III SA/Po 709/17

Dnia 16 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Szymon Widłak ( spr.) WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: ref. staż. Marta Chocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi A. G. na decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z [...] czerwca 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. G. (dalej: "strona") o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego od decyzji tego organu z [...] grudnia 2016 r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, w pkt. 1) uchylił w całości decyzję własną z [...] grudnia 2016 r., w pkt 2) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...]zł, ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, a także Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...]zł. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Strona w piśmie z [...] października 2016 r. wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek wskazując na okoliczności powstania zadłużenia i brak możliwości jego spłaty. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] grudnia 2016 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie zgodziła się z wydanych rozstrzygnięciem. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpatrując sprawę wskazał, że wysokość składek mogących podlegać umorzeniu została ustalona w sposób nieprawidłowy, co doprowadziło do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.). Stwierdzono, że na skarżącym spoczywają następujące zaległości: - ubezpieczenia społeczne za okres od sierpnia 2010 do grudnia 2012 roku oraz od kwietnia 2013 do marca 2016 roku w kwocie [...]zł plus odsetki za zwłokę w kwocie [...]zł i koszty upomnienia w kwocie [...]zł; - ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2006 do grudnia 2007 roku, od sierpnia 2010 do grudnia 2012 roku oraz od kwietnia 2013 do marca 2016 roku w kwocie [...]zł plus odsetki za zwłokę w kwocie [...]i koszty upomnienia w kwocie [...]zł; - Fundusz Pracy za okres od sierpnia 2010 do grudnia 2012 roku i od kwietnia 2013 do marca 2016 roku w kwocie [...]zł plus odsetki za zwłokę w kwocie [...]zł i koszty upomnienia w kwocie [...]zł. Łączna kwota zadłużenia wyniosła [...] zł. W wyniku dokonanych czynności egzekucyjnych powstało także zadłużenie z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł. W dalszej kolejności organ rentowy podał, że w rozpatrywanej sprawie nie zaszły podstawy do umorzenia powyższych należności z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ podkreślił zwłaszcza, że wprawdzie strona przestała prowadzić działalność gospodarczą, jednak pozostaje właścicielem majątku nieruchomego, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia należności. Ponadto z ustaleń wynika, że strona posiada majątek ruchomy w postaci samochodów, a twierdzenia, jakoby majątku tego już nie posiadała nie zostały udokumentowane. Strona pobierała zasiłek chorobowy z KRUS, a obecnie pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Istnieją w konsekwencji składniki majątkowe, z których Zakład może dochodzić należności (art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy). W stosunku do zaległości z tytułu nieopłaconych składek jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i do dnia rozstrzygnięcia sprawy żaden uprawniony organ nie stwierdził braku majątku, z którego można dochodzić należności (pkt 5). Z tego powodu nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie nie zaistniały także przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Organ powołując się na oświadczenie strony wskazał, że pobiera ona zasiłek chorobowy z KRUS w wysokości [...] zł miesięcznie i ubiega się o rentę. Strona pozostaje na utrzymaniu partnerki i jej rodziny, jednakże nie wskazano w jakiej wysokości lub formie uzyskuje pomoc. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zakład ustalił natomiast, że od [...] lutego 2017 do [...] kwietnia 2017 r. strona ma przyznaną rentę rolniczą z tytułu niezdolności o pracy w gospodarstwie rolnym w wysokości [...] zł brutto (tj. [...] zł netto). Strona nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem, opłatami eksploatacyjnymi bądź innych. Wyszczególniono jedynie koszty leczenia w kwocie [...]zł miesięcznie. Organ rentowy wskazał również, że strona posiada zobowiązania podatkowe w łącznej kwocie [...]zł, których nie spłaca. Nie wskazano jednak innych zobowiązań. Strona nie posiada jednocześnie wierzytelności, pomimo, że we wniosku wskazała na zaległe faktury VAT. W ocenie Zakładu chociaż obecna sytuacja finansowa strony jest trudna, trzeba ją uznać za przejściową i nie wypełniającą przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ wskazał przy tym, że z uwagi na nie wskazanie wszystkich okoliczności przez stronę nie ma możliwości dokonania wnikliwej analizy jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Nie wykazano również przesłanki z pkt 2 i 3 tego przepisu. Odnosząc się do tej ostatniej organ podał, że z uwagi na stan zdrowia strona otrzymała świadczenie rentowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W ocenie skarżącego w sprawie został pominięty ważny interes społeczny i słuszny interes obywatela. Organ nie wziął pod uwagę wszystkich ważnych faktów osobistych strony, a rozstrzygnięcie oparł na podstawie okoliczności przemawiających na jej niekorzyść. Ponadto skarżący podniósł, że decyzja jest dla niego niezrozumiała i mija się z prawdą. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2017 r. nie narusza ani prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu, który powodowałby konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie stanowią przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej: "u.s.u.s."). Stosownie do art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ostatnio powołane przepisy, to jest art. 28 ust. 2-4 u.s.u.s., stanowią natomiast, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, a o czym stanowi ust. 3, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, o czym stanowi już art. 28 ust. 3a u.s.u.s., mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przesłanki te ujęte zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Mając na względzie powyżej przywołane podstawy umorzenia należności z tytułu składek w ocenie tut. Sądu w kontrolowanej sprawie organ rentowy – z zachowaniem wymogów procesowych wynikających zwłaszcza z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a.") – prawidłowo nie stwierdził ich zaistnienia. Nie budzi przede wszystkim wątpliwości, że w ustalonym przez organ stanie faktycznym nie zaistniała żadna z podstaw całkowitej nieściągalności należności skarżącego z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jako że skarżący bezspornie posiada tytuł prawny do majątku nieruchomego, a wszczęte postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do stwierdzenia braku majątku. Odnosząc się do uznania braku przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia zauważyć w szczególności trzeba, na co słusznie zwrócił uwagę Zakład, że wobec niewyjawienia przez skarżącego wszystkich istotnych okoliczności związanych z jego utrzymaniem brak jest możliwości dokonania analizy jego sytuacji osobistej i majątkowej. Przede wszystkim nieznane pozostają rozmiar i forma udzielanej skarżącemu pomocy ze strony najbliższych, czy koszty utrzymania skarżącego, w konsekwencji czego nie ma faktycznych podstaw do stwierdzenia, aby realizacja ciążących na nim zaległości powodowała zagrożenie dla niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślenia przy tym wymaga, że ciężar wykazania istotnych okoliczności pozwalających na ocenę zaistnienia którejś z przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek. Znajduje to bezpośrednie odzwierciedlenie w treści tej regulacji, która wprost stanowi, że może znaleźć zastosowanie – "jeżeli zobowiązany wykaże". Wobec tego że w kontrolowanej sprawie zobowiązany nie wykazał powyższych przesłanek, brak jest podstaw do zakwestionowania wydanego przez organ rentowy rozstrzygnięcia. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym samo stanowisko skarżącego, w którym wprawdzie wyraża on niezadowolenie z kierowanych do niego rozstrzygnięć, jednak jego ogólne twierdzenia sprowadzające się do wskazania, że zaskarżona decyzja "mija się z prawdą", pomija "fakty osobiste istotne dla skarżącego", a uwzględnia jedynie okoliczności przemawiające "na jego niekorzyść" - nie dają się w żaden sposób zweryfikować. Jako że organ rentowy prawidłowo wypełnił dyspozycje art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. – gromadząc całość materiału dowodowego i dokonując jego wszechstronnej oceny, mieszczącej się w granicach przyznanej przez prawo swobody – a poczynione w ten sposób ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną wyraził w zgodzie z art. 107 § 3 K.p.a., brak było przesłanek przemawiających za uwzględnieniem skargi. Nie może mieć w tym kontekście przesądzającego znaczenia subiektywne przekonanie skarżącego, także zresztą nieskonkretyzowane, o niezrozumiałych charakterze decyzji. Z powyższych względów oddalono skargę, o czym orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a. w sentencji wyroku.