III SA/Po 712/19

Dnia 4 lutego 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.); dalej: u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] maja 2019 r. o odmowie umorzenia skarżącej należności z tytułu składek wynikających z decyzji z dnia [...] stycznia 2019 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek ( za osobę prowadzącą działalność gospodarczą ) po zmarłym K. K., w tym - ubezpieczenia społeczne - ubezpieczenie zdrowotne - Fundusz Pracy. Organ stwierdził, że nie ma przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie ma ponadto przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zobowiązana utrzymuje się z zasiłków MOPS ( zasiłek stały i zasiłki celowe ), nie wykazała innych źródeł utrzymania. Jest wdową i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielką części nieruchomości. Jest przewlekle chora i wymaga stałego leczenia ( ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ) ale zdaniem organu wykazała, iż z tego powodu jest trwale niezdolna do podjęcia zatrudnienia. Stałe wydatki wynoszą [...] zł, a koszty leczenia [...] zł. Strona posiada zobowiązania podatkowe w kwocie ok. [...] zł. Zobowiązana wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podnosząc zarzut dotyczący nieuwzględnienia jej wniosku o umorzenie należności. W uzasadnieniu skargi powołała się na swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną oraz na niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego przez organ. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2019 r., poz. 300), zwanej dalej u.s.u.s., zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie należności wobec ZUS organ wydaje swoją decyzję w ramach uznania administracyjnego, ale musi być ona zawsze wyczerpująco uzasadniona, szczególnie w odniesieniu do przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego. Odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dokonana przez Zakład ocena sprawy, zdaniem Sądu, jest niewyczerpująca. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że zobowiązana utrzymuje się z zasiłków MOPS ( zasiłek stały i zasiłki celowe ), nie wykazała innych źródeł utrzymania. Jest wdową i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielką części nieruchomości. Jest przewlekle chora i wymaga stałego leczenia ( ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ), ale zdaniem organu nie wykazała, iż z tego powodu jest trwale niezdolna do podjęcia zatrudnienia. Stałe wydatki wynoszą [...] zł, a koszty leczenia [...] zł. Strona posiada zobowiązania podatkowe w kwocie ok. [...] zł. Organ przyznał na podstawie zebranego materiału dowodowego, że sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącej jest niełatwa. Uznał jednak, że skarżąca jest zdolna do podjęcia określonego zatrudnienia, co wynika z treści orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności a pomimo tego skarżąca nie podjęła żadnych kroków aby zatrudnienie znaleźć. W ocenie Sądu tego rodzaju twierdzenia organu są zbyt arbitralne i nie zostały uzasadnione w odpowiedni sposób. Skarżąca ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, nie jest obecnie zatrudniona. Korzysta z pomocy społecznej – w formie zasiłków ( stały i celowe ). Organ winien ustalić m. in. jakimi dochodami ostatecznie dysponuje skarżąca, jak odnoszą się jej dochody do wszystkich wydatków ponoszonych w ramach codziennego życia ( też w zakresie np. odzieży czy środków sanitarnych ). Jakie skarżąca ma realne możliwości zatrudnienia zważywszy na wiek i zły stan zdrowia skarżącej, miejsce zamieszkiwania. Sąd wskazuje, że biorąc pod uwagę wskazane warunki , możliwości zarobkowe skarżącej są istotnie ograniczone. Dopiero wyczerpujące ustalenia dotyczące sytuacji materialnej skarżącej pozwolą na stwierdzenie, czy jest ona w stanie dokonać spłaty przedmiotowego zadłużenia. Okoliczności dotyczące otrzymywania regularnej pomocy ze strony MOPS wskazują na konieczność rozważenia ewentualnego umorzenia spornych należności, albowiem w interesie publicznym nie leży to, by egzekucji były poddawane środki otrzymywane przez skarżącą w ramach pomocy społecznej ( czyli z instytucji publicznej ). Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni poczynione przez Sąd uwagi. W świetle powyższego, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.