III SA/Po 745/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Katarzyna Wolna-Kubicka As.sąd. Małgorzata Bejgerowska ( spr.) Protokolant: ref. staż. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2007r. przy udziale sprawy ze skargi E.L.-G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu podania o ustalenie odszkodowania za przejęcie i sprzedaż nieruchomości oddala skargę /-/ M. Bejgerowska /-/ B. Sokołowska /-/ K. Wolna-Kubicka WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], wydanym na podstawie art. 127 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 2 pkt 3 i art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie z dnia [...] r., Nr [...], w sprawie zwrotu podania o ustalenie odszkodowania w kwocie [...] zł za przejęcie i sprzedaż nieruchomości. W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ wskazał, że pismem z dnia [...] lutego 2006 r. E.L.-G. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o ustalenie odszkodowania w kwocie [...] zł za przejęcie i sprzedaż nieruchomości – gospodarstwa rolnego (dot. dawnych działek o nr [...] i [...] o powierzchni 4,5100 ha, położonych w K., powiat C. i M.) przejętych na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] 1973 r. Powyższy wniosek o odszkodowanie związany był ze stwierdzeniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] r., Nr [...], iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa, Nr [...], z dnia [...] 1973 r., w zakresie dotyczącym przedmiotowych działek, wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Postanowieniem z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpoznając wniosek po raz pierwszy, postanowiło zwrócić go E.L.-G., powołując się na przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, a w szczególności na uchylenie z dniem 1 września 2004 r. art. 160 Kpa, który obecnie znajduje jedynie zastosowanie do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed tym dniem (w myśl art. 5 powołanej ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.). Zdaniem organu z uwagi na to, że stwierdzenie wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C., Nr [...], z dnia [...] 1973 r., z naruszeniem prawa nastąpiło po dniu 1 września 2004 r., o ewentualnym odszkodowaniu z tego tytułu może orzekać jedynie właściwy sąd powszechny. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik E.L.-G. podniósł, że w niniejszej sprawie zdarzeniem stanowiącym podstawę odszkodowania jest rażąco wadliwa decyzja administracyjna z dnia [...] 1973 r., a więc wydana przed dniem 1 września 2004 r. Zdaniem strony powyższe jednoznacznie przesądza, że postępowanie o odszkodowanie winno toczyć się na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 września 2004 r., a właściwym do rozpoznania wniosku jest organ administracji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], utrzymało w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie wskazując, że przedstawiona przez wnioskodawczynię interpretacja przepisu art. 5 powołanej powyżej ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw nie może być uznana za prawidłową. Stanem prawnym, o którym mowa w art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. nie jest bowiem wydanie decyzji, lecz stwierdzenie nieważności lub stwierdzenie wydania tej decyzji z naruszeniem prawa. Organ odwoławczy podniósł, że przy odmiennej wykładni tego przepisu uchylony przedmiotową ustawą art. 160 Kpa musiałby być stosowany przez nieograniczony okres czasowy, co na pewno nie było intencją ustawodawcy. Ponieważ stwierdzenie wydania przedmiotowej decyzji z naruszeniem prawa nastąpiło po dniu 1 września 2004 r., zdaniem organu drugiej instancji, odszkodowanie z tego tytułu może być dochodzone wyłącznie w trybie postępowania sądowego i w związku z tym utrzymał decyzję w przedmiocie zwrotu podania wnioskodawczyni. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E.L.-G. wniosła o zmianę decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w drugiej instancji w niniejszej sprawie, powtarzając zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, tj. naruszenia przepisów polegające na błędnej wykładni art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny i niektórych innych ustaw. Uzasadniając powyższy zarzut skarżąca podniosła, że roszczenie o odszkodowanie nabyła z chwilą ziszczenia się wszystkich przesłanek z art. 160 § 1 Kpa, a nie z chwilą wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. Prawidłowa wykładnia art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. winna, zdaniem skarżącej, prowadzić do zastosowania przy rozpoznaniu jej wniosku art. 160 Kpa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazano, że wystąpienie z wnioskiem o odszkodowanie w niniejszej sprawie możliwe było dopiero po wydaniu decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z dnia [...] 1973 r. z naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), a także art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) bada, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności czy przy jej wydawaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów postępowania, dającego podstawę do jego wznowienia, względnie mającego istotny wpływ na wynik tego postępowania (art. 145 powyższej ustawy). Do takich naruszeń prawa materialnego, względnie procesowego w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, nie doszło. Na mocy przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692) został uchylony przepis art. 160 Kpa przewidujący ustalenie przez organ odszkodowania dla strony, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji nieważnej albo wydania decyzji z naruszeniem prawa. Jednakże zgodnie z art. 5 tej samej ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed 1 września 2004 r. nadal stosuje się art. 417, 419, 420, 4201, 4202 i art. 421 Kodeksu cywilnego oraz art. 153, 160 i 161 § 5 Kpa w brzmieniu obowiązującym przed 1 września 2004 r. Podkreślenia wymaga, że zarówno zdarzenia, jak i stany prawne muszą zaistnieć przed dniem 1 września 2004 r., aby możliwe było zastosowanie m.in. art. 160 Kpa. Pojęcie zdarzenia wywołującego szkodę należy odróżnić od pojęcia stanu prawnego. Nie ulega wątpliwości, że zdarzeniem wywołującym szkodę jest wydanie decyzji, w wyniku której strona poniosła szkodę i w niniejszej sprawie nastąpiło to przed dniem 1 września 2004 r. Natomiast stwierdzenie wydania przedmiotowej decyzji z naruszeniem prawa miało miejsce w dniu [...] r. w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego , Nr [...] i dopiero wejście do obrotu prawnego tego orzeczenia tworzy stan prawny umożliwiający zainicjowanie postępowania odszkodowawczego. Dopiero bowiem z chwilą jednoznacznego ustalenia przez decyzję wydaną na podstawie art. 156 § 1 Kpa możliwe jest ustalenie przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, podstawą prawną odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę powstałą na skutek wydania ostatecznej decyzji administracyjnej z naruszeniem art. 156 § 1 Kpa (w warunkach nieważności lub naruszenia prawa) albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji wydanej po dniu 1 września 2004 r., nie jest art. 160 Kpa. Regulacja art. 4171 § 2 Kc wskazuje na odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez wydanie decyzji, co do których najpierw we właściwym trybie stwierdzono ich niezgodność z prawem. Przepis ten obowiązuje od dnia 1 września 2004 r. i z mocy art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do zdarzeń po 1 września 2004 r. Dla powstania po stronie Skarbu Państwa zobowiązania do naprawienia szkody (majątkowej i niemajątkowej), a tym samym dla powstania żądania skarżącej o odszkodowanie konieczne było wydanie ostatecznej decyzji z dnia [...] r. ustalającej, że wydanie decyzji z dnia [...] 1973 r. nastąpiło z naruszeniem prawa. W analizowanej sprawie winien zatem znaleźć zastosowanie obecnie obowiązujący art. 4171 § 2 Kc, albowiem do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności nie było możliwe ustalenie przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. W przepisie art. 77 ust. 1 Konstytucji RP została wyrażona ogólna myśl, iż bezprawne wyrządzenie szkody przez władzę publiczną daje prawo do odszkodowania. W sferze odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej, przesłanka bezprawności oznacza naruszenie przez władzę publiczną przepisów prawa, przy czym nie każde naruszenie prawa będzie stanowiło podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej, ale jedynie takie, naruszenie, które stanowiło warunek konieczny do powstania szkody (gdyby nie zaistniało, szkoda by nie powstała) i którego normalnym następstwem w danych okolicznościach jest powstanie szkody. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione, wobec czego podlegała ona oddaleniu, na podstawie art. 151 powołanej wcześniej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ M. Bejgerowska /-/ B. Sokołowska /-/ K. Wolna-Kubicka