III SA/Po 724/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011 r. przy udziale sprawy ze skargi Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej B. w likwidacji w M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. z dnia 3 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika oddala skargę WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 30 kwietnia 2010 r., nr [...] po rozpatrzeniu wniosku płatnika Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B. w likwidacji złożonego w dniu 7 grudnia 2009 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika odpowiednio: - na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres 02/2004, od 04/2004 do 12/2004, od 03/2005 do 09/2006, od 04/2007 do 08/2008, od 10/2008 do 04/2009, 06/2009 w kwocie 21.830, 09 zł. należności głównej; - na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 02/2004, od 04/2004 do 12/2004, od 03/2005 do 09/2006, od 04/2007 do 08/2008, od 10/2008 do 04/2009, 06/2009 w kwocie 3.131,55 zł. należności głównej, - odsetki za zwłokę na dzień 7 grudnia 2009 r. w łącznej kwocie – 21.461,00 zł. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Zakład powołał art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, 2 i 3 w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w dniu 7 grudnia 2009 r. płatnik składek złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powstałych za okresy wskazane w decyzji. Strona argumentowała, iż spółdzielnia popadła w trudną sytuację finansową i nie posiada żadnego majątku. Jak podał Zakład, po wszczęciu postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek wezwał stronę do przedłożenia dokumentów potwierdzających jej sytuację finansowo – materialną. W dniu 2 lutego 2010 r. likwidator Spółdzielni Produkcyjnej w likwidacji w B. złożył kwestionariusz o stanie majątkowym. Organ wyjaśnił, iż w związku z tym, że w toku postępowania przeciwko likwidatorowi spółdzielni, jako osobie trzeciej, zgromadzono materiał dowodowy określający sytuację finansową podmiotu – postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r. dopuszczono z urzędu, jako dowód w przedmiotowej sprawie, całość niniejszej dokumentacji oraz dokumenty zgromadzone w toku postępowania zabezpieczającego. W konsekwencji na podstawie przedłożonego przez stronę kwestionariusza o stanie majątkowym Zakład stwierdził, że rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w B. w likwidacji nie posiada żadnego majątku. Okoliczność tę potwierdza także postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 1 lipca 2004 r., w którym stwierdzono, że majątek spółdzielni został sprzedany w 2003 r., rachunki bankowe nie wykazują obrotów od 2003 r. (brak realizacji zajęć rachunków bankowych). W toku prowadzonego postępowania nie ustalono ruchomości i wierzytelności podlegających egzekucji. Organ wyjaśnił, że choć w ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego figurują nieruchomości stanowiące przedmiot własności Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B., jednakże wszelkie próby ustanowienia przez Zakład zabezpieczenia hipotecznego nie powiodły się. Sąd Rejonowy– wydział ksiąg wieczystych oddalił wszystkie wnioski, bowiem z treści ksiąg wieczystych wynika, że RSP B. z siedzibą w M. nie jest właścicielem żadnej z podanych nieruchomości. Ponadto, na podstawie danych przekazanych przez Centralną Ewidencję Pojazdów i Kierowców organ ustalił, że wnioskodawca posiada ruchomości podlegające zajęciu w trybie art. 97 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umożliwiające odzyskanie chociażby części wierzytelności. Stwierdził jednak, iż nie jest to majątek spółdzielni umożliwiający zaspokojenie wierzytelności w znacznym stopniu. Wskazał również, że z dokumentacji nadesłanej w dniu 5 lutego 2010 r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wynika, że podatnik nie posiada zaległości podatkowej, nie przysługuje mu zwrot nadpłaconego podatku dochodowego ani VAT oraz nie posiada rachunku bankowego. Zakład wyjaśnił, że w związku z tym, iż strona posiada statut osoby prawnej dokonał subsumcji istniejącego stanu faktycznego do przepisów prawa odzwierciedlonych wyłącznie w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stwierdził, że pomimo ustalenia, iż w analizowanym przypadku zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 powołanej ustawy systemowej, to istnieje potencjalna możliwość odzyskania chociażby części należności z tytułu składek. Istnieje bowiem mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Nieprawomocną decyzją Nr [...] z dnia 15 grudnia 2009 r. ustalił, że likwidator spółdzielni R. K. odpowiada za wszystkie zobowiązania zarządzanego przez niego podmiotu do kwoty 68.701,63 zł. Powołując treść przepisu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ rentowy podkreślił uznaniowy charakter instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek. Zaznaczył ponadto, że umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, której zastosowanie winny uzasadniać szczególne okoliczności. Wskazał, iż od członków zarządu, bądź likwidatorów osób prawnych oczekuje się znajomości stanu finansów zarządzonych przez nich podmiotów, a działalność ich ocenia się według kryteriów prawa handlowego, czyli według miary podwyższonej staranności. Wnioskiem z dnia 24 maja 2010 r. uprawniony do reprezentowania Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B. w likwidacji likwidator zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podstaw do ponownego rozpatrzenia sprawy likwidator upatrywał w niezawinionej przez siebie utracie płynności finansowej przez spółdzielnię. Jak oświadczył, przez okres likwidacji tkwił w błędnym przeświadczeniu, iż spółdzielnia posiada majątek w postaci gruntów. Taki stan rzeczy został spowodowany brakiem zgodności pomiędzy ewidencją gruntów prowadzoną przez Starostwo Powiatowe, a rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym widniejącym w księgach wieczystych, prowadzonych dla przedmiotowych nieruchomości przez Sąd Rejonowy. Decyzją z dnia 3 września 2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia 30 kwietnia 2010 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podniósł, że w postępowaniu odwoławczym likwidator spółdzielni, pomimo wezwania, nie przedłożył żadnych dowodów, z których wynikałyby istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał kwestionowaną decyzję. Jak stwierdził organ, przytoczone przez likwidatora spółdzielni fakty były mu znane przed wydaniem podważanej decyzji i nie mają żadnego związku z ewentualnym umorzeniem należności. Jego zdaniem, niezgodność stanu faktycznego nieruchomości z rzeczywistym stanem prawnym ujawnionym w księdze, nie może bowiem rzutować na kwestię umorzenia należności z tytułu składek, a może jedynie wpływać pośrednio na odpowiedzialność likwidatora za zobowiązania spółdzielni majątkiem osobistym, o której traktuje decyzja Nr [...] z dnia 15 grudnia 2009r. wydana w trybie art. 116a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r., Nr 08, poz. 60 j.t. ze zm.). Zakład zwrócił uwagę na treść art. 2 ustawy z dnia 06 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001r. Nr 124, poz. 1361 j.t. ze zm.), zgodnie z którym księgi wieczyste są jawne i nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej, ani wniosków, o których uczyniono w nich wzmiankę. Nadto domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Oznacza to, iż jeżeli wpisany w księdze wieczystej podmiot jest w posiadaniu nieruchomości, włada nią jak właściciel, manifestując na zewnątrz swoje prawa do rzeczy, posiada też tytuł prawny do objęcia nieruchomości w posiadanie i władania nią. Ponadto, osoba uprawniona do reprezentowania podmiotu prowadzącego pełną rachunkowość w rozumieniu ustawy o rachunkowości, czyli członek zarządu bądź likwidator spółki kapitałowej, spółki komandytowo-akcyjnej, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, towarzystwa reasekuracji wzajemnej, spółdzielni, przedsiębiorstwa państwowego, sporządza wraz z rocznym sprawozdaniem finansowym, sprawozdanie z działalności jednostki. Zdaniem organu odwoławczego, przytoczone regulacje prawne wskazują, iż w momencie przekazania przez Starostwo Powiatowe wypisów geodezyjnych, wskazujących na posiadanie przez spółdzielnię nieruchomościach, likwidator spółdzielni mógł bez trudu zweryfikować ich prawdziwość i autentyczność. Nadto, wątpliwym jest, aby osoba uprawniona do reprezentowania osoby prawnej, nie miała wiedzy na temat posiadanych aktywów, konieczności opłacania podatków od nieruchomości, bądź wiedzy w przedmiocie faktycznego władania gruntem (korzystania z gruntu, pobierania z niego pożytków). W konsekwencji Zakład wskazał, że pomimo ustalenia, iż w analizowanym przypadku zachodzą przesłanki określone art. 28 ust. 3 pkt. 5 i 6 cytowanej ustawy systemowej, to istnieje potencjalna możliwość odzyskania chociażby części należności z tytułu składek. W dniu 15 grudnia 2009r. Zakład przeniósł na likwidatora spółdzielni odpowiedzialność za zobowiązania likwidowanego podmiotu i w oparciu o nią podejmie czynności zmierzające do ustanowienia zabezpieczeń rzeczowych na majątku osobistym likwidatora, zaś po jej uprawomocnieniu czynności egzekucyjne. Ostatecznie organ rentowy stwierdził brak podstaw faktycznych i prawnych do zmiany decyzji organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Spółdzielnia zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 116 a w związku z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej przez niezastosowanie wskazanych przepisów wobec odwołującego w sytuacji, gdy zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy odwołującego. W uzasadnieniu skargi reprezentujący spółdzielnię likwidator wskazał, iż jako likwidator nie przyczynił się z własnej winy do utraty płynności finansowej. Stwierdził, że przez okres likwidacji miał świadomość potwierdzoną przez Starostwo Powiatowe że posiada grunty – ok. 30 ha. Dodał ponadto, że ZUS posiadał również te dane i nawet po wydaniu decyzji z 30 kwietnia 2010 r. złożył w Sądzie wnioski o zajęcie rzekomych gruntów, jednak Sąd odmówił zajęcia. Zdaniem likwidatora nie może on odpowiadać za nieład w ewidencji gruntów. Ostatecznie strona skarżąca wniosła o umorzenie w całości zobowiązań i zakończenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w części finansowanej przez płatnika. Jak słusznie wskazał Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na fakt, iż wnioskodawca – Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w B. w likwidacji posiada status osoby prawnej ocenę przesłanek umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek należało dokonać wyłącznie w oparciu o art. 28 ust. 1, 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zasadnie zatem w przedmiotowej sprawie organ nie badał istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a powołanej ustawy oraz przesłanek z art. 17 ustawy zmieniającej ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw z dnia 18 grudnia 2002 r. (Dz. U. Nr 241, poz. 2074). Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy), a zatem w przypadku, gdy (ust. 3): 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W niniejszym postępowaniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w oparciu o dokonane ustalenia, uznał za udowodnione, że w sprawie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w ww. art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6. u.s.u.s. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2004 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko skarżącej spółdzielni. W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik wskazał, że majątek spółdzielni został sprzedany w 2003 r., rachunki bankowe nie wykazują obrotów od 2003 r. (brak realizacji zajęć rachunków bankowych), w toku prowadzonego postępowania nie ustalono ruchomości i wierzytelności podlegających egzekucji. Ponadto na podstawie złożonego przez likwidatora w dniu 2 lutego 2010 r. kwestionariusza o stanie majątkowym spółdzielni organ rentowy ustalił, iż Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w B. w likwidacji nie posiada żadnego majątku. Jednakże, jak wskazał Zakład, pomimo ustalenia, iż w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i pk 6 u.s.u.s., to istnieje potencjalna możliwość odzyskania chociażby części należności z tytułu składek. Decyzją z dnia 15 grudnia 2009 r. Zakład przeniósł bowiem na likwidatora spółdzielni odpowiedzialność za zobowiązania likwidowanego podmiotu i w oparciu o tę decyzję podejmie czynności zmierzające do ustanowienia zabezpieczeń rzeczowych na majątku osobistym likwidatora i dalej czynności egzekucyjne. Ponadto, uzasadniając odmowę umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek organ zwrócił uwagę, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s mają charakter uznaniowy. Zatem, nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek całkowitej nieściągalności, nie obliguje organu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, gdy inne względy przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu, ( por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt UK 216/06 (OSNP 2008, nr 13-14, poz. 202). Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń społecznych odmawiając Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B. w likwidacji umorzenia odsetek od zaległości z tytułu nieopłaconych składek, należycie wykazał, że okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania wobec strony skarżącej ulgi, jaką jest umorzenie należności. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy stwierdzić, iż nie mogą one stanowić skutecznej podstawy zakwestionowania zaskarżonej decyzji. Powołane przez stronę skarżącą przepisy art. 116a w zw. z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej nie stanowiły bowiem podstawy prawnej rozstrzygnięcia organu w przedmiocie odmowy skarżącej spółdzielni umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Zatem, skoro organ rentowy nie stosował w niniejszej sprawie powołanych przepisów, to nie mógł ich naruszyć. Jak trafnie wskazał Zakład w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, niezgodność stanu faktycznego nieruchomości z rzeczywistym stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej nie może bowiem rzutować na kwestię umorzenia należności z tytułu składek, a może jedynie wpływać pośrednio na odpowiedzialność likwidatora za zobowiązania spółdzielni majątkiem osobistym, o której traktuje decyzja Nr [...] z dnia 15 grudnia 2009 r. wydana w trybie 116a Ordynacji podatkowej. Zatem zarzuty naruszenia przez organ rentowy powołanych w skardze przepisów Ordynacji podatkowej winny być podnoszone w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności likwidatora majątkiem osobistym za zobowiązania spółdzielni, a nie w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu w toku postępowania administracyjnego organ rentowy działał zgodnie z prawem. Rozstrzygnięcie zostało zaś wystarczająco uzasadnione i mieści się w ramach granic oceny przynależnej organowi. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.