III SA/Po 694/20

Dnia 01 kwietnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Małgorzata Górecka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 01 kwietnia 2021 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. B. z dnia [...] sierpnia 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266), dalej: "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję ZUS Oddział w R. z dnia [...] lutego 2020 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 u.s.u.s oraz z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Zobowiązany otrzymuje świadczenie rentowe mogące stanowić przedmiot skutecznej egzekucji. Świadczenie wynosi [...] zł netto. Strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ponosi wydatki stałe w kwocie [...]zł. Dochód gospodarstwa domowego strony jest niższy aniżeli minimum socjalne. Stałe wydatki wynoszą [...] zł. W tych kosztach nie uwzględniono wydatków na żywność, ubrania, środki czystości. Od sierpnia 2021 r. zobowiązany będzie miał uprawnienia emerytalne. Nie posiada on innych zobowiązań finansowych. Ze względu na stan zdrowia jest on jedynie częściowo niezdolny do pracy. W skardze do WSA w Poznaniu zobowiązany powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zobowiązany otrzymuje świadczenie rentowe mogące stanowić przedmiot skutecznej egzekucji. Świadczenie wynosi [...] zł netto. Jest ono niższe od minimum socjalnego. Stałe wydatki wynoszą [...] zł. W tych kosztach nie uwzględniono wydatków na żywność, ubrania, środki czystości. Od sierpnia 2021 r. zobowiązany będzie miał uprawnienia emerytalne. Nie posiada on innych zobowiązań finansowych. Ze względu na stan zdrowia jest on jedynie częściowo niezdolny do pracy. Decyzja wydawana w zakresie umorzenia należności wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ winien uzasadnić wnikliwie i obszernie swoje stanowisko. W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Jak już wskazano powyżej, skarżący pobiera rentę mogącą stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego. Natomiast odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dokonana przez ZUS ocena sprawy, zdaniem Sądu, jest zbyt lakoniczna , nieuzasadniona w odpowiedni sposób. Twierdzenia zakładu są zbyt arbitralne. Dopiero wyczerpujące ustalenia dotyczące sytuacji materialnej skarżącego pozwolą na stwierdzenie, czy jest on w stanie dokonać spłaty przedmiotowego zadłużenia. Wprawdzie ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia zaległości wobec Zakładu spoczywa co do zasady na zobowiązanym, ale okoliczności ustalone w sprawie, na podstawie materiału dowodowego, którym dysponował organ nie pozwalają, w ocenie Sądu, bez uszczerbku dla wynikających z przepisów proceduralnych zasad prowadzenia postępowania uznać, że skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Wymaga podkreślenia, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada aktualnie żadnego majątku. Jedynym źródłem jego utrzymania jest niska renta. Organ sam stwierdza, że dochód gospodarstwa domowego strony jest poniżej minimum socjalnego. Sąd zauważa przy tym, że do kosztów utrzymania nie wliczono koniecznych kosztów związanych ze zwykłą egzystencją: zakup środków czystości, ubrań i.t.p. Te okoliczności wskazują, że spłacanie należności wobec ZUS może być w przypadku skarżącego utrudnione czy wręcz niemożliwe. Dlatego koniecznym jest aby ZUS ponownie przeprowadził postępowanie dowodowe celem ustalenia w wszechstronny sposób sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej zobowiązanego. W szczególności chodzi o zestawienie jego dochodu z renty z wszystkimi ponoszonymi kosztami, obejmującymi m. in. również żywność czy ubranie. Dopiero dokonanie takiego uzupełniającego postępowania dowodowego umożliwi stwierdzenie, czy spłata przedmiotowych należności wobec ZUS jest możliwa. Sąd zauważa, że badając sytuację finansową należy zawsze dokonać oceny pod kątem czy ściąganie poprzez egzekucję należności na rzecz ZUS nie narusza interesu społecznego z tego powodu, że kwota pozostała po dokonaniu potrącenia egzekwowanej z tego tytułu należności jest poniżej minimum socjalnego. Nie jest bowiem w interesie państwa doprowadzenie ludzi do życia w ubóstwie. Sąd zauważa także i to, że organ rozpatruje wniosek biorąc pod uwagę sytuację istniejącą w dacie badania tego wniosku i nie można odmowy umorzenia należności ZUS uzasadniać tym, że w przyszłości strona będzie pobierać świadczenie emerytalne a więc będzie ono wyższe . W świetle powyższego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.