III SA/Po 755/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Ławniczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2017 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego postanawia: 1. uchylić postanowienie Sądu z dnia 21 kwietnia 2017 r. o zmianie postanowienia starszego referendarza sądowego WSA w Poznaniu z dnia 28 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy i umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; 2. zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Poznaniu z dnia 28 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w ten sposób, że przyznać skarżącej spółce prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powyżej 1 000 (jednego tysiąca) zł. G. G. wraz ze skargą wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku podano, że z uwagi na zablokowanie konta firmowego spółki nie ma ona środków finansowych na kontynuowanie prowadzenia działalności gospodarczej (zakup towaru, opłacenie pensji pracowników, rachunków za prąd, gaz, wodę, składek ZUS i podatków), co zmusiło wspólników do zawieszenia działalności. Spółka cywilna nie posiada kapitału zakładowego, a jej zobowiązania obecnie przewyższają dochody. G. S. i M. S. oświadczyli, że nie korzystają z usług prawników, gdyż nie posiadają wystarczających oszczędności na pokrycie ich wysokiego honorarium profesjonalnego pełnomocnika, które jest uzależnione od wartości przedmiotu sporu (sprawa dotyczy zobowiązania podatkowego w wysokości 1.230 486 zł). Oświadczyli, że w prowadzeniu sprawy pomaga im synowa, która jest prawnikiem i brat, który jest adwokatem. G. S. oświadczyła, że została zmuszona do ubiegania się o wsparcie finansowe swoich bliskich i nie jest w stanie uiścić opłaty od skargi. Z przedłożonego wyciągu z księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do listopada 2016 r. wynika, że spółka uzyskała 810 269,53 zł przychodu, a na zakup towarów handlowych i materiałów przeznaczyła 650 709,03 zł. Na koncie firmowym spółki w A. B. za okres od 23 listopada 2016 r. do 22 lutego 2017 r. saldo końcowe wyniosło 0 zł, ale kwota środków zablokowanych wyniosła 1 670 995,33 zł. Na rachunku firmowym spółki w I. B. za okres od 28 listopada 2016 r. do 15 grudnia 2016 r. saldo wynosiło 110,22 zł, a na koncie firmowym w B. B. P. spółki za okres od 29 listopada 2016 r. do 15 grudnia 2016 r. wpłaty wyniosły 6 209,20 zł, a wypłaty 6 254,50 zł. G. S. złożyła jednocześnie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z jego treści wynika, że jest ona właścicielem domu o powierzchni 130 m˛, mającego obciążoną hipotekę na kwotę 220 000 zł i posiada oszczędności w wysokości 600 zł. Wnioskodawczyni utrzymuje syna, który jest studentem. G. S. oświadczyła, że uzyskuje następujące dochody: renta 819 zł, alimenty 500 zł, świadczenie z PFRON 200,87 zł, czynsz z tytułu wynajmu mieszkania 1 300 zł, dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od stycznia do listopada 2016 r. 4 854,30 zł (99% udziałów w spółce należy do wnioskodawczyni) - łącznie 3 224,78 zł. Jednocześnie zadeklarowała koszty: rata kredytu 1 746,63 zł, gaz 300 zł, woda 110 zł, prąd 230 zł, podatek od nieruchomości 148,60 zł (kwartalnie), kredyt gotówkowy 657,56 zł, kredyt gotówkowy 1 170 zł, kara za decyzję 600 zł. Z przedłożonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2015 r. wynika, że G. S. osiągnęła przychód w wysokości 999 676,20 zł i poniosła koszty w wysokości 922 985,19 zł, co pozwoliło uzyskać dochód w wysokości 76 691,01 zł. W 2014 r. G. S. uzyskała przychód w wysokości 885 766,21 zł i poniosła koszty jego uzyskania w wysokości 834 890,06 zł, co pozwoliło uzyskać dochód w wysokości 50 876,15 zł. Na koncie w B. B. P. za okres od 29 grudnia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. G. S. dokonała przelewów na kwotę przekraczającą 7 000 zł i otrzymała przelewy na kwotę przekraczająca 4 000 zł. Saldo rachunku po wykonanych operacjach finansowych zamknęło się kwotą dostępnych środków na poziomie 2 030,59 zł. Podobnie na koncie w I. B. za okres od 25 listopada 2016 r. do 22 grudnia 2016 r. wnioskodawczyni dokonała przelewów na kwotę przekraczającą 3 000 zł, a końcowe saldo dostępnych środków wynosiło 1 517,90 zł. M. S. złożył również wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty od skargi. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową. Wnioskodawca posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 72 m˛ o wartości 280 000 zł. Nie posiada innych nieruchomości. Zadeklarował oszczędności w wysokości 700 zł. Oświadczył, że uzyskuje następujące miesięczne dochody: z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej G.-M. 4 854,30 zł (jego udział wynosi 1%), z tytułu umowy o pracę za 2016 r. z premiami 3 500,00 zł, z tytułu umowy o pracę za 2015 rok z premiami 7 000 zł. Z przedłożonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2015 r. wynika, że M. S. uzyskał przychód w wysokości 93 622,38 zł i poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 1 335 zł, co pozwoliło uzyskać dochód w wysokości 92 287,38 zł. Wnioskodawca zadeklarował następujące stałe koszty utrzymania: wyżywienie 1 400 zł, czynsz za mieszkanie 450 zł za 2 osoby, kablówka i internet 130 zł, użytkowanie wieczyste 660 zł, podatek od nieruchomości 80 zł (rocznie), komunikacja miejska 250 zł (kwartalnie), koszty leczenia ok. 37 000 zł przez 2 lata na 2 osoby (770 zł miesięcznie na osobę), pozostałe koszty życia wynikające z historii rachunku bankowego. Łącznie ok. 2 660 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku M. S. powołał się na wysokie koszty utrzymania oraz koszty związane z leczeniem powodujące, że nie jest w stanie zgromadzić oszczędności. Oświadczył, że nie korzysta z prawników, gdyż nie posiada wystarczających oszczędności na pokrycie ich wysokiego honorarium, ale w prowadzeniu sprawy uzyskuje pomoc bratowej, która jest prawnikiem i wujka, który jest adwokatem. Na koncie M. S. w B. P. za okres od 15 grudnia 2016 r. do 15 stycznia 2017 r. dokonywano operacji finansowych na kwotę od kilku do kilkuset złotych, a po ich wykonaniu saldo dostępnych środków wynosiło 395 zł. Postanowieniem z 28 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy osoba prawna lub jednostka organizacyjna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej jako "P.p.s.a.". Analiza wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przedłożonej dokumentacji nie uzasadnia przyznania prawa pomocy skarżącej spółce. Przychody z prowadzonej działalności gospodarczej przez spółkę za miesiąc od stycznia do listopada 2016 r. wyniosły 810 269,53 zł, a na zakup towarów handlowych i materiałów przeznaczyła 650 709,03 zł. Jednocześnie wspólnicy spółki cywilnej posiadają stałe dochody z różnych źródeł (G. S. deklaruje łącznie 3 224,78 zł, zaś M. S. ok. 3 500 zł miesięcznie). Każdy ze wspólników uzyskał również znaczne dochody w roku 2015, co wynika z przedłożonych deklaracji podatkowych. Z kolei wyciągi z rachunków bankowych spółki jak i wspólników świadczą, że operują oni kwotami rzędu kilku tysięcy złotych. W takiej sytuacji nawet okoliczność zablokowania znacznych środków finansowych spółki na koncie firmowym (1 670 995,33 zł na 22 lutego 2017 r.) nie świadczy o braku możliwości gromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania, szczególnie wobec znacznych przychodów, jakie w roku 2016 uzyskała sama spółka. Pogląd, że przychód na znacznym poziomie stwarza możliwość poniesienia kosztów postępowania podziela Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienie o sygn. akt II FZ 550/11). Ponadto, wspólnicy nie postawili spółki w stan likwidacji, a jedynie zawiesili działalność, a zatem uznali, że ich wspólne przedsięwzięcie nie zostało zakończone i może być kontynuowane. W takiej sytuacji aktualność zachowuje pogląd, że przedsiębiorstwo zgłaszające roszczenie do istnienia w porządku prawnym, nawet pomimo trudności finansowych, winno partycypować w kosztach postępowania. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazała, że: - pominięto koszty ponoszone przez spółkę, zmniejszające jej przychód, co oznacza, że nie uzyskała ona przychodu na znacznym poziomie; - pominięto koszty ponoszone przez wspólników; jak wynika z załączonych dokumentów i oświadczeń, w przypadku G. S. wynoszą one ok. 4 960 zł, a M. S. - ok. 2 660 zł; - pominięto okoliczność, że pozostające skarżącej środki nie pozwalają na dokonanie jednorazowej zapłaty opłaty od skargi w całości; - G. S. utrzymuje 19-letniego syna, mającego problemy z uzależnieniem; znaczne środki przeznaczane są na jego leczenie; nie był on w stanie kontynuować studiów i 1 marca 2017 r. skreślono go z listy studentów; tym samym, w związku z zakończeniem nauki, G. S. utraciła prawo do otrzymywania alimentów w wysokości 500 zł miesięcznie; - niezrozumiałe jest uznanie przez Sąd, że blokada firmowego konta na kwotę prawie 2 mln zł nie świadczy o braku możliwości gromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania; wszelkie środki otrzymywane przez skarżącą są bowiem przejmowane przez organ celny na poczet egzekucji prowadzonej wobec skarżącej; organ celny postanowieniem z 5 stycznia 2017 r. odmówił zwolnienia z egzekucji wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanej w banku B. B. P. S. A.; - nie postawienie spółki w stan likwidacji, a jedynie zawieszenie działalności, samo przez się co do zasady nie jest podstawą do odmowy przyznania prawa pomocy; w stosunku do skarżącej wszczęto kontrolę, a następnie postępowanie administracyjne zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji o określeniu zobowiązania podatkowego niecałe 5 lat temu i w tym okresie skarżąca poniosła już znaczne koszty na obronę, w tym wynagrodzenie dla prawników; - w związku z prowadzoną działalnością na skarżącą nałożono dwie kary administracyjne w wysokości 10 000 zł każda (łącznie 20 000 zł) za brak zezwolenia na składowanie odpadów, które obecnie skarżąca uiszcza ratalnie; - skarżąca nie posiada już oszczędności na koszty postępowania sądowego; - skarżąca utraciła oszczędności przejęte na poczet wymierzonego podatku akcyzowego, a nadto utraciła możliwości zarobkowe przez konieczność zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. W piśmie z 10 kwietnia 2017 r. skarżąca wskazała, że lokal znajdujący się pod adresem S. [...] w P. nie jest własnością G. S., lecz jej syna - M. S.. G. S. wynajmuje ten lokal w imieniu syna, na mocy otrzymanego od niego pełnomocnictwa; pieniądze pochodzące z najmu lokalu G. S. przeznacza na leczenie młodszego, uzależnionego syna - M. S.; wartość szacunkowa tego lokalu wynosi 260 000 zł. Skarżąca załączyła wyciąg z rachunku bankowego G. S. z B. B. P. wykazujący zestawienie transakcji za okres od 1 czerwca 2016 r. Postanowieniem z 21 kwietnia 2017 r. Sąd zmienił postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Poznaniu z 28 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy i na podstawie art. 249a P.p.s.a. umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy z uwagi na to, że wskutek odrzucenia skargi postanowieniem z tego samego dnia rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Wskutek rozpoznania zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi zostało ono uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Pismem z 27 października 2017 r. wezwano pełnomocnika skarżących do wykazania w terminie 14 dni ewentualnej zmiany stanu majątkowego i możliwości płatniczych wspólników spółki, pod rygorem przyjęcia braku jej zmiany. W odpowiedzi na wezwanie wskazano, że stan majątkowy i możliwości płatnicze G. S. pogorszyły się. Z uwagi na zajęcie przez organ egzekucyjny rachunków bankowych spółki i tym samym utratę jej płynności finansowej, zamknięto działalność gospodarczą, będącą jej głównym źródłem utrzymania od 30 lat, stąd nie osiąga już przychodów z tytułu działalności gospodarczej. Od 1 grudnia 2016 r. G. S. zatrudniona jest na pół etatu za minimalnym wynagrodzeniem tj. 1 000 zł brutto miesięcznie, a także otrzymuje rentę w wysokości 870 zł netto. W celu regulowania opłat związanych z bieżącymi kosztami utrzymania, zakupu lekarstw musi się wspierać krótkoterminowymi umowami pożyczki (załączono stosowne kopie umów). Z kolei M. S. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę otrzymuje średnie miesięczne wynagrodzenie w wysokości 5 900 zł brutto tj. około 4 000 zł netto. W lutym 2017 r. urodzi mu się dziecko, tym samym jego rodzina powiększy się i koszty utrzymania zwiększą się. Już teraz ponosi on koszty związane z zakupem produktów niezbędnych dla dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sąd w pkt 1. sentencji na podstawie art. 165 P.p.s.a. uchylił postanowienie Sądu z 21 kwietnia 2017 r. o zmianie postanowienia starszego referendarza sądowego WSA w Poznaniu z 28 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy i umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Stosownie do powyższego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, jakie Sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W niniejszej sprawie zmieniły się uwarunkowania prawne, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie o odrzuceniu skargi, a to z tego powodu Sąd uprzednio wydał postanowienie z 21 kwietnia 2017 r. skutkujące umorzeniem postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W związku więc z tym, że nie ma formalnych przeszkód do rozpoznania skargi, należało uchylić postanowienie Sądu z 21 kwietnia 2017 r. i rozpoznać sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego z 28 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 260 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a. (tj. m. in. o odmowie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W pkt 2 sentencji Sąd na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. zmienił postanowienie starszego referendarza sądowego z 28 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w ten sposób, że postanowił przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powyżej 1 000 (jednego tysiąca) zł. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, stąd Sąd, na podstawie materiałów zgormadzonych w aktach sprawy, zbadał, czy wykazała ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oceniając stan majątkowy i możliwości płatnicze skarżącego Sąd przyjął stan wynikający z materiałów nadesłanych przed wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi, z modyfikacją wynikającą z materiałów nadesłanych na wezwanie z 27 października 2017 r. do wykazania zmiany tego stanu. Tak ukształtowany stan prowadzi do wniosku, że strona nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w wysokości przekraczającej 1 000 zł. Jedynie sam wpis od skargi wynosi 12 305 zł (1% wartości przedmiotu zaskarżenia). Za zmianą postanowienia starszego referendarza sądowego z 28 lutego 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy przemawiają okoliczności wskazane w piśmie nadesłanym jako odpowiedź na wezwanie z 27 października 2017 r. W piśmie tym wskazano, że z uwagi na zajęcie przez organ egzekucyjny rachunków bankowych spółki, zamknięto działalność gospodarczą. G. S. otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości ok. 1 000 zł brutto miesięcznie, a także otrzymuje rentę w wysokości 870 zł netto i czynsz za mieszkanie w wysokości 1 300 zł, mając na utrzymaniu uzależnionego syna, obecnie bez prawa do alimentów. Z kolei M. S. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę otrzymuje średnie miesięczne wynagrodzenie w wysokości 5 900 zł brutto tj. około 4 000 zł netto, mając na utrzymaniu żonę, zaś w lutym 2017 r. urodzi mu się dziecko. Sąd uznał w związku z tym, że powyższy stan majątkowy i dochodowy umożliwia uiszczenie kosztów sądowych w wysokości 1 000 zł. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w pkt 1 i 2 sentencji odpowiednio na podstawie art. 165 P.p.s.a. oraz art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.