III SA/Po 744/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie WSA Marzenna Kosewska (spr.) WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2019 r. przy udziale sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek. oddala skargę Decyzją z [...] lipca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P., po rozpatrzeniu wniosku K. K., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", oraz § 3 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek w wysokości 18 808 zł. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano m. in., co następuje. W dniu 6 kwietnia 2018 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. wpłynął wniosek strony o umorzenie części odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek i rozłożenie należności na raty. Pismem z 7 maja 2018 r. strona sprecyzowała, że wnosi o umorzenie odsetek od dnia wymagalności do dnia rozpatrzenia sprawy. Wniosek o rozłożenie należności na raty jest przedmiotem odrębnego postępowania. Wnioskodawca nadesłał: 1) oświadczenie z 7 maja 2018 r. o stanie rodzinnym i majątkowym; 2) zeznanie PIT-37 o wysokości dochodu osiągniętego w 2017 r. Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą od 1 stycznia 2010 r. do 28 czerwca 2016 r. Zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na dzień wpłynięcia do organu wniosku wynosiło 73 879,44 zł, w tym z tytułu składek 55 071,44 zł, a z tytułu odsetek 18 808 zł. Zgodnie z art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej "K.p.a.", okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do zgromadzonych w sprawie materiałów i dowodów. Pismem z 22 maja 2018 r. poinformowano stronę o podstawach prawnych umorzenia należności, pouczono o treści art. 10 § 1 K.p.a. i wezwano do przedłożenia nowych dowodów mających wpływ na rozpatrzenie sprawy. Pismem z 11 czerwca 2018 r. powiadomiono stronę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego oraz o przysługującym prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Strona nie skorzystała z tego prawa. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] września 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu utrzymał w mocy swoją decyzję z 5 lipca 2018 r. W uzasadnieniu decyzji z [...] września 2018 r. wskazano m. in., co następuje. Wnioskodawca dotychczas utrzymywał się ze środków w wysokości 1 000 zł miesięcznie uzyskiwanych za prace dorywcze. Od 1 sierpnia 2018 r. podlega ubezpieczeniom społecznym jako pracownik T. sp. z o. o. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną uzyskującą dochód w wysokości 1 500 zł netto miesięcznie. Stałe wydatki gospodarstwa domowego wynoszą 580 zł (czynsz, media, leczenie i inne). Wnioskodawca ma zobowiązanie pieniężne w wysokości 1 500 zł spłacane po 100 zł miesięcznie. Przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia, której udowodnienie jest dla organu podstawą do umorzenia należności, wyczerpująco sformułowano w przepisach u.s.u.s. Jest oczywiste, że nie są spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (dłużnik zmarł), pkt 2 (nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie upadłości), pkt 4 (nie toczyło się postępowanie likwidacyjne), pkt 4a (wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym) ani pkt 4b (nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym). Nie zaszła również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż co prawda wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, ale nie jest spełniona przesłanka braku majątku, gdyż od 1 sierpnia 2018 r. uzyskuje on dochód z wynagrodzenia za pracę. Nie ziściły się też przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., jako że w stosunku do zadłużenia z tytułu składek jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, tym samym nie jest oczywiste, że nie uzyska się w nim kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Brak którejkolwiek przesłanki całkowitej nieściągalności skutkuje odmową umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wobec tego rozpatrzono wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dający możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności Ze sformułowania jeżeli zobowiązany wykaże zawartego w rozporządzeniu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek udowodnienia ziszczenia się przesłanek z § 3 rozporządzenia. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej zobowiązanego jest kwota określająca minimum socjalne, rozumiane jako wskaźnik określający koszty utrzymania gospodarstw domowych na podstawie koszyka dóbr służących do zaspokojenia potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na relatywnie niskim poziomie. Składniki koszyka dóbr wystarczają nie tylko dla podtrzymania życia, lecz także dla posiadania i wychowania dzieci oraz utrzymania minimum więzi społecznych. Do pierwszej grupy składników zaliczają się wydatki na mieszkanie, żywność, odzież, obuwie, ochronę zdrowia i higienę; do drugiej - koszty komunikacji i łączności (np. dojazdy do pracy), wydatki na kształcenie, wychowanie dzieci, kontakty rodzinne i towarzyskie oraz skromne uczestnictwo w kulturze. Jest to więc model zaspokajania potrzeb na poziomie minimalnego dobrobytu. Według obliczeń Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych opartych na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS, zawartymi w informacji "Poziom i struktura minimum socjalnego" z 13 kwietnia 2018 r. minimum socjalne dla gospodarstwa pracowniczego dwuosobowego zostanie zachowane, jeżeli miesięczny dochód wynosi 1 874,67 zł. Odnośnie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia stwierdzono, że dochody uzyskiwane w gospodarstwie domowym strony są powyżej minimum socjalnego, co formalnie nie potwierdza jej trudnej sytuacji materialnej. Nie udokumentowała ona problemów z regulowaniem bieżących opłat czy zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) ani nie korzysta z pomocy społecznej. Jeżeli chodzi o przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wskazano, że nie jest ona spełniona, gdyż wnioskodawca nie prowadzi już działalności gospodarczej, stąd nie mógł ponieść strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Odnośnie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny stwierdzono, że nie przedłożył on dokumentów wskazujących na te okoliczności. Obecna sytuacja materialna i zdrowotna strony nie pozwala co prawda na jednorazową spłatę zadłużenia, ale nie może to przesądzać o jego umorzeniu. Jest ono możliwe jedynie przy trwałej niemożności zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych. Trudności finansowe i konieczność ponoszenia stałych wydatków związanych z utrzymaniem nie mogą przesądzać o zasadności umorzenia zaległych należności w każdym przypadku. Strona podjęła zatrudnienie, stąd będzie zdolna wygospodarować środki na spłatę zadłużenia, np. w układzie ratalnym dostosowanym do aktualnych możliwości płatniczych. W skardze na decyzję z [...] września 2018 r. i w uzupełniającym ją piśmie procesowym (k. 11-12) strona zarzuciła naruszenie: 1. art. 28 ust. 3: a) pkt 5 u.s.u.s., gdyż: - Naczelnik Urzędu Skarbowego P. postanowieniem nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne, - Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] wydał postanowienie o sygn. akt [...], stwierdzając brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; b) pkt 6 u.s.u.s., gdyż jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; 2. § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia. Do skargi załączono kopię odpisu postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego P. nr [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku skarżącego w sprawie mandatów w wysokości 400 zł z uwagi na przedawnienie obowiązku. W dniu 28 lutego 2019 r. Sąd wydał wyrok oddalający skargę. W dniu 7 marca 2019 r. wpłynęło do Sądu pismo skarżącego zarejestrowane w aktach o sygn. III SPP 19/19, w którym m. in. poinformował, że utracił zatrudnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Do należności z tytułu składek należą m. in. odsetki za zwłokę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Organ ma w tym zakresie swobodę decyzji, przejawiającą się w możliwości, a nie konieczności, umorzenia tych należności. Rozstrzygnięcie organu nie może być jednak dowolne, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Organ zasadnie stwierdził, że nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, co skutkowało odmową umorzenia należności. Jeżeli chodzi o poruszone w skardze przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. to, w szczególności należy podnieść, że odnośnie przesłanki: - pkt 5 - brak informacji, aby naczelnik urzędu skarbowego czy komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; załączony do skargi dokument nie dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego w przedmiocie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, lecz w przedmiocie mandatów i to nie z uwagi na brak majątku, ale ze względu na przedawnienie obowiązku; skarżący nie uprawdopodobnił też wydania postanowień powołanych w skardze; - pkt 6 - skarżący nie uzasadnił tego zarzutu, a biorąc pod uwagę wysokość dochodu gospodarstwa domowego w dniu wydania zaskarżonej decyzji (ponad 3 000 zł netto miesięcznie) brak podstaw do stwierdzenia, że jest oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest jednak w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Pojęcie w uzasadnionych przypadkach jest niedookreślone, tak więc na podstawie art. 28 ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał wspomniane wyżej rozporządzenie. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ był zatem zobowiązany zbadać możliwość umorzenia należności w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, a więc ustalić, czy zachodzi któraś z wymienionych w § 3 rozporządzenia przesłanek, a jeśli tak - rozważyć zasadność umorzenia należności. Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy wskazać, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji dochód na osobę w gospodarstwie domowym skarżącego uzyskiwał zarówno on (z wynagrodzenia za pracę - czego nie zakwestionował w skardze), jak i jego żona (w wysokości 1 5000 zł netto miesięcznie). Brak informacji o wysokości dochodu skarżącego, ale nie ma to wpływu na wynik sprawy, gdyż nawet przyjmując, że skarżący - zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 września 2017 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2018 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1747) - otrzymywał minimalne wynagrodzenie za pracę wynoszące w dniu wydania zaskarżonej decyzji 2 100 zł brutto (czyli ok. 1 530 zł netto), to suma dochodów skarżącego i jego żony wynosiła ponad 3 000 zł, przekraczając znacznie wysokość minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Polityki Socjalnej (dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosiło wtedy 1 908,57 zł - por.: https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-socjalne). Biorąc nawet pod uwagę wydatki gospodarstwa domowego skarżącego organ zasadnie uznał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby go i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Bez wpływu na wynik sprawy jest okoliczność, że skarżący już po wydaniu zaskarżonej decyzji utracił pracę, o czym poinformował w piśmie z 7 marca 2019 r., ponieważ organ orzekał w innym stanie faktycznym. Skarżący może ponowić wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę. Odnośnie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia należy podnieść, że dotyczy on sytuacji, w której działalność gospodarcza jest prowadzona (co nie miało miejsca), a ponadto zobowiązany nie wykazał, aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Skoro nie spełniono przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ani z art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 rozporządzenia organ zasadnie odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę. Wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.