III SA/Po 721/13

Dnia 6 sierpnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Małgorzata Górecka (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi B K na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie ustalenia podatku od spadków i darowizn I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w P z dnia [...] roku , II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w P na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...]2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego – P ustalił BK podatek od spadków i darowizn od nabycia tytułem dziedziczenia po zmarłej w dniu 13.08.2009 r. K K w wysokości 33.145,00 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że podatnik nabył spadek w ½ części na podstawie postanowienia Sąd Rejonowy w P z dnia 08.04.2010 r. Zgłosił on w dniu 02.06.2010 r. nabycie ½ we współwłasności lokalu mieszkalnego w P. W ustawowym 6 miesięcznym terminie nie zgłosił on pozostałych składników masy spadkowej - lokalów mieszkalnych w P oraz udziału 84/1680 we współwłasności nieruchomości w P przy ul. J. Z tego względu nie był on zwolniony od podatku od spadku w zakresie nieruchomości ujawnionych po ustawowym terminie 6 miesięcy. Dla obliczenia podatku organ I instancji przyjął wartość nabytego udziału – 531.950 zł. W odwołaniu od decyzji strona podniosła, że nie miała wiedzy o wszystkich nieruchomościach wchodzących w skład przedmiotowego spadku, wobec czego w sprawie winien mieć zastosowanie art. 4 a ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Strona podważyła też wartość nieruchomości ustaloną w opinii biegłego. Po rozpatrzeniu odwołania strony Dyrektor Izby Skarbowej w P decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że podatnik zgłosił wszystkie nieruchomości stanowiące masę spadkową dopiero po upływie ustawowego 6 miesięcznego terminu wskazanego w art. 4 a ust. 1 pkt. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, wobec czego w tym zakresie nie mógł on korzystać ze zwolnienia podatkowego. Obowiązek podatkowy powstał w dniu 29.04.2010 r., a w terminie 6 miesięcy podatnik zgłosił do organu jedynie nabycie udziału w jednej nieruchomości. Inne składniki zgłosił dopiero w dniu 7.12.2011 r. Zdaniem organu w sprawie nie miał zastosowania art. 4 ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, albowiem podatnik musiał mieć wiedzę o wszystkich składnikach masy majątkowej, gdyż uczestniczył w postępowaniu spadkowym po zmarłej matce, a wszystkie sporne nieruchomości figurowały w ewidencji podatku od nieruchomości oraz w księgach wieczystych. Ponadto prawie wszystkie lokale położone są w tej samej kamienicy na ul. K w P. Ponadto podatnik wniósł o unieważnienie darowizn nieruchomości dokonanych przez jego matkę na rzecz brata. W kwestii wartości przedmiotu opodatkowania organ wskazał, że wartość podana przez podatnika rażąco odbiegała od średniej wartości rynkowej nieruchomości, wobec czego został powołany dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy nieruchomości. Strona zapoznała się ze sporządzoną opinią i nie wnosiła uwag do niej. Organ przyjął ostatecznie za wartość masy spadkowej kwotę 531.950 zł ( ½ udziału w spadku ). Uznał zarzuty dotyczące nierzetelnego sporządzenia operatu szacunkowego za niezasadne. W skardze na decyzję organu II instancji zarzucono organowi naruszenie art. 4 a ust. 1 pkt. 1 i art. 4 a ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, nieinformowanie strony o jej prawach i obowiązkach. Wniesiono o uchylenie decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżący był przekonany, że do spadku wchodziła jedynie nieruchomość przy ul. K w P. O innych nieruchomościach nie miał wiedzy, gdyż wszelka dokumentacja dotycząca majątku zmarłej matki była przechowywana w jej mieszkaniu przy ul. Ł, a klucze do niego miał wyłącznie brat skarżącego – drugi spadkobierca. Skarżący nie mógł zapoznać się z tą dokumentacją. Organ I instancji miał wiedzę o wszystkich składnikach masy spadkowej, ale nie poinformował o nich skarżącego, przez co nie zgłosił on tych nieruchomości w ustawowym terminie 6 miesięcy i utracił prawo do zwolnienia podatkowego w tym zakresie. Pełną informację o całej masie spadkowej uzyskał skarżący dopiero w dniu 5.12.2011 r. i dokonał on wtedy niezwłocznie korekty deklaracji podatkowej SD-Z2. Organ II instancji wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje : Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 4 a ust. 1 pkt. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych m. in. przez zstępnych jeżeli zgłoszą oni ich nabycie organowi podatkowemu w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego ( np. od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ). Z kolei w myśl art. 4 a ust. 2 termin 6 miesięcy biegnie od dnia, kiedy nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminu z ust. 1 art. 4 a. Przy dokonywaniu zgłoszenia podatnik winien uprawdopodobnić fakt późniejszego powzięcia wiadomości o nabyciu spadku. W niniejszej sprawie organy podatkowe obu instancji uznały, że – oprócz jednej nieruchomości - nie miał zastosowania ani art. 4 a ust. 1 ani art. 4 a ust. 2 powyższej ustawy. Organy wskazały, że podatnik nabył spadek w ½ części na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w P z dnia 08.04.2010 r. Zgłosił on w dniu 02.06.2010 r. nabycie ½ we współwłasności lokalu mieszkalnego w P przy ul. K. W ustawowym 6 miesięcznym terminie nie zgłosił on pozostałych składników masy spadkowej - lokalów mieszkalnych w P przy ul. K, przy ul. Ł oraz udziału 84/1680 we współwłasności nieruchomości w P przy ul. J. Z tego względu nie był on zwolniony od podatku od spadku w zakresie nieruchomości ujawnionych po ustawowym terminie 6 miesięcy. Zdaniem organów w sprawie nie miał zastosowania art. 4 ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, albowiem podatnik musiał mieć wiedzę o wszystkich składnikach masy majątkowej, gdyż uczestniczył w postępowaniu spadkowym po zmarłej matce, a nadto wszystkie sporne nieruchomości figurowały w ewidencji podatku od nieruchomości oraz w księgach wieczystych. Ponadto prawie wszystkie lokale położone są w tej samej kamienicy na ul. K w P. Ponadto podatnik wniósł o unieważnienie darowizn nieruchomości dokonanych przez jego matkę na rzecz brata. Z kolei skarżący podnosił konsekwentnie, że nie miał pierwotnie wiedzy o wszystkich nieruchomościach wchodzących w skład przedmiotowego spadku, wobec czego w sprawie winien mieć zastosowanie art. 4 a ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Skarżący był przekonany, że do spadku wchodziła jedynie nieruchomość przy ul. K w P. O innych nieruchomościach nie miał wiedzy, gdyż wszelka dokumentacja dotycząca majątku zmarłej matki była przechowywana w jej mieszkaniu przy ul. Ł, a klucze do niego miał wyłącznie brat skarżącego – drugi spadkobierca, z którym skarżący pozostaje w złych stosunkach. Skarżący nie mógł zapoznać się z tą dokumentacją. Pełną informację o całej masie spadkowej uzyskał skarżący dopiero w dniu 5.12.2011 r. i dokonał on wtedy niezwłocznie korekty deklaracji podatkowej SD-Z2. Zdaniem Sądu organy zbyt arbitralnie i bez dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych stwierdziły, że w sprawie nie mógł mieć zastosowania przepis art. 4 a ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z tym przepisem przy dokonywaniu zgłoszenia w okresie po upływie 6 miesięcy od daty powstania obowiązku podatkowego podatnik winien jedynie uprawdopodobnić ( a nie udowodnić ) fakt późniejszego powzięcia wiadomości o nabyciu spadku. W realiach niniejszej sprawy skarżący podnosił, że jest skłócony ze swoim bratem – drugim spadkobiercą i nie miał dostępu do mieszkania po zmarłej matce, w której znajdowała się dokumentacja dotycząca wszystkich nieruchomości wchodzących w skład masy spadkowej. Teza ta wydaje się być prawdopodobna w całokształcie okoliczności faktycznych wynikających z akt administracyjnych sprawy. Już choćby to, że skarżący zwracał się do sądu powszechnego z wnioskiem o wydanie postanowienia umożliwiającego wejście skarżącemu do mieszkania rodziców, opatrzone prezentatą Sądu Okręgowego w P oznacza, że w istocie relacje skarżącego z bratem są utrudnione, zaś jego twierdzenia w tej kwestii jak i niemożności zapoznania się z dokumentacją obrazującą majątek pozostawiony przez zmarłą została przez skarżącego uprawdopodobniona. Dodatkowo na rozprawie przed Sądem skarżący wykazał, że sprawa dotycząca działu spadku została wszczęta dopiero w 2013roku (sprawa przed Sądem Rejonowym o sygn. akt I Ns 452/13, protokół z rozprawy) a to uprawdopodabnia tezę, że w dacie złożenia przez skarżącego zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych, 2.06.2010r., skarżący mógł nie mieć wiedzy na temat wszystkich nieruchomości wchodzących w skład spadku po zmarłej matce. Zdaniem Sądu wszelkie wątpliwości dotyczące ewentualnego istnienia ( lub nie ) przesłanki z art. 4 a ust. 2 ustawy winny być wyjaśnione w uzupełniającym postępowaniu dowodowym. W jego trakcie organy winny rozważyć konieczność przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącego jako strony i jego brata jako świadka, na okoliczność tego, jaką wiedzę o masie spadkowej mógł posiadać skarżący w dacie śmierci spadkodawczyni, w dacie powstania obowiązku podatkowego i w okresie następnych 6 miesięcy. Chodzi m. in. o wyjaśnienie, czy skarżący faktycznie nie miał jakiegokolwiek dostępu do mieszkania z dokumentacją dotyczącą nieruchomości tworzących masę spadkową. Także okoliczność, że w 2009 roku zostało wszczęte postępowanie przed sądem powszechnym w przedmiocie unieważnienia darowizny (sygn. akt I C 2705/2009) może dać informację na temat czy - pomimo, że postępowanie dotyczyło innych nieruchomości- w jego trakcie zostało ujawnione co weszło w skład masy spadkowej po zmarłej. Dopiero wyczerpujące ustalenia w tym zakresie umożliwią organom podatkowym kategoryczne stwierdzenie, czy w sprawie mogło mieć ( lub nie ) zastosowanie zwolnienie podatkowe z art. 4 a ust. 2 ustawy. Wobec tego, że nie zostało jeszcze przesądzone, czy w rozpoznawanej sprawie podatnik ma prawo do zwolnienia podatkowego w podatku od spadku po zmarłej matce, Sąd nie odniósł się do zarzutów skargi tyczących się wydanej przez biegłych rzeczoznawców w postępowaniu administracyjnym opinii . Ze względu na powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c ) p.p.s.a. uchylił decyzję organu II i I instancji. O kosztach i wykonaniu decyzji postanowiono na podstawie art. 200 i art. 152 p.p.s.a.