III SA/Po 744/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek . WSA Beata Sokołowska (spr.) Protokolant : sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi F. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [ ... ] nr [ ... ] w przedmiocie przyznania renty strukturalnej o d d a l a s k a r g ę /-/B. Sokołowska /-/B. Koś /-/T. M. Geremek Decyzją z dnia [ ... ] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa , działając na podstawie § 17 ust. 1 w zw. z § 21 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), przyznał F. S. od lutego 2007 r. włącznie do stycznia 2017 r. rentę strukturalną w wysokości [ ... ] zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż rentę strukturalną przyznano w nawiązaniu do wydanego przez organ I instancji postanowienia z dnia 12 września 2006 r. i po spełnieniu przez F. S. pozostałych warunków wymaganych do przyznania tego rodzaju świadczenia – wskazanych w przepisach § 4 - § 9 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Na ustaloną wysokość renty brutto złożyła się kwota [ ... ] zł (składnik podstawowy – 210 % najniższej emerytury), [ ... ] zł (zwiększenie o 3 % za każdy zwiększony pełny hektar – 30 % najniższej emerytury) oraz [ ... ] zł (zwiększenie za trwałe przekazanie gospodarstwa pow. większej niż 3 ha – 50 % najniższej emerytury). W odwołaniu od tej decyzji F. S. wniósł o doliczenie do ustalonej renty strukturalnej 3 % kwoty najniższej emerytury za każdy przekazany na własność następcy – rolnika poniżej 40 lat – pełny hektar użytków rolnych. Podniósł, iż chciał doprowadzić do przekazania własności gospodarstwa rolnego w dniu 8 lutego 2007 r., jednakże ze względu na zły stan zdrowia nie mógł zawrzeć stosownej umowy notarialnej w tej dacie, wobec czego uczynił to w dniu [ ... ] r. Odwołujący wniósł też ewentualnie o zmianę osoby wskazanej we wniosku jako przejmującego gospodarstwo rolne na B. M. jako współwłaściciela przedmiotowego gospodarstwa. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [ ... ] – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229 z 2003 r., poz. 2273) – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż F. S. zadeklarował we wniosku o przyznanie renty strukturalnej zamiar przekazania swojego gospodarstwa rolnego zięciowi G. M. W terminie 6 miesięcy od wydania postanowienia stwierdzającego spełnianie przez wnioskodawcę wstępnych warunków do uzyskania renty F. S. przekazał gospodarstwo rolne – na mocy darowizny z dnia [ ... ] r. – na rzecz G. M. jako osoby posiadającej niezbędne kwalifikacje zawodowe do jego przejęcia. Zgłosił następnie fakt zakończenia działalności oraz dokonanie powyższej darowizny w zmianie do wniosku złożonej do organu I instancji w dniu 9 marca 2007 r., ponownie określając G. M. jako osobę przejmującą gospodarstwo. Organ wskazał przy tym, iż w dniu dokonania darowizny G. M. był rolnikiem prowadzącym własne gospodarstwo rolne, jednakże mającym ukończone 40 lat. Tymczasem zgodnie z przepisem § 12 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich jedną z przesłanek zwiększenia ustalanej renty strukturalnej może być przekazanie na własność pełnego hektara użytków rolnych na powiększenie innego gospodarstwa, jeżeli przekazanie nastąpiło na rzecz rolnika będącego w wieku poniżej 40 lat (po 3 % za każdy przekazany hektar). Z tego względu nie było podstaw do doliczenia do ustalanej renty należności z tytułu przekazania gospodarstwa G. M. mającemu w dniu dokonywania darowizny powyżej 40 lat. Odnośnie ewentualnej zmiany osoby przejmującej gospodarstwo na córkę F. S. – B. M. organ wskazał, iż postępowanie dotyczące przyznania renty strukturalnej wszczyna się i prowadzi wyłącznie na wniosek zainteresowanego w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe podane przez producenta rolnego w sformalizowanym wniosku oraz w jego zmianach czy korektach. Postępowanie odwoławcze służy natomiast do weryfikacji decyzji nieostatecznych wydawanych w ramach I instancji i ponownego zbadania pod względem merytorycznym sprawy zakończonej decyzją organu I instancji. Nie może w związku z tym dotyczyć zmiany zakresu wniosku stanowiącego podstawę orzeczenia I instancyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu F. S. podniósł, iż w dniu wyznaczonym pierwotnie do zawarcia umowy darowizny (8 lutego 2007 r.) G. M. nie miał jeszcze ukończonych 40 lat. Z tego względu organy winny uznać, iż spełniono warunki uprawniające do zwiększenia kwoty renty strukturalnej o dodatkowe 3 % za każdy hektar gospodarstwa przekazany rolnikowi mającemu poniżej 40 lat. Skarżący wniósł też o ewentualną zmianę zaskarżonych decyzji poprzez wskazanie córki skarżącego – B. M. jako osoby przejmującej jego gospodarstwo – ze względu na jej wiek (29 lat) oraz fakt współposiadania przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Na rozprawie w dniu 23 stycznia 2008 r. skarżący podniósł ponadto, iż choroba uniemożliwiająca zawarcie umowy darowizny w dniu 8 lutego 2007 r. winna być uznana za siłę wyższą, niezależną od jego woli. Dodał też, iż w przypadku faktycznego przepisania gospodarstwa na rzecz jego córki przyznana renta strukturalna mogłaby być nawet o połowę niższa od obecnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem § 4 pkt. 4 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) jedną z obligatoryjnych przesłanek przyznania renty strukturalnej jest przekazanie gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni użytków rolnych minimum 1 ha oraz zaprzestanie prowadzenia własnej działalności rolniczej. Warunek przekazania gospodarstwa uznaje się za spełniony jeżeli przekazanie nastąpiło między innymi: przez przeniesienie własności gospodarstwa w całości na rzecz wyznaczonego następcy (§ 6 ust. 1 pkt. 2 lit. a rozporządzenia) – na powiększenie jednego lub kilku gospodarstw rolnych przez odpłatne lub nieodpłatne przeniesienie własności użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego (§ 6 ust. 1 pkt 2 lit. b). Umowa o przekazaniu gospodarstwa może być zawarta jedynie z osobą fizyczną posiadającą odpowiednie kwalifikacje zawodowe przydatne do prowadzenia działalności rolniczej (§ 7 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz ust. 2). Umowa o przekazaniu gospodarstwa winna przy tym zawierać oświadczenia stron o spełnianiu warunków określonych w § 6 i § 7 powyższego rozporządzenia. Warunkiem wszczęcia postępowania w przedmiocie przyznania renty strukturalnej jest złożenie pisemnego wniosku przez rolnika ubiegającego się o świadczenie tego rodzaju – na specjalnym formularzu (§ 18 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia). W przedmiotowej sprawie skarżący F. S. złożył w dniu 31 lipca 2006 r. do organu I instancji odpowiedni wniosek, w którym wskazał jako osobę przekazującą użytki rolne wchodzące w skład przekazywanego gospodarstwa rolnego – G. M., urodzonego w dniu 20 lutego 1967 r. Jednocześnie zakreślił, że celem przejęcia jest powiększenie gospodarstwa rolnego. Postanowieniem z dnia 12 września 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stwierdził, iż F. S. spełnia warunki niezbędne do uzyskania renty strukturalnej określone w § 4 pkt 1 – 3, pkt 6 i 7, § 11 i § 20 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Organ I instancji uznał też, iż wskazany we wniosku przejmujący gospodarstwo (G. M.) posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe wymagane przez przepisy powyższego rozporządzenia. F. S. we wniosku (zmianie wniosku) wniesionym do organu w dniu 9 marca 2007 r. wskazał ponownie jako osobę przejmującą nieruchomości zięcia G. M. Samo przekazanie gospodarstwa nastąpiło natomiast na skutek umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [ ... ], na mocy której F. i M. małżonkowie S. darowali G. i B. M. swoje nieruchomości do ich majątku wspólnego. W samej umowie podkreślono, iż została ona zawarta z zamiarem zaprzestania przez skarżącego prowadzania działalności rolniczej w celu uzyskania renty strukturalnej. Podano przy tym, iż osobą przejmującą nieruchomości w myśl przepisów powoływanego rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej w planie rozwoju obszarów wiejskich jest G. M., który ma lat 40, posiada kwalifikacje zawodowe przydatne do prowadzenia działalności rolniczej i zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na przejętych użytkach rolnych przez okres co najmniej 5 lat. Przekazanie zaś następuje na powiększenie jego gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż za właściwy moment przekazania przedmiotowego gospodarstwa należało uznać dzień w którym nastąpiło faktyczne przeniesienie jego własności na rzecz następcy (§ 6 ust. 1 pkt. 2 lit. a rozporządzenia) co wiązało się bezpośrednio z umową darowizny zawartą w dniu [ ... ] r. Umowy tego rodzaju mają bowiem charakter zobowiązujący i równocześnie przenoszący własność danej rzeczy (są to zatem umowy o podwójnym skutku – obligacyjno – rzeczowym). Zgodnie z przepisem art. 155 § 1 Kodeksu cywilnego umowa darowizny zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej co do tożsamości przenosi jednocześnie własność tej rzeczy na nabywcę, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły. Własność danej rzeczy przechodzi na nabywcę na podstawie dokonującego się w jednym akcie (akcie złożenia odpowiednich oświadczeń woli) zawarcia umowy o podwójnym skutku zobowiązująco – rozporządzającym (zob. m. in. Komentarz do art. 155 Kodeksu cywilnego [w:] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Kraków 2001 ). Strony umowy zaznaczyły ponadto, iż wydanie przedmiotu umowy wraz z częściami składowymi i przynależnościami nastąpiło w dniu [ ... ] r. przed podpisaniem umowy (§ 5 umowy). W tym kontekście bez znaczenia dla oceny daty faktycznego przekazania własności gospodarstwa pozostaje to, iż skarżący planował pierwotnie zawarcie przedmiotowej umowy darowizny w dniu 08 lutego 2007 r., a zatem przed ukończeniem przez jego zięcia (jako nabywcy) 40 – ego roku życia. Decydujący jest bowiem dzień faktycznego przekazania prawa własności – a zatem skutecznego zawarcia umowy wywołującej następstwo prawne takiego rodzaju. Nie można wobec tego uznać choroby skarżącego jako "siły wyższej", czy jakiejkolwiek innej okoliczności mającej umożliwić stwierdzenie, iż do przekazania prawa własności spornego gospodarstwa na rzecz wyznaczonego następcy doszło w istocie przed ukończeniem przez niego 40 – ego roku życia (czyli przed dniem [ ... ] r.). Wszelkie zaniechania skutkujące zawarciem umowy po tej dacie obciążają bezpośrednio samego skarżącego jako głównego zainteresowanego. Powyższe okoliczności uprawniają do stwierdzenia, że organy administracyjne obu instancji prawidłowo uznały brak podstaw faktycznych i prawnych do zwiększenia ustalanej renty strukturalnej o 3 % najniższej emerytury poniżej 40 lat , co możliwe jest na podstawie przepisu § 12 ust. 2 pkt. 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Przekazanie nastąpiło bowiem niewątpliwie po dniu [ ... ] r., czyli po ukończeniu przez nabywcę gospodarstwa 40-ego roku życia. Odnosząc się do kwestii ewentualnej zmiany osoby przejmującej gospodarstwo ( na rzecz córki skarżącego ) wskazać należy, iż żądanie w tym zakresie podniesione zostało dopiero na etapie odwołania. Postępowanie I instancyjne toczyło się natomiast w zakresie wskazanym wyraźnie przez F. S. w pierwotnym wniosku o udzielenie renty strukturalnej złożonym w dniu 31 lipca 2006 r. Jako osobę przejmującą wskazano w tym wniosku G. M., co obligowało organ do prowadzenia postępowania m. in. pod kątem badania jego kwalifikacji zawodowych do prowadzenia działalności rolniczej i skutkowało wydaniem postanowienia z dnia 12 września 2006 r. stwierdzającego posiadanie przez niego odpowiednich uprawnień. Umowa darowizny dotyczyła wprawdzie przekazania spornego gospodarstwa zięciowi i córce skarżącego, jednakże wskazano w niej jako osobę przejmującą gospodarstwo w rozumieniu przepisów powyżej powołanego rozporządzenia wyłącznie G. M.. Fakt ten potwierdził następnie sam skarżący w zmianie wniosku z dnia 09 marca 2007 r. Do momentu wydania decyzji w I instancji skarżący wskazywał zatem konsekwentnie jako osobę przejmującą gospodarstwo osobę swojego zięcia. Zdanie w tym zakresie skarżący zmienił dopiero po uzyskaniu informacji, iż wskazanie G. M. jako przejmującego nie gwarantuje uzyskania dodatkowych świadczeń związanych z przekazaniem nieruchomości rolnikowi mającemu poniżej 40 lat. F. S. nie wycofał przy tym faktycznie oświadczenia dotyczącego chęci przekazania gospodarstwa zięciowi, wskazując swoją córkę jako osobę mającą "ewentualnie" przejąć gospodarstwo w razie uznania, iż niemożliwe będzie uzyskanie wyższej kwoty ustalanej renty strukturalnej z tytułu nabycia gospodarstwa przez G. M. Na marginesie należy też zaznaczyć, że skarżący znał zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych, o czym świadczą choćby oświadczenia znajdujące się w aktach administracyjnych z dnia 31 lipca 2006 r. i 28 lutego 2007 r. składane przy wniosku i zmianie wniosku o rentę strukturalną. Z uwagi na powyższe organ odwoławczy trafnie uznał, iż merytoryczna weryfikacja postępowania I instancyjnego winna być prowadzona wyłącznie pod kątem oceny prawidłowości procesu przekazywania gospodarstwa G. M. i późniejszego ustalania na rzecz skarżącego renty strukturalnej z tego tytułu. Z tego względu, skoro zaskarżona decyzja odpowiada prawu Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). orzekł jak w sentencji wyroku. /-/B. Sokołowska /-/B. Koś /-/T. M. Geremek KS