III SA/Po 747/18

Dnia 18 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] sierpnia 2018 roku nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za nieuzasadnione oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. nr [...], po rozpoznaniu zażalenia M. L. na postanowienie dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w [...] z [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o uznaniu zarzutów za nieuzasadnione. Postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach. Dyrektor oddziału ZUS w [...] działa zarówno jako organ egzekucyjny, jak i reprezentant wierzyciela. Po bezskutecznym wystawieniu upomnień, w dniu [...] kwietnia 2018 r. wystawił tytuły wykonawcze, od nr [...] do nr [...]; dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Trzema odrębnymi pismami z [...] kwietnia 2018 r. zobowiązany wniósł zarzuty, każdorazowo wskazując, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego narusza art. 33 § 1 pkt 1 (zarzut wykonania lub umorzenia w całości albo w części obowiązku, przedawnienia, wygaśnięcia albo nieistnienia obowiązku), art. 33 § 1 pkt 2 (zarzut odroczenia terminu wykonania obowiązku albo braku wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej) oraz art. 33 § 1 pkt 8 (zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm., dalej jako u.p.e.a.) Dyrektor ZUS ww. postanowieniem z [...] czerwca 2018 r., wskazując na art. 34 § 4 i § 5 w związku z art. 33 § 1 pkt 1, 2 i 8, art. 18 i 19 § 4 u.p.e.a. oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej jako K.p.a.) uznał zarzuty złożone na podstawie wszystkich trzech tytułów wykonawczych – za nieuzasadnione. Organ I instancji napisał, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje zarzut po uzyskaniu ostatecznego postanowienia wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu. Organ wskazał w uzasadnieniu postanowienia, że zgodnie z poglądami doktryny oraz linią orzeczniczą w sytuacji gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ta sama jednostka organizacyjna, wydanie postanowienia w zakresie stanowiska wierzyciela dotyczącego zgłoszonego zarzutu jest bezprzedmiotowe. Dalej organ napisał, że okoliczność pobierania przez zobowiązanego świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego ma wpływ na określenie egzekwowanych należności, w odniesieniu do okresów, za które świadczenia te wypłacono. Postępowanie egzekucyjne dotyczy należności za okres od września 2017 r. do grudnia 2017 r. W tym okresie zobowiązany nie pobierał świadczenia rehabilitacyjnego. Fakt pobierania świadczenia rehabilitacyjnego w okresie od [...] lutego 2014 r. do [...] czerwca 2014 r. został uwzględniony w dokumentach rozliczeniowych, zaewidencjonowanych na koncie. Okoliczność, że aktualnie kancelarię prowadzi zastępca komornika nie ma wpływu na oznaczenie podmiotu zobowiązanego do uiszczania należnych składek, bowiem zobowiązany, jako osoba prowadząca działalność (pomimo zawieszenia w funkcji) nadal jest płatnikiem składek. Dalej organ I instancji napisał, że na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Zatem wierzyciel jest obowiązany wystosować do zobowiązanego upomnienie, w którym wezwie dłużnika do wykonania obowiązku. Upomnienie musi zostać doręczone zobowiązanemu, co miało miejsce w dniu [...] marca 2018 r. Zatem wydanie decyzji określającej należności nie jest jedynym warunkiem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do kwestii zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ I instancji wskazał, że "uciążliwość" w świetle art. 33 pkt 8 u.p.e.a. to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność (czy też utrudnienia) w codziennym funkcjonowaniu dłużnika. Niewątpliwie stosowanie środków egzekucyjnych przez organy egzekucyjne stanowi uciążliwość dla zobowiązanego, jednakże podjęcie postępowania egzekucyjnego jest spowodowane brakiem dobrowolnego realizowania przez stronę zobowiązań publicznoprawnych. Celem egzekucji jest przymusowe ściągnięcie tych należności, stąd możliwe jest stosowanie środków egzekucyjnych - w niniejszej sprawie w postaci zajęcia rachunku bankowego. W przypadku prowadzenia takiego sposobu egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką, ponad zajętą kwotę. Zastosowany środek jest jednym z wielu wskazanych w kategorii ustawowych środków egzekucyjnych, a więc - zdaniem organu - nie można przyjąć, iż uchybia przepisom wynikającym z zapisu art. 7 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W zażaleniu na opisane postanowienie zobowiązany wniósł o zmianę postanowienia poprzez stwierdzenie, że zarzuty są uzasadnione. W konsekwencji powyższego wniósł o umorzenie postępowań egzekucyjnych i uchylenie dokonanych zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, ewentualnie o uchylenie powyższego postanowienia w całości i przekazanie zarzutów do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, ewentualnie o zawieszenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanych zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia niniejszego zażalenia. Dyrektor Izby Skarbowej ww. postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r., wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając postanowienie podzielił stanowisko organu I instancji, odnosząc się do poszczególnych, wniesionych przez skarżącego, zarzutów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. L. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że zarzuty są uzasadnione i o umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanych zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie zarzutów do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji, ewentualnie o zawieszenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanych zajęć wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia skargi. Uzasadniając skargę skarżący napisał, że podtrzymuje z całości argumentację zawartą w zarzutach. Dodatkowo wskazał, że zobowiązanie zostało przez wierzyciela wyliczone z pominięciem należnego świadczenia z tytułu zasiłku rehabilitacyjnego (toczy się postępowanie w tej sprawie przed Sądem Rejonowym [...] pod sygn. VI U [...]/3), zasiłku chorobowego (wypłata została przez ZUS zawieszona do czasu prawomocnego zakończenia postępowania dotyczącego zasiłku rehabilitacyjnego), zasiłku rehabilitacyjnego należnego dla pracownika skarżącego (toczy się w tym zakresie postępowanie przed Sądem Rejonowym w [...] pod sygn. VII U [...]), zasiłku chorobowego (świadczenie przyznane nieprawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego w [...] w sprawie pod sygn. VI U [...]) oraz renty (świadczenie przyznane prawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego w [...] w sprawie pod sygn. VI U [...]). Zdaniem skarżącego wymienione okoliczności niewątpliwie wpływają co najmniej na znaczne zmniejszenie (lub brak istnienia) objętego postępowaniem egzekucyjnym zobowiązania. Dalej skarżący napisał, że jest komornikiem sądowym zawieszonym w wykonywaniu swoich obowiązków. Zdaniem skarżącego ZUS może skutecznie wezwać zastępcę komornika do wydania dokumentów niezbędnych do sporządzenia deklaracji oraz do zapłaty należnych składek na ubezpieczenie. Dalej napisał, że prowadzona egzekucja nie została poprzedzona wydaniem decyzji w trybie art. 83 ust. 1 oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzja ta, zdaniem strony, powinna być poprzedzona prawidłowym poinformowaniem skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, co nakazuje art. 61 u.p.e.a. Następnie skarżący powinien być poinformowany o zakończeniu postępowania dowodowego i płynących z tego tytułu konsekwencjach procesowych. Wszystkie powyższe dokumenty powinny być prawidłowo doręczone skarżącemu i to wraz z pouczeniem o przysługujących środkach zaskarżenia. Skarżący nie miał możliwości zapoznania się z dokumentami i nawet nie wie, w jaki sposób ZUS wyliczył należności, których się domaga w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym. Nadto skarżący podkreślił, że postanowienie zostało wydane w odniesieniu do zarzutów złożonych do trzech osobnych postępowań egzekucyjnych, prowadzonych na podstawie trzech osobnych tytułów wykonawczych. Nie zostało wydane, ani tym bardziej dostarczone skarżącemu postanowienie o połączeniu do jednego rozpatrzenia spraw wszczętych wniesieniem tychże zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Postanowieniem z [...] marca 2019 r., III SA/Po [...]/ Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako P.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (odpowiednio wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Sąd stwierdza, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny, dokonały prawidłowej wykładni prawa, prawidłowo wyznaczyły zakres okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz prawidłowo zastosowały prawo. Analiza akt administracyjnych wskazuje, że objęte niniejszą skargą tytuły wykonawcze zostały wystawione w dniu [...] kwietnia 2018 r. Egzekwowane są składka na ubezpieczenie społeczne (za listopad 2017 r.), składka na ubezpieczenie zdrowotne oraz składka na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za październik 2017 r. Podstawą prawną dochodzonego obowiązku jest deklaracja złożona przez płatnika składek. Wykonanie obowiązku objętego postępowaniem egzekucyjnym polega na jego zaspokojeniu w taki sposób, że zobowiązanie wygasa. Nie jest wykonaniem obowiązku wskazanie na należne zobowiązanemu od wierzyciela świadczenia (w sprawach, w których toczyły się lub toczą postępowania sądowe). Natomiast subiektywne przeświadczenie skarżącego o konieczności rozstrzygnięcia w "postępowaniu merytorycznym" faktu istnienia dochodzonego zobowiązania, nie jest dowodem na jego wygaśnięcie lub nieistnienie. Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2019, poz. 300) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Nie może zatem budzić żadnych wątpliwości fakt, że należności objęte postępowaniem egzekucyjnym nie wygasły wskutek przedawnienia. Zarzut wskazany w art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. dotyczy odroczenia terminu wykonania obowiązku albo braku wymagalności obowiązku z innego powodu oraz rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej. Przez wymagalność rozumie się taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala organom państwowym domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie oporu stosować przymus państwowy. Należy tu rozróżnić wymagalność obowiązku wynikającego z mocy samego prawa oraz obowiązku nałożonego w drodze aktów indywidualnych organów administracji publicznej. W tym pierwszym przypadku (który wystąpił w rozpatrywanej sprawie) obowiązek staje się wymagalny w sytuacji, gdy zobowiązany znajdzie się w sytuacji, z którą dyspozycja normy prawa wiąże jego powstanie. Możliwość złożenia ww. zarzutu związana jest z zamieszczonym w przepisach ustawy egzekucyjnej zakazem badania przez organ egzekucyjny zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W ramach tego zarzutu nie mieści się rozpatrywanie kwestii związanych z (subiektywnym) przekonaniem zobowiązanego o konieczności określenia dochodzonego zobowiązania w drodze aktu administracyjnego, w sytuacji gdy wynika on bezpośrednio z mocy samego prawa. Odnosząc się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego należy powtórzyć stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle u.p.e.a. stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Organ prawidłowo podkreślił w odpowiedzi na skargę, że składając ww. zarzut skarżący nie wskazał na żaden inny, w jego ocenie, mniej dolegliwy środek egzekucyjny, który prowadziłby jednocześnie do zrealizowania celu egzekucji, jakim jest wyegzekwowanie należności pieniężnej. Tymczasem zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie mógł prowadzić do wstrzymania egzekucji w ogóle, ale winien skierować ją do innych składników majątkowych skarżącego. Dalej Sąd stwierdza, że nie podziela tweirdzeń skarżącego o konieczności formalnego połączenia do jednego rozpatrzenia spraw wszczętych wniesieniem poszczególnych zarzutów. W jednym postępowaniu można prowadzić kilka spraw administracyjnych dotyczących tego samego wnioskodawcy, tym bardziej, gdy wnioski zmierzają do uzyskania przez wnioskodawcę tych samych skutków prawnych, jego prawa wynikają z tego samego stanu faktycznego, a w sprawie właściwy jest ten sam organ. Z postanowienia organu I instancji jednoznacznie wynika, których tytułów wykonawczych i zarzutów ono dotyczy. Sąd zaznacza, że tytuły wykonawcze dotyczą należności pieniężnych które powstały w tym samym lub zbliżonym okresie (składki na ZUS za październik i listopad 2017 r.) zaś zgłoszone zarzuty są takie same. Sąd podkreśla i to, że skarżący nie wskazał żadnej konsekwencji mogącej mieć ewentualny, negatywny wpływ na przebieg postępowania, spowodowanej takim procedowaniem organu. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił, jako bezzasadną, na podstawie art. 151 P.p.s.a.