III SA/Po 726/10

Dnia 03 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak ( spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 marca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi M. U. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu z dnia 17 września 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia 15.07.2010 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu odmówił M. U. umorzenia należności z tytułu: 1) składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 01/2000 do 12/2000 w łącznej kwocie: [...] zł, w tym: składek na kwotę [...] zł oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 13.04.2010 r. na kwotę [...] zł, 2) składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2000 do 12/2000 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł oraz odsetek liczonych na dzień 13.04.2010 r. w kwocie [...] zł, 3) składek na Fundusz Pracy za okres 01/2000 do 12/2000 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek w kwocie [...] zł oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 13.04.2010 r. w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w dniu 13.04.2010 r. wpłynął wniosek M. U. o umorzenie ww. należności, w którym podniósł, że zaległości pochodzą z 2000 r., gdy prowadził działalność w zakresie usług transportowych i został aresztowany oraz odbywał karę pozbawienia wolności. Następnie Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności (z zastrzeżeniem ust. 3a), która zachodzi w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3. Natomiast zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach wskazanych w tym przepisie. Dokonując analizy materiału sprawy, organ nie stwierdził żadnej z przesłanek całkowitej nieściągalności, wskazując że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. nie umorzył postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak majątku. Zakład nie stwierdził również żadnej ze szczególnych przesłanek określonych w ww. rozporządzeniu, podnosząc że wnioskodawca nie wykazał poniesienia strat materialnych na skutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia losowego. Ponadto zdaniem organu opłacenie składek nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż z przedstawionej dokumentacji wynika, że wszelkie opłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego ponosi ojciec wnioskodawcy – J. U. Wnioskodawca nie wskazał też innych okoliczności, które uzasadniałyby rozpatrzenie wniosku o umorzenie ze względu na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W ocenie organu aktualne możliwości płatnicze wnioskodawcy są ograniczone, lecz sprawa nie kwalifikuje się do umorzenia należności w oparciu o powołane przepisy. Podkreślił przy tym, że prowadzenie działalności gospodarczej zawsze związane jest z pewnym ryzykiem oraz koniecznością ponoszenia konsekwencji w przypadku niepowodzeń finansowych, zaś przyznanie w tym przypadku ulgi w postaci umorzenia prowadziłoby do przeniesienia tego ryzyka na budżet Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast nawet słuszny interes płatnika w udzieleniu takiej ulgi nie zwalnia organu z obowiązku dbałości o interes Skarbu Państwa utożsamianego z interesem ogólnospołecznym rozumianym jako konieczność zapewnienia stałych dochodów budżetu, co wymaga terminowego i skutecznego egzekwowania należności. Ponadto organ podkreślił, że przepis art. 28 ustawy o s.u.s. oparty jest na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do Zakładu, który może, ale nie musi umorzyć zaległości. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. U. podniósł, że nie rozumie, dlaczego ma opłacać składki za okres, gdy odbywał karę pozbawienia wolności i nie osiągał dochodów, wskazując jednocześnie, że firma musiała dalej prosperować, ponieważ posiadała stałe zlecenia. Wskazał, że nie posiada żadnego majątku i trudno mu będzie spłacać zadłużenie wobec ZUS. Ponadto podał, że obecnie nie pracuje, ponieważ w zawodzie kierowcy wymagane jest zaświadczenie o niekaralności, co uniemożliwia mu znalezienie stałej pracy. Decyzją z dnia 17.09.2010 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując ustalenia faktyczne i ocenę prawną poczynione w zaskarżonej decyzji oraz zaznaczając że dłużnik nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na ostateczne rozstrzygnięcie. Organ ponownie stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., wskazując że zobowiązany nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości, nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, a wysokość zadłużenia znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia, wobec zobowiązanego jest prowadzona egzekucja administracyjna przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. i nie stwierdził on braku majątku. Ponadto jest oczywistym, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym istnieje możliwość uzyskania kwoty wyższej od wysokości wydatków egzekucyjnych. Ponadto, ustosunkowując się do argumentów skarżącego zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład wyjaśnił, że osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności (art. 13 pkt 4 ustawy o s.u.s.). Zatem w związku z tym, że firma skarżącego działała, a J. U. wykonywał na jego rzecz prace na podstawie umowy zlecenia, ustalono, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od 01.01.1999 r. do 31.12.2000 r. Ponadto Zakład ustalił, że skarżący został skierowany przez Powiatowy Urząd Pracy w O. na szkolenie w Klubie Pracy z zakresu aktywnego poszukiwania pracy w okresie od 13.05.2010 r. do 02.06.2010 r. W skardze na powyższą decyzję M. U. powtórzył argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i powołał się na nieznajomość przepisów dotyczących zasad wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych oraz brak wiedzy o stanie konta płatnika składek. Ponadto zakwestionował stwierdzenie organu, że prowadzona jest wobec niego egzekucja administracyjna przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., który nie stwierdził braku majątku. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład stwierdził, iż w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., ponieważ zobowiązany nie zgłaszał wniosku o ogłoszenie upadłości, nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, a wysokość zadłużenia znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia, wobec zobowiązanego jest prowadzona egzekucja administracyjna przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. i nie stwierdził on braku majątku. Ponadto jest oczywistym, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym istnieje możliwość uzyskania kwoty wyższej od wysokości wydatków egzekucyjnych. Powyższe nie było kwestionowane przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym oraz znajduje potwierdzenie w materiale sprawy. Natomiast podniesione w skardze zastrzeżenie odnośnie prowadzonej egzekucji administracyjnej i niestwierdzenia przez organ egzekucyjny braku majątku nie zostało poparte wskazaniem jakichkolwiek dowodów, co czyni powyższy zarzut gołosłownym. W myśl art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b ustawy o s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład nie stwierdził również powyższych przesłanek, wskazując, że wnioskodawca nie wykazał poniesienia strat materialnych na skutek klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia losowego. Ponadto zdaniem organu opłacenie składek nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż z przedstawionej dokumentacji wynika, że wszelkie opłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego ponosi ojciec wnioskodawcy – J. U. Wnioskodawca nie wskazał też innych okoliczności, które uzasadniałyby rozpatrzenie wniosku o umorzenie ze względu na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Dodatkowo w zaskarżonej decyzji podniesiono, że skarżący został skierowany przez Powiatowy Urząd Pracy na szkolenie w Klubie Pracy z zakresu aktywnego poszukiwania pracy, co niewątpliwie zwiększa szanse znalezienia zatrudnienia. Jednocześnie Zakład podkreślił, że prowadzący działalność gospodarczą muszą się liczyć z koniecznością regulowania składek na ubezpieczenia społeczne i ciężar ten nie może być przerzucany na budżet Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poprzez przyznanie ulgi w postaci umorzenia należności z tego tytułu, ponieważ nie leżałoby w interesie ogólnospołecznym. Należy przy tym podkreślić, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzje o takim charakterze, z uwagi na swój specyficzny charakter podlegają kontroli sądowej w ograniczonym zakresie. Sąd ma bowiem możliwość badać jedynie to, czy organ poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe, a dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Sądowa kontrola zmierza zatem wyłącznie do ustalenia, czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja czyni zadość powyższym wymogom i tym samym mieści się w granicach uznania administracyjnego. Należy przy tym zauważyć, że dokonana przez organ rentowy ocena w powyższym zakresie nie była w istocie kwestionowana przez skarżącego zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego. Natomiast podniesione w skardze argumenty dotyczące przyczyn powstania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie są istotne z punku widzenia przesłanek umorzenia określonych w wyżej powołanej regulacji prawnej. Mając powyższe na uwadze, skargę jako bezzasadną należało oddalić, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). /-/M. Górecka /-/Sz. Widłak /-/W. Długaszewska