III SA/Po 705/17

Dnia 22 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik (spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi Sp. X w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2017r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., działając na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r, poz. 599, ze zm. zwanej dalej: "u.p.e.a."), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanego Sp. "X" w likwidacji, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P.. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że egzekucja należności określonych w wyszczególnionych w postanowieniu tytułach wykonawczych okazała się bezskuteczna, ze względu na nieistnienie składników majątkowych, do których możliwe byłoby prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W dotychczasowych działaniach organ egzekucyjny podejmował wszelkie dostępne działania zmierzające do ustalenia składników majątkowych zobowiązanego w zakresie niezbędnych do prowadzenia skutecznej egzekucji. Podkreślił przy tym, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego uzyskano kwoty, które zaspokoiły koszty egzekucyjne, oraz częściowo należności podatkowe i należności ZUS wraz z odsetkami. Dokonano zajęcia rachunków w [...]. Dokonano również zajęcia innych wierzytelności w Izbie Celnej w P., Izbie Celnej w R., Izbie Celnej w W., [...], J.R., S.O., M.P., M.P., M.S., W.E., H.L.. Zajęcie wierzytelności w Sp. Q i w Spółce [...] było skuteczne i realizowane. Pozostałe zajęcia innych wierzytelności okazały się bezskuteczne. Zajęte ruchomości wyceniono i ogłoszono licytacje publiczne, w wyniku których został sprzedany samochód marki Volkswagen Touran 1.9 TDI, natomiast pozostałe ruchomości, automaty do gier zostały zwrócone zobowiązanemu w trybie art. 108 a u.p.e.a. Zajęto wierzytelność u Syndyka masy Sp. Q w upadłości. W toku postępowania egzekucyjnego w wyniku zapytań kierowanych do Ministerstwa Sprawiedliwości i CEPIK nie ustalono majątku Spółki z którego możliwe byłoby skuteczne prowadzenie egzekucji. Spółka "X" w likwidacji wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie. Wierzyciel podniósł, że nie zgadza się z ustaleniami organu egzekucyjnego, że zaistniała przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a. Zdaniem Spółki posiada ona majątek z którego możliwe jest dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego, a organ egzekucyjny w toku postępowania nie zbadał wszystkich okoliczności sprawy, celem wyegzekwowania od niej należności, bowiem posiada ona udziały w [...] Sp. z o.o. ([...]%) oraz Sp. Q w upadłości likwidacyjnej ([...]%), która nadto jest właścicielem zabudowanej nieruchomości położonej w W. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia 25 lipca 2017 r., 3001-IEE.711.347.2017 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 dalej: "k.p.a.") oraz art. 18, art. 59 § 2 i § 3 u.p.e.a., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ nadzoru stwierdził, że w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Według organu, nie zmienia tego stanu rzeczy powoływany przez wierzyciela argument, że zobowiązana Spółka posiada wierzytelności oraz aktywa w postaci udziałów w kapitałach zakładowych innych spółek, z których można w dalszym ciągu prowadzić egzekucje, gdyż wymienione spółki to spółki w upadłości likwidacyjnej i udziały nie przedstawiają realnej wartości rynkowej. Organ II instancji podkreślił, że Spółka pismem z dnia [...] maja 2017 r. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych wskazując, że w chwili obecnej nie prowadzi żadnej działalności operacyjnej i dąży do zakończenia procesu likwidacji. Nie posiada ona żadnego majątku, który pozwoliłby jej na uregulowanie powstałych zaległości. Dalej organ nadzoru wskazał, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o zaprzestaniu dalszego prowadzenia postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. W ocenie Dyrektora, organ egzekucyjny w wystarczający sposób wykazał, że w przedmiotowym postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Ponadto organ podkreślił, że zgodnie z art. 61 u.p.e.a., w przypadku ujawnienia majątku lub źródeł dochodu zobowiązanej przewyższających kwotę wydatków egzekucyjnych, możliwe będzie wszczęcie ponownej egzekucji. Na postanowienie organu odwoławczego, Spółka X w likwidacji wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę. Pełnomocnik skarżącej zarzucił: 1. naruszenie art. 59 § 2 i 3 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w postępowaniu prowadzonym przeciwko skarżącej wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego jako bezskutecznego przez przyjęcie, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, 2. naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że organ I instancji podjął wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia lub załatwienia sprawy, co skutkowało stwierdzeniem, iż w postępowaniu prowadzonym przeciwko skarżącej wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego jako bezskutecznego i w efekcie utrzymaniem w mocy postanowienia o umorzeniu postępowania. Skarżąca wniosła o uchylnie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] czerwca 2017 r. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zdaniem strony skarżącej, organ egzekucyjny nie może stwierdzać jednoznacznie braku majątku bez przeprowadzenia dalszych czynności, mających na celu ujawnienie składników podlegających egzekucji. W ocenie Spółki wskazała ona, że posiada ona majątek z którego możliwe jest dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego, podnosząc argumentację zawartą w zażaleniu, że dotyczy to wierzytelności i aktywów w postaci udziału w kapitałach zakładowych spółek z grupy, a także jest pośrednio właścicielką nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Pismem z dnia [...] listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymując stanowisko zawarte w skardze złożył odpis z KRS odnoszący się do Sp. Q w upadłości likwidacyjnej, oraz Spółki [...], wydruk z księgi wieczystej dla nieruchomości położonej w W. - Kw nr [...] i wyciąg z operatu szacunkowego określającego wartość przedmiotowej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały uregulowane w sposób enumeratywny w art. 59 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U z 2017 r., poz. 1201) Przy czym wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 59 §1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, o tyle w odniesieniu do przesłanki, o której stanowi przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny dysponuje uznaniem, co oznacza, że przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może on umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Z treści art. 59 § 2 u.p.e.a. wynika, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Należy zatem stwierdzić, że umorzenie postępowania egzekucyjnego pozostaje zależne od uznania organu egzekucyjnego. Organ powinien jednak kierować się zasadami ogólnymi administracyjnego postępowania egzekucyjnego, w tym zwłaszcza zasadą celowości tego postępowania. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwe byłoby wdrożenie egzekucji, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Podkreślić należy, że powyższe rozwiązanie chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, które wskutek braku majątku nie mogłyby zostać ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4, art. 66 § 3 u.p.e.a.). Kompetencja do umorzenia postępowania egzekucyjnego w granicach uznania rzutuje na konieczność dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności sprawy przez organ egzekucyjny. W ocenie Sądu, organ w przedmiotowej sprawie wypełnił ten obowiązek. Przejawem dążeń organu egzekucyjnego do zrealizowania celu egzekucji, a ściślej – ustalenia składników majątkowych zobowiązanego, z którego możliwe byłoby efektywne wdrożenie środków egzekucyjnych i dzięki temu – zaspokojenie wierzyciela, było skierowanie na podstawie art. 36 § 1 u.p.e.a. żądania udzielenia informacji do Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz do Ministerstwa Sprawiedliwości. Żądania te nie doprowadziły do zlokalizowania majątku zobowiązanej Spółki. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji ciężar poszukiwania majątku zobowiązanego ciąży nie tylko na organie egzekucyjnym, lecz także na wierzycielu. Zasada wypływająca z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., nakładająca na organ egzekucyjny obowiązek podejmowania w toku postępowania egzekucyjnego wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, nie posiada charakteru absolutnego. Wynika to ze specyfiki postępowania egzekucyjnego, w którym podmiotem zainteresowanym jest wierzyciel, zaś organ egzekucyjny jest właściwy do stosowania środków egzekucyjnych. Innymi słowy, w interesie wierzyciela jest to, czy i w jakim stopniu organ egzekucyjny znajdzie się w posiadaniu informacji na temat wierzytelności i innych praw majątkowych zobowiązanego. Prezentowane stanowisko znajduje uzasadnienie w treści postanowień przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 20 maja 2014 r. w sprawie trybu postępowania wierzycieli należności pieniężnych przy podejmowaniu czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 656). Aktualne brzmienie wskazanej ustawy przewiduje analogiczne uprawnienia służące poszukiwaniu zarówno przez organ egzekucyjny, jak i wierzyciela przysługujących zobowiązanemu praw majątkowych, które mogłyby stanowić przedmiot zajęcia egzekucyjnego. Przepis art. 36 § 1 i 2 u.p.e.a. stanowi, że w zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny lub wierzyciel może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień, jak również zwracać się o udzielenie informacji do organów administracji publicznej oraz jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych, a także innych podmiotów. Od wykonania tego żądania można uchylić się w takim zakresie, w jakim według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego można odmówić zeznań w charakterze świadka albo odpowiedzi na zadane pytanie. Z kolei z art. 71 § 1 i 2 u.p.e.a. wynika, że jeżeli egzekucja administracyjna należności pieniężnych staje się bezskuteczna, organ egzekucyjny lub wierzyciel mogą zwrócić się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Spójne z powyższymi przepisami ustawy są wymogi odnoszące się do wniosku o wszczęcie egzekucji oraz do treści administracyjnego tytułu wykonawczego. W myśl § 7 ust. 1 wskazanej powyżej rozporządzenia, wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym przekazuje organowi egzekucyjnemu tytuł wykonawczy wraz z informacją zawierającą w szczególności znane wierzycielowi składniki majątkowe zobowiązanego, w tym znajdujące się na terytorium państwa członkowskiego lub państwa trzeciego. Równocześnie wierzyciel wskazuje w tytule wykonawczym środki egzekucyjne, które organ egzekucyjny powinien zastosować w egzekucji należności pieniężnych (art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a.). Odnosząc się do podnoszonego przez skarżącą zarzutu braku zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na to, że posiada ona wierzytelności i aktywa w postaci udziałów w kapitałach zakładowych innych spółek (grupa [...]), z których można w dalszym ciągu prowadzić egzekucję, wskazać należy na zasadność prezentowanego w tym zakresie stanowiska Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, że spółki te znajdują się w upadłości likwidacyjnej i wskazane udziały nie przedstawiają realnej wartości rynkowej. Wprawdzie jak wynika z danych KRS skarżąca posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...] zł w Sp. Q w upadłości likwidacyjnej, a nadto jest właścicielem [...] udziałów w Spółce [...] o wartości łącznej [...] zł. Jednakże wierzytelności zajęte przez organ egzekucyjny u Syndyka Masy Upadłości Sp. Q w upadłości likwidacyjnej zostały wciągnięte na listę wierzytelności w IV i V kategorii, a łączna kwota wierzytelności wymienionej spółki w kategorii II i III wynosi [...] zł, natomiast wierzytelności ujęte w I kategorii zaspokojenia realizowane są na bieżąco, co oznacza faktyczny brak możliwości pokrycia zaległości Spółki z przedmiotowej wierzytelności. Podniesiona w skardze argumentacja, iż istnieje realna możliwość pozyskania od Sp. Q w upadłości likwidacyjnej kwot na poczet wierzytelności z zabudowanej nieruchomości położonej w W., nie znajduje uzasadnienia. Jak wynika z treści księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w W. (przesłanej przez pełnomocnika skarżącej [...] listopada 2017 r.) nieruchomość stanowiąca grunt oddany w użytkowanie wieczyste i budynek stanowiący odrębną nieruchomość, położone w W. przy ul. [...], nie stanowi majątku Spółki "X" w likwidacji, która posiada jedynie udziały w kapitale zakładowym Sp. Q w upadłości likwidacyjnej. Nadto zauważyć należy, iż w dziale IV księgi wieczystej wpisane zostały na rzecz wierzyciela jakim jest Skarb Państwa oraz Spółka [...] hipoteki umowne kaucyjne. Zatem jak wskazał organ odwoławczy czekanie na zaspokojenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym Sp. Q w upadłości likwidacyjnej byłoby bezpodstawnym przedłużaniem postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej. Treść art. 7 § 2 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny winien stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania egzekwowanego obowiązku. Zarzuty skarżącej w tym zakresie co do możliwości pozyskania dalszych kwot, również odnieść należy do Spółka [...], która w sprawozdaniu finansowym za 2015 r. wykazała stratę w łącznej wysokości [...] zł., nie przedkładając sprawozdania za rok 2016. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że w świetle ustalonych okoliczności, organ prawidłowo ocenił, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co w istocie stanowiło przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u. p.e.a. Analiza sprawy wykazała, że postanowienie o umorzeniu postępowania na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. ma oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. W toku postępowania organ przeprowadził czynności, które nie doprowadziły do ustalenia stanu majątkowego dłużnika. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.) orzekł, jak w sentencji.