III SA/Po 704/14

Dnia 19 sierpnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Małgorzata Górecka (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi M W na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...]2014 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] r. o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w części dotyczącej wskazania działki rolnej na której realizowano pakiet i stwierdzonych nieprawidłowości na działce (wariant 2.1), orzekając w tym przedmiocie, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu podano, że skarżący wniósł o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2013. Zadeklarował realizację pakietu 2 - rolnictwo ekologiczne w wariantach 2.1 – uprawy rolnicze – 33,49 ha 2.3 - trwałe użytki zielone – 5,70 ha 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe – 1,83 ha. W wyniku przeprowadzonej w dniach 10 i 11.07.2013r. kontroli gospodarstwa stwierdzono nieprawidłowości odnośnie zadeklarowanych powierzchni działek w stosunku do powierzchni stwierdzonej, polegające na deklarowaniu mniejszej powierzchni działki rolnej od powierzchni stwierdzonej jak i na deklarowaniu większej powierzchni działki rolnej od powierzchni stwierdzonej. Stwierdzone nieprawidłowości dotyczyły również niektórych działek referencyjnych, na których uprawy wykraczały poza granice tych działek jak i tego, że na niektórych działkach zgłoszonych do dopłat stwierdzono obszar tymczasowo niekwalifikujący się do płatności. Wyszczególniono też działki, na których stwierdzono powiększenie zasięgu pola zagospodarowania. Nadto w wyniku kontroli ustalono, że producent nie prowadzi rejestru działalności rolnośrodowiskowej w odniesieniu do nawozów sztucznych i mineralnych. W dniu 29.11.2013 r. strona przedłożyła 3 strony rejestru działań agrotechnicznych, których nie okazano w dacie kontroli. Wynikiem kontroli był także stwierdzony brak wymaganej obsady drzew , które powinny znajdować się na działce rolnej w ramach wariantu 2.9. W odwołaniu od decyzji I instancji z [...] r. odmawiającej przyznania płatności strona podniosła, że od 2010 r. prowadzi rejestr działalności rolnośrodowiskowej, co potwierdzili pracownicy organu kontrolujący gospodarstwo. Z kolei brak wpisów w rejestrze odnośnie stosowania nawożenia i środków ochrony roślin strona argumentowała tym, że prowadzi gospodarstwo ekologiczne a więc nie stosuje żadnych środków ochrony roślin. Brak wymaganej obsady drzew strona uzasadniała podniesieniem się poziomu wody w 2013r. , który spowodował częściowe zalanie działek i które to zdarzenie nie może ujemnie skutkować dla strony odmową przyznania dopłat. Rozpatrując odwołanie organ II instancji wskazał, że w trakcie kontroli wykazano nieprowadzenie rejestru dla całego gospodarstwa w odniesieniu do nawozów, co skutkować winno odmową przyznania płatności w danym roku – zgodnie z § 38 ust. 8 i § 4 ust. 2 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13.03.2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. z 2013, poz. 361 ). Czynności kontrolne zostały przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa. Rejestr został przedstawiony po kontroli i to bez wszystkich wpisów. Zdaniem organu rejestr dotyczący nawozów winien zawierać termin zabiegu, wskazanie działki rolnej, wskazanie rodzaju zastosowanego nawozu i jego ilości. Danych tych nie zawierały dokumenty dostarczone przez stronę w toku postępowania I instancyjnego. W ocenie organu niewypełniony zgodnie z treścią rubryk, rejestr należy traktować na równi z jego brakiem , co skutkuje bezwzględną sankcją jaką jest odmowa przyznania dopłat w danym roku. W kwestii działki rolnej G organ stwierdził, że zasadnie ustalono, iż nie zachowano na niej minimalnej obsady roślinnej ( w ramach deklarowanej uprawy sadowniczej i jagodowej 2.9 ). Strona winna bowiem utrzymywać minimum 125 sztuk jabłoni na hektar prowadzonej uprawy. W przypadku działki G o pow. 0,79 ha należało utrzymywać na niej minimum 92 sztuk drzewek, a stwierdzono jedynie 81 sztuk. Strona tłumaczyła mniejszą ilość drzewek wysokim poziomem wód gruntowych, jednak nie miało to znaczenia dla oceny spełniania przesłanek do otrzymania płatności, bowiem kategorie siły wyższej i wyjątkowych okoliczności stanowią zagadnienia brane przez organ pod uwagę w innym postępowaniu, a mianowicie nie w postępowaniu wywołanym złożeniem wniosku o dopłaty lecz w postępowaniu o ustalenie kwoty nienależnie bądź nadmiernie pobranych płatności i w tym postępowaniu organ te okoliczności bierze pod uwagę rozstrzygając o odstąpieniu od odzyskania wypłaconych środków pomocowych za realizację Programu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona podniosła - prowadzenie przedmiotowego rejestru dla całego gospodarstwa w odniesieniu do nawozów - zarzut błędnego uzasadnienia decyzji organu II instancji - błędne zastosowanie § 38 ust. 8 rozporządzenia MRiRW z dnia 13.03.2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013. Strona wniosła o uchylenie decyzji II instancji w części utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu skargi strona powtórzyła argumenty na poparcie swego stanowiska zaprezentowanego wcześniej w odwołaniu. W jej ocenie rejestr był prowadzony na bieżąco i w całości dla gospodarstwa, nawet jeżeli mógł być niezupełny. Ośrodek kontrolujący x stwierdził, że sporny rejestr był prowadzony prawidłowo. Skarżący prowadzi gospodarstwo ekologiczne i nie może stosować nawozów sztucznych. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. W niniejszej sprawie skarżący zaskarżył rozstrzygnięcie organu administracyjnego odmawiające przyznania dopłat na rok 2013. Skarżący wniósł o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2013. Zadeklarował realizację pakietu 2 - rolnictwo ekologiczne w wariantach 2.1 – uprawy rolnicze – 33,49 ha 2.3 - trwałe użytki zielone – 5,70 ha 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe – 1,83 ha. W wyniku przeprowadzonej kontroli gospodarstwa stwierdzono szereg nieprawidłowości m.in. w zakresie różnicy między powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną w trakcie kontroli. Stwierdzono ponadto , że producent nie prowadzi rejestru działalności rolnośrodowiskowej w odniesieniu do nawozów sztucznych i mineralnych co skutkuje tym, że organ jest obligowany odmówić przyznania dopłat za dany rok. Zdaniem Sądu organ II instancji zasadnie stwierdził, że w trakcie kontroli wykazano skutecznie nieprowadzenie przez skarżącego rejestru dla całego gospodarstwa w odniesieniu do nawozów ( naturalnych), co skutkować winno odmową przyznania płatności w danym roku – zgodnie z § 38 ust. 8 i § 4 ust. 2 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13.03.2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. z 2013, poz. 361 ). Czynności kontrolne zostały przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa, strona skarżąca nie podważyła skutecznie uprawnień osób kontrolujących ani zastosowanych przez nich metod kontroli. Zgodnie z § 4 pkt 2 ppkt 2 wymienionego wyżej rozporządzenia rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe prowadzi na formularzu udostępnionym przez Agencję rejestr działalności rolnośrodowiskowej zawierający wykaz m.in. działań agrotechnicznych, w tym zastosowania nawozów i wykonania zabiegów przy użyciu środków ochrony roślin, przy czym rejestr ten w zakresie zastosowania nawozów prowadzi się dla całego gospodarstwa rolnego. W udostępnionym przez Agencję formularzu skarżący winien dokonywać wpisów zgodnie z zawartymi w nim rubrykami. Skarżący nie dokonywał wpisów w rubrykach "nazwa środka ochrony roślin/ nawozu" jak i " zastosowana ilość środka ochrony roślin/ nawozu". Okolicznością bezsporną jest brak wpisów w w/w rubrykach. Skarżący twierdził, że nie stosował środków ochrony roślin bowiem prowadził gospodarstwo ekologiczne. Sąd stwierdza, że stosując obornik a więc nawóz naturalny skarżący winien wykazać to w rubryce "nazwa nawozu" zaś w sytuacji niezastosowania w danej dacie na określonej działce żadnego nawozu, skarżący winien dokonać stosownej adnotacji. Takie postępowanie pozwala na jednoznaczne wskazanie, że rejestr był prowadzony. Poza wszelką wątpliwością pozostaje natomiast to, że skarżący stosując w danym dniu na danej działce obornik, nie wskazywał zastosowanej ilości nawozu. Deklarując prowadzenie gospodarstwa ekologicznego należy spełniać odpowiednie wymogi dotyczące stosowania nawozów, w tym należy stosować w okresie roku odpowiednie dawki nawozu naturalnego. Wszelkie niezgodności jak i naruszenia dotyczące stosowania nawozów/ dawek obwarowane są sankcjami (przyznawana jest mniejsza ilość punktów) - określa to załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013. Wynika z powyższego, że zawarcie w treści formularza rejestru rubryki traktującej o stosowanych dawkach nawozu nie jest przypadkowe i pozbawione racji. To z kolei oznacza, że wypełnienie jej poprzez podanie stosownej informacji okazuje się rzeczą istotną. Z kolei wszystko to prowadzi do konkluzji, że brak wpisów we formularzu uznać należy za nieprowadzenie rejestru w rozumieniu powołanego wyżej rozporządzenia. Tak więc słusznie uznał organ odwoławczy, że rejestr dotyczący nawozów winien zawierać termin zabiegu, wskazanie działki rolnej, wskazanie rodzaju zastosowanego nawozu i jego ilości (dawek). Danych tych nie zawierały dokumenty dostarczone przez stronę w toku postępowania I instancyjnego ( w dniu 29.11.2014 r. strona przedłożyła 3 strony rejestru działań agrotechnicznych ). Rejestr ma dotyczyć nawozów naturalnych, używanych w gospodarstwie rolnym skarżącego. W kwestii ustaleń dokonanych przez ośrodek kontrolujący x Sąd stwierdził, że nie są one wiążące prawnie dla organów obu instancji, gdyż decyzje były wydawane w oparciu o ustalenia pokontrolne dokonywane przez pracowników organów według kryteriów ściśle przez prawo wyznaczonych. To na ich podstawie stwierdzono nieprowadzenie w prawidłowy i wyczerpujący sposób rejestru dla stosowanych nawozów naturalnych. Ośrodek kontrolujący x potwierdził jedynie fakt prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej. Kontrola dokonana przez pracowników organu wykazała nieprawidłowy sposób prowadzenia tego rejestru. Słusznie zatem organ odwoławczy uznał, że nieprawidłowo prowadzony rejestr (rejestr niepełny) jest równoznaczny z brakiem realizacji przez rolnika obowiązku prowadzenia rejestru, co skutkuje sankcją odmowy przyznania dopłat na dany rok. Trafne były ponadto ustalenia organu II instancji w zakresie działki rolnej G. Zasadnie bowiem ustalono, iż nie zachowano na niej minimalnej obsady roślinnej ( w ramach deklarowanej uprawy sadowniczej i jagodowej - 2.9 ). Strona winna bowiem utrzymywać minimum 125 sztuk jabłoni na hektar prowadzonej uprawy. Oznacza to, że w przypadku działki G o pow. 0,79 ha należało utrzymywać na niej minimum 92 sztuk drzewek, a stwierdzono w trakcie dokonywanej kontroli jedynie 81 sztuk, co wynika z treści załącznika Nr 3 do rozporządzenia M9nistra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 Strona tłumaczyła mniejszą ilość drzewek wysokim poziomem wód gruntowych, jednak nie miało to znaczenia dla oceny spełniania przesłanek do otrzymania płatności. W celu otrzymania płatności należy spełniać precyzyjnie i jednoznacznie wymogi wynikające z prawa wspólnotowego i krajowego, w tym również w zakresie minimalnych ilości sztuk drzewek owocowych w przeliczeniu na jeden hektar prowadzonego gospodarstwa. Rację miał więc organ , że powoływanie się na siłę wyższą i wyjątkowe okoliczności nie może mieć miejsca w tym postępowaniu wywołanym wnioskiem o dopłaty. Wyjątkowe okoliczności i skutki działania siły wyższej ocenia organ w postępowaniu zmierzającym do odzyskania wypłaconych już środków pomocowych. Wówczas to dokonywana jest ocena tychże zgłaszanych wyjątkowych okoliczności i siły wyższej dla rozstrzygnięcia o zasadności bądź odstąpieniu od odzyskania nienależnie bądź nadmiernie pobranych płatności. Reguluje to zagadnienie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z dnia 15 marca 2013r.) a także uregulowania unijne: rozporządzenie Komisji(WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROM) (Dz.U. UE L z dnia 23 grudnia 2006r.) . Ten ostatni akt prawny został uchylony rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) Nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014r. niemniej art. 19 tego aktu stanowi, że nadal stosuje się uchylone rozporządzenie do operacji wdrożonych na podstawie programów zatwierdzonych przez Komisję zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1698/2005 przed dniem 1 stycznia 2014r. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o jej oddaleniu.