III SA/Po 721/18

Dnia 20 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi P. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia [...] września 2018 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), dalej: "K.p.a.", w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778), dalej: "u.s.u.s.", utrzymał w mocy swoją decyzję [...] lipca 2018 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 61a § 1 K.p.a.: 1. w zw. z art. 30 u.s.u.s. w sprawie rozpatrzenia wniosku P. J. o umorzenie składek na: a) ubezpieczenia społeczne za okres od maja 2002 r. do lipca 2002 r., od lutego 2005 r. do listopada 2005 r. i od lutego 2018 r. do kwietnia 2018 r., b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 2002 r. do lipca 2002 r., od lutego 2005 r. do listopada 2005 r., czerwiec 2016 r. i od lutego 2018 r. do kwietnia 2018 r., za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych; 2. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w sprawie rozpatrzenia wniosku P. J. o umorzenie należności z tytułu składek na: a) ubezpieczenia społeczne za okres od maja 2002 r. do lipca 2002 r., od lutego 2005 r. do listopada 2005 r. i od lutego 2018 r. do kwietnia 2018 r., b) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 2002 r. do lipca 2002 r., od lutego 2005 r. do listopada 2005 r. i od lutego 2018 r. do kwietnia 2018 r., za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono następujące uzasadnienie faktyczne i prawne. W dniu 7 czerwca 2018 r. strona wniosła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę od należności składkowych. Postępowanie w sprawie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek nie może być wszczęte. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez te osoby nie stosuje się umorzenia. Przepis ten wyklucza możliwość rozstrzygania o umorzeniu bądź odmowie umorzenia składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. Wydanie takiego rozstrzygnięcia wymagałoby zbadania przesłanek do umorzenia określonych w art. 28 u.s.u.s., co stoi w sprzeczności z art. 30 u.s.u.s. We wniosku zażądano również umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Na podstawie tego przepisu umorzeniu podlegają tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Decyzją z [...] września 2018 r. nr [...] Zakład rozpatrzył w wniosek strony o umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ale tylko w zakresie składek za stronę, jako ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek. Składki za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez stronę jako ich płatnika nie mogą być umorzone na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgodnie z art. 61a K.p.a. gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W skardze na decyzję organu odwoławczego wskazano, że za czerwiec 2016 r. i za okres od lutego 2018 r. do kwietnia 2018 r. nie ma zaległości w opłaceniu składek, co ilustrują dowody wpłat za te okresy, które to wpłaty bezprawnie zaliczono na poczet wcześniejszych zaległości. Deklaracja ZUS określa kwoty do zapłaty za konkretny miesiąc. Organ nie przestrzega deklaratywności zobowiązania, gdyż wpłacone kwoty zostają zaksięgowane niezgodnie z deklaracją - według zasad, które organ sam określa. W ten sposób po stronie płatnika pojawia się niewykonanie zobowiązania za deklarowane przez niego okresy, które nie jest jego winą, a systemu ZUS, co rodzi jednak odpowiedzialność płatnika za nieprawidłowe wykonanie zobowiązania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r., poz. 615); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazane powyżej regulacje nie mają jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Także zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. regulacja obejmuje wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Zatem również w tym zakresie prawidłowe jest rozstrzygnięcie organu. Skoro zatem nie ma podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (art. 30 u.s.u.s.) ani za ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), odmowa wszczęcia postępowania w tym zakresie była zgodna z prawem. Wniosek w pozostałym zakresie rozpatrzono decyzją organu z [...] września 2018 r. nr [...]. Nie jest zasadny podniesiony w skardze zarzut, że dokonane za wskazane w niej okresy wpłaty powinny być zaliczone na wskazane w deklaracjach okresy. Zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1831) Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji. Niemniej jednak, stosownie do odpowiednio § 12 ust. 2, ust. 4 i ust. 5 tego rozporządzenia: - kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności; - kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności; - kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych podlega zaliczeniu na należności z tych tytułów, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. Gdy zatem na koncie płatnika będą zaległości, w pierwszej kolejności rozliczeniu podlegają należności począwszy od najstarszych, według najwcześniejszej daty powstania zobowiązania. Taki sposób prowadzenia rozliczeń ma na celu zahamowanie narastania odsetek za zwłokę w przypadku zadłużenia na koncie płatnika i ograniczenie przedawniania się należności z tytułu składek. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.