niewystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, że każda ze spółek jest stroną kilkudziesięciu postępowań sądowych i wspólnik spółki nie posiada środków na pokrycie tych wszystkich zobowiązań. Fakt rozpoczęcia procesu likwidacji spółki w żadnym wypadku nie powoduje konieczności przyznania prawa pomocy, chociażby z tego powodu, iż w takiej sytuacji istnieje majątek, który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłatę zobowiązań. Co istotne, realizacja przez osobę prawną jakiegokolwiek celu, w tym postępowania likwidacyjnego podmiotu, nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi w tym wypadku są opłaty związane z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Optymalizacja kosztów postępowania likwidacyjnego nie może opierać się na żądaniu zwolnienia od kosztów sądowych i na przerzucaniu tych kosztów na ogół obywateli czyli na Skarb Państwa. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.