III SA/Po 767/20

Dnia 20 lipca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lipca 2021 roku sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu dotacji oddala skargę. Starosta J. decyzją z [...] marca 2019 r. nr [...] określił kwotę dotacji [...] zł jako wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem i przypadającą do zwrotu, wraz z odsetkami, przez Międzyszkolny Ośrodek Sportowy [...] z siedzibą [...]. Pismem z [...] marca 2019 r. Międzyszkolny Ośrodek Sportowy [...] (dalej także jako ośrodek, skarżący) zwrócił się z wnioskiem o umorzenie zobowiązania z tytułu zwrotu dotacji. Decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Starosta J. odmówił umorzenia należności. Rozpoznając odwołanie strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. SKO stwierdziło, że instytucja umorzenia ma charakter uznaniowy i oceniło, że uzasadnienie decyzji organu I instancji jest ogólnikowe i nie została dokonana analiza sytuacji zobowiązanego. Organ I instancji, stwierdzając, że strona nie dołączyła żadnych dokumentów do wniosku, winien przynajmniej wezwać wnioskodawcę do złożenia takich dokumentów, pod rygorem negatywnego rozpoznania wniosku. Nadto SKO wskazało, żeby organ I instancji uzupełnił materiał dowodowy co do tego, że T. K., podpisany pod wnioskiem o umorzenie zobowiązania z tytułu zwrotu dotacji, jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku. Decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] Starosta J., wskazując na art. 60 pkt 1, art. 61 ust. 1 pkt 4, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ( Dz. U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm., dalej jako u.f.p.) odmówił Międzyszkolnemu Ośrodkowi Sportowemu [...] umorzenia należności z tytułu zwrotu dotacji do budżetu powiatu jarocińskiego, której wysokość została określona decyzją z [...] marca 2019 r. Uzasadniając napisał, że zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Zgodnie z art. 67 ust. 1. u.f.p., do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej także jako K.p.a.) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, dalej jako O.p.). Dalej napisał, że uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji. Starosta wskazał, że ponownie rozpatrując wniosek wezwał stronę do wykazania, że T. K. był osobą uprawnioną do złożenia wniosku o umorzenie zobowiązania z tytułu zwrotu dotacji i potwierdzenie jego tożsamości, oraz do przedłożenia dokumentacji obrazującej aktualną sytuację finansową wnioskodawcy. Pismem z [...] lutego 2020 r. radca prawny S. M., działając w imieniu wnioskodawcy, przedłożył dokument z [...] stycznia 2016 r., potwierdzający powołanie T. K. do pełnienia funkcji dyrektora Międzyszkolnego Ośrodka Sportowego z siedzibą w J., od dnia [...] stycznia 2016 roku. Nie przedłożono natomiast żadnej dokumentacji obrazującej sytuację finansową Ośrodka; zawodowy pełnomocnik wskazał jedynie, że wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada zatem żadnych środków finansowych, w przypadku nieumorzenia należności z tytułu zwrotu dotacji wnioskodawca nie posiada odpowiednich środków finansowych do jej pokrycia. Organ I instancji napisał, że zgodnie z przedłożonym statutem ośrodek jest niepubliczną placówką wychowania pozaszkolnego, dla którego organem prowadzącym jest Fundacja A. w J.. Jeżeli więc organ prowadzący powołuje dyrektora prowadzonej przez siebie placówki, analogicznie w ocenie organu jest odpowiedzialny za pozostałą działalność, w tym za prowadzenie gospodarki finansowej jednostki. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek prowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale nie zwalnia z inicjatywy dowodowej strony postępowania, o czym świadczy aktualne brzmienie art. 7 K.p.a. Zasada prawdy obiektywnej i obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego, nie oznaczają nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony skarżącej, czy też wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej żądaniem, jeżeli zgromadzony i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia materiał dowodowy, przemawia za przyjęciem okoliczności przeciwnych. W odwołaniu od opisanej decyzji Międzyszkolny Ośrodek Sportowy, zastępowany przez ww. zawodowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy. Pełnomocnik napisał, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, w aspekcie przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i konsekwencji ewentualnej zapłaty należności przez stronę, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych od niego zobowiązań. Umorzenie należności nie narusza również interesu publicznego rozumianego, jako zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnieść go do indywidualnej sytuacji podmiotu występującego z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych. Pełnomocnik powtórzył zastrzeżenia do protokołu kontroli, na skutek której zakwestionowano poszczególne wydatki poniesione przez ośrodek i stwierdził, że do wykorzystania środków dotacyjnych w nadmiernej wysokości nie doszło w wyniku celowego działania, mającego charakter defraudacji, lecz było ono wynikiem nieumyślnego zaniedbania, zaś stopień naruszenia ustawy o finansach publicznych był nieznaczny. Zwrot dotacji może spowodować utratę płynności finansowej ośrodka oraz skutkować definitywnym zakończeniem działalności. Z pewnością odniosłoby to negatywne skutki w stosunku do dzieci i młodzieży, które dzięki działalności ośrodka mogą ciągle się rozwijać. Co więcej, przez swoją działalność ośrodek promuje J. na arenie lokalnej oraz wojewódzkiej. Zatem zakończenie jego działalności byłoby również niekorzystne dla samego miasta. Decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazując na art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając SKO napisało, że przy ocenie przesłanki ważnego interesu podmiotu wnioskującego o udzielenie ulgi należy mieć na względzie jego sytuację ekonomiczną a także nadzwyczajne przypadki uniemożliwiające mu uregulowanie należności. Organ musi mieć na uwadze także i to, że względy społeczne wymagają również, żeby zobowiązanie było realizowane, a zobowiązany pochopnie nie był z niego zwalniany. W przypadku, gdy organ wzywa stronę do uszczegółowienia opisanej we wniosku sytuacji materialnej, strona powinna w zakreślonym terminie przedstawić żądane informacje rzetelne i prawdziwe, niepozostawiające wątpliwości co do okoliczności w jakich znajduje się wnioskodawca. Są to informacje niezbędne, by organ mógł dokonać właściwego ważenia interesu publicznego z ważnym interesem strony i tym samym do podjęcia decyzji o udzieleniu wnioskowanej ulgi. Takich wystarczających dowodów odwołujący nie przedstawił. Zdaniem SKO, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy umorzenie dotacji byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł Międzyszkolny Ośrodek Sportowy [...], zastępowany przez tego samego zawodowego pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zwrotu kosztów postępowania. Pełnomocnik zarzucił naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umożliwiające wydanie decyzji o umorzeniu przedmiotowej należności, oraz że umorzenie tej należności byłoby sprzeczne z interesem publicznym, 2) przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 K.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zbyt ogólnikowego, bez odniesienia się do wszystkich argumentów podnoszonych przez skarżącego, co mogło mieć wpływ na treść decyzji, 3) przepisów postępowania, tj. art. 8 § 2 K.p.a., poprzez nieuzasadnione odstąpienie od praktyki organów w zakresie rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Uzasadniając pełnomocnik powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu. Nadto napisał, że SKO nie odniosło się szeregu argumentów wskazanych w odwołaniu, w szczególności zaś do kwestii umorzenia środków dotacji wydatkowanych przez ośrodek na ubezpieczenia uczestników pozalekcyjnych zajęć sportowych na rok szkolny [...]. W sprawach o analogicznym stanie faktycznym dochodziło do wydania decyzji umarzających zwrot należności. Decyzją Burmistrza Miasta i Gminy S. z [...] listopada 2017 r. umorzono zobowiązania z tytułu dotacji udzielonej Klubowi Sportowemu Quick Mix Strzelinianka. W przedmiotowej sprawie ubezpieczenie wykupione przez Klub wykraczało poza okres na jaki dotacja została przyznana. Mimo to, w ocenie organu rozpoznającego sprawę, wniosek Klubu spełniał przesłankę dopuszczającą umorzenie zobowiązania z powodu ważnego interesu strony, związanego z brakiem środków na zapłatę należności bez szkody dla wydatków związanych z jego bieżącym funkcjonowaniem. Na uwagę, zdaniem strony skarżącej, zasługuje również decyzja Prezydenta Miasta P. z [...] lutego 2018 r. o umorzeniu należności z tytułu zwrotu do budżetu gminy części dotacji. Wniosek został umotywowany zaistnieniem ważnego interesu strony tj. brakiem środków na zapłatę należności bez szkody dla wydatków związanych z bieżącym funkcjonowaniem wnioskodawcy. Organ uznał, że wniosek strony spełnia przesłankę dopuszczającą umorzenie, jak również zaznaczył, że zwrot dotacji przez wnioskodawcę mógłby wiązać się z utratą jego płynności finansowej oraz ryzykiem zakończenia działalności statutowej. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 P.p.s.a.). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem obie decyzje wydane w sprawie są zgodne z prawem. Spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy organy obu instancji mogły odmówić umorzenia zobowiązania z tytułu zwrotu dotacji; jak wynika z akt sprawy, Starosta J. ostateczną decyzją z [...] marca 2019 r. określił kwotę dotacji [...] zł jako wykorzystaną niezgodnie z przeznaczeniem i przypadającą do zwrotu, wraz z odsetkami, przez skarżącą. Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p, kwoty dotacji podlegające zwrotowi właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Mając na uwadze powyższe organy obu instancji słusznie stwierdziły, że jedynie w razie wystąpienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego możliwe staje skorzystanie z prawa do wydania decyzji przyznającej ulgę w spłacie zobowiązania podatkowego, przy czym konkretyzacja tych pojęć jest dokonywana na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy. Są to bowiem pojęcia nieostre, mające szeroki zakres. Sąd podziela stanowisko zajęte przez organ, bazujące na poglądach doktryny i orzecznictwa, dotyczące pojęć "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Zasadnie też przyjęto ,że chodzi o sytuacje, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych lub szczególnego splotu okoliczności nie jest on w stanie uregulować zaległości, przy czym subiektywne przekonanie dłużnika nie ma tu znaczenia. Istotne w realiach niniejszej sprawy jest jednak co innego. Otóż skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, w istocie nie uzasadniła swojego wniosku. Zawodowy pełnomocnik, w reakcji na wezwanie do przedłożenia dokumentacji obrazującej aktualną sytuację finansową wnioskodawcy (pismo z [...] stycznia 2020 r., k. 102) ograniczył się do odpowiedzi, że Międzyszkolny Ośrodek Sportowy [...] nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada więc żadnych środków finansowych; w przypadku odmowy umorzenia należności wnioskodawca nie posiada odpowiednich środków finansowych do jej pokrycia (k. 107) i stanowisko to zostało powtórzone w odwołaniu. Organ zasadnie przyjął ,że nie przedłożono organowi żądanej dokumentacji ani przed wydaniem decyzji organu I, ani II instancji. W odwołaniu jak i w skardze skoncentrowano się natomiast na wykazaniu, że wykorzystanie środków w nadmiernej wysokości nie miało charakteru działania celowego, nie było defraudacją, stanowiło nieumyślne zaniedbanie, stanowiąc nieznaczny stopień naruszenia przepisów u.f.p. Zaznaczano także, że zwrot dotacji może spowodować utratę płynności finansowej i skutkować definitywnym zakończeniem działalności. Nie jest w ocenie sądu dostatecznym, a przede wszystkim konsekwentnym argumentem ,że strona nie posiada środków i nie prowadzi działalności i jednoczesne twierdzenie o utracie płynności finansowej. Podkreślić też należy ,że strona nie wskazała na czym opiera argument o promocji J. za pośrednictwem ośrodka na arenie lokalnej i wojewódzkiej i jakie konkretne okoliczności za takim uznaniem przemawiają. Realizacja celów statutowych, nie oznacza jeszcze promocji , co najwyżej może być formą jej strategii. Sąd stwierdza, że do oceny sytuacji ekonomicznej strony skarżącej dalece niewystarczające jest gołosłowne zapewnienie o braku posiadania odpowiednich środków finansowych. Strona skarżąca domaga się od organu udzielenia ulgi w spłacie zobowiązania, zatem powinna swoje stanowisko należycie udokumentować, umożliwiając należyty wgląd w swoją sytuację finansową. Organ musi ocenić stopień dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Użyte w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p sformułowanie "może", wskazuje na to, że organ rozpoznając wniosek korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Uwzględnienie tak sformułowanego wniosku i umorzenie zobowiązania mogłoby zostać ocenione jako dowolne działanie organu, niemożliwe do zweryfikowania. Sąd wprawdzie zauważa ,że uzasadnienie zaskarżonej decyzji cechuje pewien schematyzm polegający na przytaczaniu orzeczeń sądów w miejsce konkretyzacji argumentów, niemniej decyzja ta podtrzymuje stanowisko organu I instancji , które sąd uznaje za wyczerpujące i właściwe uzasadnione. Uwagi skarżącego pod adresem uzasadnienia zaskarżonej decyzji byłyby zasadne, gdyby strona wykazała czy i jaki wpływ ma to na wynik sprawy oraz czy przekroczono granice swobodnego uznania. Tymczasem należy wskazać, że w skardze pojawiły się argumenty tożsame niemal ze wskazanymi w odwołaniu i które były już przedmiotem uwagi i rozpoznania organów obu instancji. Nie należą natomiast do granic rozpoznania niniejszej sprawy kwestie poruszone w skardze ,a związane z zasadnością uznania wydatków za nieusprawiedliwione , bowiem były one przedmiotem odrębnego postępowania. Także pozostałe argumenty skargi Sąd ocenia jako bezzasadne. Niezadowolenie stron postępowania z wydanego przez organ administracji rozstrzygnięcia nie może być utożsamiane z naruszeniem wynikającego z art. 8 § 2 K.p.a. obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Nie sposób przyjąć, że wymóg prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej będzie zachowany tylko wówczas, gdy organy administracji będą wydawać rozstrzygnięcia, których oczekuje strona postępowania. Argument, że inne organy wydały decyzje o umorzeniu zobowiązania, a zdaniem strony skarżącej w tych sprawach stan faktyczny był analogiczny, nie może zostać uwzględniony w sytuacji, w której strona skarżąca nie pozwala poznać wszystkich okoliczności sprawy. Tak bowiem trzeba ocenić sytuację, w której strona konsekwentnie nie pozwala na ocenę swojej sytuacji finansowej przez organ. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.