III SA/Po 732/10

Dnia 17 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Beata Sokołowska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi H. C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 4 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi A. D. od Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...]- ([...]) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Decyzją z dnia 14 kwietnia 2010 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił przyznania H. C. jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości 3594,49 zł. oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych i nałożył sankcję w wysokości 2527,37 zł. Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy, decyzją z dnia 4 października 2010 r., nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu 12 maja 2009 roku H. C., zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 35, poz. 217, z pózn. zm.) złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2009. W przedmiotowym wniosku producent zadeklarował do płatności działki ewidencyjne nr 3855, 3856 położone w województwie [...], powiat [...], gmina K., obręb K. oraz działkę ewidencyjną nr 253/4 położoną w województwie [...], powiat [...], gmina [...], obręb N. O. Łączna powierzchnia zadeklarowanych do udzielenia płatności działek rolnych wyniosła: - 7,54 ha w ramach Jednolitej Płatności Obszarowej; - 7,54 ha w ramach Uzupełniającej Płatności Obszarowej do powierzchni upraw podstawowych. Podczas kontroli wniosków okazało się, iż działki ewidencyjne nr 3855 oraz 253/4 zadeklarowane przez beneficjenta we wniosku, zostały zadeklarowane do płatności również przez innego producenta - Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w P. Organ odwoławczy wskazał na przeprowadzone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym dowody w postaci: wyjaśnień wnioskodawcy zawartych w piśmie z dnia 17 lutego 2010 r., wyjaśnień J. K. reprezentującego Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w P., złożonych na rozprawie administracyjnej w dniu 19 marca 2010 r. zeznań beneficjenta oraz J. K. Podczas przesłuchania H. C. wyjaśnił, iż zakupił sprzęt rolniczy, ciągnik, przyczepę, siewnik, pług, lecz nie wykorzystał tego sprzętu na przedmiotowych działkach, gdyż pole było obsiane przez kogoś innego i zrezygnował z wykonania jakichkolwiek czynności na działce o nr 3855 oraz 253/4. Oświadczył, iż zgłaszał Prezesowi RSP w P., że nie ma wykonywać żadnych czynności związanych z uprawą na w/w działkach. Przyznał, że posiadał również materiał siewny, środki ochrony roślin oraz część nawozów mineralnych (saletra amonowa, lubofoska), które zostały wykorzystane na działce przydomowej nr 98/1 oraz 98/2 położonej we wsi O. S. oraz na działkach brata. Z kolei J. K. zeznał, iż działki były użytkowane przez RSP P., wykonano zaoranie pola na przedmiotowych działkach, zasiano, użyto środków chemicznych oraz zebrano uprawę, wszystkie decyzje podejmował Prezes RSP w P. Ponadto świadek wyjaśnił, iż przedmiotowe działki zostały wniesione jako wkład do spółdzielni przez H. C. w 1992 roku i od tamtej pory są użytkowane przez Spółdzielnię i zostaną wydane wnioskodawcy po ustaniu członkostwa. Jako podstawę prawna rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy organ odwoławczy powołał art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.). Podkreślił, iż w postępowaniu w sprawie przyznania płatności bezpośrednich, organ ma za zadanie ustalić, czy wnioskodawca faktycznie w dniu 31 maja uprawia działki rolne zgłoszone we wniosku i czy jest w ich posiadaniu. ARiMR zobowiązana jest do wyjaśnienia w czyim faktycznym posiadaniu znajduje się działka rolna objęta dwoma lub większą ilością wniosków. Dyrektor Oddziału Regionalnego wyjaśnił, że istotą płatności obszarowych jest przyznanie ich osobie, która rzeczywiście uprawia grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać i dokonuje swobodnie odpowiednich zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony. Zaznaczył przy tym, iż brak tytułu prawnego do korzystania z gruntów rolnych (tzw. bezumowne korzystanie) nie ma wpływu na przysługujące jej uprawnienie do ubiegania się o przyznanie dopłat. Zdaniem organu odwoławczego wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów, które w jakikolwiek sposób wskazywałyby na fakt użytkowania przez niego spornej działki po dokonaniu jej sprzedaży. Zatem po przeprowadzonej analizie akt sprawy, organ ustalił, że przedstawione dokumenty (tj. oświadczenie z dnia 17 lutego 2010 r. H. C. wraz z załącznikami, pismo odwoławcze, zeznania J. K. z dnia 19 marca 2010r.) nie zawierają dowodów potwierdzających, że producent rolny był w dniu 31 maja 2009r. oraz w okresie późniejszym użytkownikiem i posiadaczem działki rolnej "A/Al" położonej na działkach ewidencyjnych o nr 253/4, 3855. Dyrektor Oddziału Regionalnego stwierdził, że analiza wszystkich dowodów w sprawie doprowadziła do ustaleń, iż wnioskodawca zawyżył obszar, do którego przysługują płatności obszarowe i tym samym zostały naliczone sankcje. Wyjaśnił ponadto, że w niniejszej sprawie nie można zastosować zapisu zawartego w art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania, zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (...) (Dz. Urz. WE L. Nr 141 z 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.), ponieważ wniosek pod względem faktycznym nie był prawidłowy, a beneficjent nie wykazał, że nie jest winien nieprawidłowości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. C. ponownie wyjaśnił, iż od 30 lat pracuje w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w P. W 1992 r. nabył wraz z żoną M. C. sporne działki o nr 3855, 3856 i 253/4, które następnie zostały wniesione jako wkład do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej. Skarżący podniósł, iż Spółdzielnia nie ma z nim podpisanej żadnej umowy dzierżawy wskazanych gruntów. Wskazał ponadto, że już wielokrotnie od 2006 r. kierował pisma do Zarządu Spółdzielni w celu "wycofania ziemi", ale bezskutecznie. Spółdzielnia w dalszym ciągu, pomimo jego zakazów wjeżdża na przedmiotowe działki, stąd nie ma on możliwości wykonywać na nich jakichkolwiek prac polowych. Wnioskodawca wskazał ponadto na niewłaściwe relacje pracownicze panujące w Spółdzielni. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Istota sporu w przedmiotowym postępowaniu sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy faktycznie H. C. użytkował w 2009 r. działki o nr 3855 i 253/4 zadeklarowane przez niego we wniosku o płatności bezpośrednie na 2009 r. Bezsporne w niniejsze sprawie jest, iż 17 grudnia 1992 r. skarżący oraz jego żona M. C. nabyli od Rolniczej Spółdzielni Produkcyjne w P. w drodze umowy sprzedaży własność powyższych działek, które następnie wnieśli jako wkład z tytułu członkostwa do Spółdzielni. Podstawę przyznania płatności bezpośrednich i uzupełniających do gruntów rolnych stanowi ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.). Zgodnie z art. 7 powołanej ustawy rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa na będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujące się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 143b ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1782/2003, jeżeli: 1) na ten dzień posiada działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr XX do rozporządzenia nr 1973/2004; 2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; 3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. W myśl art. 7 ust. 2 powyższej ustawy rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, przysługują płatności obszarowe uzupełniające do powierzchni upraw: 1) chmielu; 2) roślin przeznaczonych na paszę uprawianych na trwałych użytkach zielonych. Ponadto stosownie do art. 7 ust. 6 omawianej ustawy w przypadku, gdy działka rolna stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności obszarowe przysługują posiadaczowi zależnemu. Z powyższych regulacji prawnych wprost i jednoznacznie wynika, iż pomoc jest udzielana na wniosek podmiotu będącego posiadaczem gospodarstwa rolnego i do gruntów znajdujących się w jego posiadaniu. Z uwagi jednak, iż w powołanej ustawie nie zdefiniowano pojęcia posiadania, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się cywilistyczne znaczenie tego pojęcia. Według przepisu art. 336 Kodeksu cywilnego posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z który łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie oznacza więc fizyczne władztwo nad rzeczą, któremu towarzyszy element psychiczny - zamiar władania rzeczą dla siebie. Dla istnienia posiadania nie jest przy tym konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz wystarczy, aby istniała możliwość takiego korzystania. Zauważyć również należy, iż w kontekście przytoczonych powyżej przepisów ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego posiadanie ściśle wiąże się z produkcją rolną, zatem konieczne jest faktyczne użytkowanie gruntów rolnych (wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II GSK 227/07; wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 listopada 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 1524/05, LEX nr 203727, WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 23 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1353/09). Ustawodawca, ustalając dopłaty bezpośrednie do gruntów miał na względzie wprowadzenie dodatkowych środków pieniężnych, które wyrównywałyby stopniowo szanse gospodarstw wiejskich. Takie rozumienie posiadania połączonego z faktycznym użytkowaniem gruntów rolnych, wiąże się z celem tych dopłat, czyli dofinansowaniem do produkcji rolnej i pomocy rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne ( wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 122/07, LEX 368187). Wnioskowana pomoc finansowa w formie płatności bezpośrednich udzielona może być tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych tzn. producentom rolnym, którzy rolniczo użytkują posiadane działki rolne (niezależnie od ustalenia tytułu prawnego wnioskodawcy), a nadto utrzymują je w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Sam tytuł prawny do gruntu nie został przewidziany jako przesłanka konieczna do ubiegania się o wspomniane świadczenia, albowiem do realizacji działalności rolniczej wystarczające jest posiadanie. Faktyczne władztwo nad rzeczą w przypadku gruntu rolnego oznacza, że istnieje swoboda co do podejmowania istotnych decyzji np. co, gdzie, i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe, czy też w miarę możliwości wykonać je samodzielnie, kiedy zbierać plony oraz komu, gdzie je sprzedawać lub wykorzystać w inny sposób, jak również swobodę decyzji co do występowania o konkretne dotacje ze środków unijnych (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 08.07.2010 r., sygn. akt I SA/Gd 179/10). Sama możność władania gruntami rolnymi na podstawie prawa własności nie jest wystarczająca, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Innymi słowy płatność przysługuje za rolnicze użytkowanie działek rolnych. Konsekwencją tak wyraźnie przyjętego celu przyznawania płatności jest fakt, że właściciel nie może otrzymać takich dopłat za działki, których - w danym roku objętym przyznawaną płatnością - nie posiadał, nie prowadził na nich upraw, a więc nie utrzymywał ich zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej. Wynika to wprost z art. 7 ust. 6 powołanej ustawy. W świetle powyższych rozważań zasadnie Dyrektor Oddziału Regionalnego ustalił, iż skarżący nie udowodnił, że był na dzień 31 maja 2009 r. faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych przez siebie gruntów położonych na działkach ewidencyjnych o nr 3855 i 253/4. Jako dowód powyższych ustaleń organ odwoławczy przytoczył wyjaśnienia wnioskodawcy złożone w dniu 19 lutego 2010 r., w których przyznał on, że nie dokonał prac związanych z zaoraniem tego pola w listopadzie, ponieważ był chory, a w grudniu było już wszystko zamarznięte. Jak wyjaśnił dalej beneficjent postanowił, że prace orki i siewy nawozów oraz zboża wykona na wiosnę, ale jadąc wczesna wiosną, by orać pole zauważył, że pole było zazielenione. Zasadnie również organ uznał istotne dla rozpoznania niniejszej sprawy zeznania świadka J. K., który stwierdził, że Spółdzielnia do chwili obecnej uprawia te grunty i zbiera plony. Świadek oświadczył ponadto, że członek C. otrzymuje co roku rentę gruntową i ekwiwalent za działkę przyzagrodowa. Zaznaczyć dodatkowo należy za organem, iż skarżący nie zaprzeczył tym twierdzeniom świadka. Powyższe ustalenia niewątpliwie prowadzą do wniosku, iż skarżący choć jest właścicielem spornych działek, jednak w dniu 31 maja 2009 r. nie znajdowały się one w jego posiadaniu. Przysługujący wnioskodawcy tytuł własności nie uprawniał go zatem do uzyskania płatności bezpośrednich, albowiem – co sam przyznał w sowich wyjaśnieniach z dnia 17 lutego 2010 r. oraz złożonych na rozprawie administracyjnej w dniu 19 marca 2010 r. - nie wykonywał na przedmiotowych działkach faktycznego władztwa połączonego z użytkowaniem gruntu. Jak powyżej wskazano możliwość przyznania płatności jest uzależniona od posiadania działek rolnych i prowadzenia na nich działalności rolniczej. Konieczną przesłanką przyznania płatności jest "posiadanie" gruntów rolnych, a więc faktyczne władanie nimi. Nie chodzi tu o legitymowanie się prawem własności do tych działek, lecz o ich rzeczywiste użytkowanie. Wobec powyższego prawidłowo organy obu instancji ustaliły, że skarżący zadeklarował we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich działki rolne niezgodnie ze stanem faktycznym, co zasadnie uznane zostało w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia 14 kwietnia 2010 r. za nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 10 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania, zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (...) (Dz. Urz. WE L. Nr 141 z 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.), a to skutkować musiało odmową płatności i zastosowaniem sankcji. Zgodnie bowiem z powołanym art. 2 pkt 10 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 nieprawidłowości oznaczają każdy przypadek nieprzestrzegania stosownych zasad przydzielania rozpatrywanej pomocy. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które stanowiłby podstawę wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Odnosząc się z kolei do zarzutów skargi dotyczących relacji pracowniczych w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w P., ponownie należy wyjaśnić, co uczynił już organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że nie mogą być one przedmiotem rozpoznania niniejszej sprawy o przyznanie płatności bezpośrednich. Instytucją właściwa do rozpoznania tych zarzutów jest Państwowa Inspekcja Pracy, do której skarżący powinien skierować odpowiednie pismo. W tym stanie sprawy Sąd uznał skargę za bezzasadną i orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ). W punkcie II wyroku Sąd orzekł w oparciu o § 18 ust. 1 pkt 1 lit.c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).