III SA/Po 768/18

Dnia 20 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2019r. przy udziale w sprawie ze skargi S. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] października 2018r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutu nieistnienia obowiązku za nieuzasadniony I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], II. uchyla postanowienie [...] S.A. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie [...] S.A. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę 100,- (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] października 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia S. Z. (dalej: "strona", "skarżący") na postanowienie Naczelnika Urzędy Skarbowego [...] z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], uznające za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku – w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2016 r., nr [...], wystawionego przez [...] SA, obejmującego zaległość z tytułu opłaty abonamentowej RTV za okres od stycznia 2011 do lutego 2016 roku – utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Powyższe postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym. Pismem z 29 lipca 2016 r. strona wniosła zarzut w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podnosząc nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Strona wskazała, że nie dokonano prawidłowego doręczenia indywidualnego numeru abonenta w 2008 roku, zaś jego doręczenie w formie duplikatu w 2016 roku uznać trzeba za bezskuteczne. Na duplikacje podano adres, pod którym strona nie mieszka od 2003 roku. Wyprowadzając się strona wyrejestrowała odbiornik i z niego nie korzysta. Postanowieniem [...] SA z [...] marca 2018 r., nr [...], utrzymano wydane w I instancji postanowienie z [...] listopada 2016 r., nr [...], uznające zgłoszony zarzut za nieuzasadniony. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r., nr [...], uznał za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku. Na skutek złożonego zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] lipca 2018 r., nr [...], uchylił to postanowienie, przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r., nr [...], uznał za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku. W wyniku wywiedzionego zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z [...] października 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ II instancji podzielił stanowisko wyrażone w pierwszoinstancyjnym postanowieniu, podkreślając, że zgodnie z art. 34 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") organ miał obowiązek uzyskać stanowisko wierzyciela w sprawie wniesionego przez stronę zarzutu, a z uwagi na wniesienie zarzutu na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., a więc wskazanie na nieistnienia obowiązku objętego egzekucją, stanowisko to było dla organu egzekucyjnego wiążące. Powołując się na ustawę z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.) organ II instancji podał, że brak dopełnienia formalności polegających na zgłoszeniu zaprzestania użytkowania odbiornika RTV skutkuje naliczaniem abonamentu za kolejne miesiące. [...] zobowiązana była – w terminie do 13 grudnia 2008 r. – do nadania imiennych indywidualnych numerów identyfikacyjnych i zawiadomienia o tym fakcie. Na gruncie rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U z 2007 r. Nr 187, poz. 1342, dalej: "rozporządzenie") dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie książeczki imiennej stanowiły dowód ich zarejestrowania nie dłużej niż do końca powyższego okresu. [...] wywiązując się ze wskazanego obowiązku wysłała do abonentów zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, będące dowodem zarejestrowania odbiorników RTV, co zastąpiło książeczki imienne. Rozporządzenie nie posługiwało się przy tym pojęciem doręczenia, lecz zawiadomienia. Jak wynika ze stanowiska wierzyciela strona dopełniła ustawowego obowiązku rejestracji użytkowanych odbiorników RTV, w związku z czym została jej wydana książeczka opłat RTV nr [...] Po wejściu w życie rozporządzenia stronie został przyporządkowany indywidualny numer identyfikacyjny abonenta [...]. Zawiadomienie o nadaniu tego numeru zostało wysłane do strony 17 lipca 2008 r. na adres wskazany podczas rejestracji. Zawiadomienie to zostało wysłane listem zwykłym bez potwierdzenia odbioru, przez co niemożliwe jest – wbrew niezasadnym żądaniom strony – okazanie dowodu jego doręczenia. Zresztą obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej wynika bezpośrednio z ustawy i nawet nieotrzymanie zawiadomienia nie stanowi okoliczności zwalniającej spod tego obowiązku. W takiej sytuacji użytkownik odbiorników RTV, który nie dokonał ich wyrejestrowania, dbający o swoje interesy powinien zgłosić fakt nieotrzymania przedmiotowego zawiadomienia w placówce operatora wyznaczonego. Z informacji uzyskanych od wierzyciela wynika, że strona nie dokonała formalności wyrejestrowania odbiornika RTV. Twierdzenia strony nie zostały niczym potwierdzone, a to na niej spoczywa w tym względzie ciężar dowodu. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, a także poprzedzającego go postanowienia I instancji, jak i postanowień wierzyciela. Skarżący podniósł, że wyrejestrował odbiornik RTV. Nie posiada stosownego dokumentu wyrejestrowania z uwagi na upływ czasu. Skarżący nie dostał ponadto w 2008 roku zawiadomienia o indywidualnym numerze abonenta, albowiem nie został on wysłany na jego adres zamieszkania. Wierzyciel okoliczności tych nie wyjaśnił, a wskutek jego postawy skarżący został zmuszony kolejny raz złożyć oświadczenie o wyrejestrowaniu odbiorników, co uczynił w 2017 roku. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy przede wszystkim, że w sprawie poddanej sądowej kontroli nie dokonano należytej oraz wyczerpującej analizy treści zarzutu zawartego w piśmie skarżącego z 29 lipca 2016 r. W piśmie tym skarżący podniósł zarzut nieistnienia obowiązku, wskazując nie tylko na brak prawidłowego doręczenia zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, lecz także podnosząc, że w związku ze zmianą miejsca zamieszkania jaka nastąpiła w 2003 roku wyrejestrował on odbiornik RTV. Ponadto, skarżący poddał w wątpliwość to, czy odbiornik ten w ogóle był zarejestrowany, wskazując, że: "[...] SA nie przedstawiła (...) zgłoszenia na książeczce imiennej", a sam skarżący: "nie pamięta czy taką książeczkę posiadał". W tym miejscu zauważyć trzeba, że stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowisko wierzyciela, to jest [...] SA, w zakresie zarzutu, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., a więc takiego jak powyższy, jest wiążące dla organu egzekucyjnego, zatem organ nie jest uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutu i podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Dlatego aby dokonać ustaleń faktycznych należy obecnie wzruszyć zaskarżone postanowienia wydane przez organ egzekucyjny, jak i przez wierzyciela. Potrzeba uchylenia tych aktów administracyjnych wynika zaś z tej przyczyny, że [...] SA nie dokonała wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie tego, czy istniał obowiązek podlegający analizowanej egzekucji. Stanowisko [...] ani zgromadzony materiał dowodowy nie zawierają bowiem informacji umożliwiających dokonanie przez tut. Sąd oceny, co do prawidłowości tego stanowiska w zakresie w jakim uznaje ono za niezasadny zarzut nieistnienia obowiązku. Powyższe świadczy o istotnym naruszeniu wymogów wynikających z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. Wskazać zwłaszcza trzeba, że zdaniem skarżącego już w 2003 roku z uwagi na przeprowadzkę złożył on zawiadomienie o rezygnacji z korzystania z odbiornika RTV. Skarżący nie posiada jednak stosownego dokumentu ze względu na upływ czasu. Wskutek obecnej postawy wierzyciela skarżący zmuszony został kolejny raz złożyć oświadczenie o wyrejestrowaniu odbiorników, co uczynił w maju 2017 roku. [...] SA w swym stanowisku stwierdziła z kolei, że nie posiada dokumentów, które potwierdzałyby dokonanie przez skarżącego formalności dotyczących wyrejestrowania odbiornika RTV, podkreślając, że dokumenty takie powinny być przedstawione przez skarżącego. Wierzyciel zwraca także uwagę na okoliczność zawiadomienia skarżącego o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. [...] stwierdza zatem kategorycznie, że nie ma dowodów na dokonanie skutecznego wyrejestrowania odbiornika RTV przez skarżącego w 2003 roku. Nie wiadomo jednak w jaki sposób wierzyciel doszedł do tak kategorycznych wniosków. Niewiadomym pozostaje, jak zostały dokonane tego rodzaju ustalenia, czy wierzyciel dokonał jakichkolwiek czynności sprawdzających w tym zakresie, czy sięgnął do rejestrów – ewidencji wykreślanych użytkowników, czy skorzystał z innej dokumentacji, która pozwoliłaby na przeprowadzenie w tym względzie istotnych ustaleń. Wierzyciel twierdzi, że nie ma dowodu wyrejestrowania odbiornika. Należy jednak zauważyć, że wierzyciel sam nie wskazał na czym opiera swoje twierdzenie, że strona miała w ogóle zarejestrowany odbiornik, z jakich posiadanych dokumentów pochodzących od strony, a będących w dyspozycji wierzyciela miałoby wynikać, że jest on abonentem, że to skarżący zgłosił posiadanie odbiornika RTV, kiedy to uczynił, czy wydana przed nadaniem numeru książeczka imienna w ogóle była wystawiona na skarżącego. W aktach administracyjnych brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących na te okoliczności, a samo twierdzenie wierzyciela, jakoby: "wydana została książeczka opłat rtv o numerze [...]", jest wobec tego niewystarczające. Wierzyciel nie wskazał wreszcie, w jaki sposób odnotowuje informacje o wyrejestrowaniu, jaka jest procedura w tym zakresie, gdzie sprawdził, że abonent nadal jest zarejestrowany, czy to jest ta sama ewidencja, w której odnotowuje się wyrejestrowanie abonenta. Te informacje umożliwiłyby dokonanie oceny, czy stanowisko wierzyciela jest prawidłowe i na jakiej podstawie zostały poczynione w tym przedmiocie ustalenia faktyczne. Ze stanowiska wierzyciela można wnioskować, że jedynym dokumentem umożliwiającym wykazanie wyrejestrowania odbiornika RTV, jest dokument który powinien posiadać abonent, co w zasadzie musiałoby oznaczać konieczność przechowywania takiego dokumentu bezterminowo. Sąd nie kwestionuje, że dowód wyrejestrowania odbiornika byłby dowodem świadczącym o tej okoliczności. W takiej sytuacji rodzi się jednak pytanie, co w przypadku, gdy taki dokument z przyczyn losowych – niezależnych od strony – zostanie utracony. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy – brak od 2003 roku odpowiedniej reakcji wierzyciela na nieuiszczanie przez skarżącego opłat abonamentowych (bo za reakcję taką nie sposób uznać przesłania formularza do zmiany danych w zgłoszeniu, które nota bene nastąpić miało dopiero pod koniec 2011 roku) – przyjąć trzeba wystąpienie usprawiedliwionego przeświadczenia strony o skutecznym wyrejestrowaniu odbiornika, braku obowiązku uiszczania opłat abonamentowych i braku obowiązku przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiornika RTV. Z żadnych przepisów nie wynika, że strona jest zobowiązana bezterminowo przechowywać dokumenty na dowód wyrejestrowania odbiornika. Na marginesie, wierzyciel nie wskazuje w jaki sposób i przez jaki czas sam przechowuje dokumenty, informacje dotyczące wyrejestrowania (jak i zarejestrowania) odbiornika. Tut. Sąd aprobuje stanowisko WSA w Gorzowie Wlkp. wyrażone w wyroku z 18 października 2017 r., sygn. akt I SA/Go 341/17, w kwestii braku bezterminowego obowiązku przechowywania przez zobowiązanego dowodu wyrejestrowania odbiorników RTV. Skoro termin przedawnienia opłat abonamentowych jest 5-letni (zastosowanie znajdują tu przepisy Ordynacji podatkowej, zob. jej art. 70 § 1), to nie sposób wymagać od strony, aby taki dokument przechowywała w nieskończoność. Sąd podziela pogląd wyrażony w wymienionym orzeczeniu, że nie do zaaprobowania jest sytuacja, że wierzyciel odnosi się do zgłoszonych zarzutów opierając rozstrzygnięcie na przepisach prawa bez wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego, jak też bez wskazania w jaki sposób te ustalenia poczyniono. W świetle powyższego – w ocenie Sądu – nie budzi wątpliwości, że wierzyciel zobowiązany był do wyjaśnienia kwestii wyrejestrowania odbiornika, gdyż to ona przesądza o istnieniu albo nieistnieniu egzekwowanego obowiązku. Z tego też powodu wierzyciel rozpoznając ponownie sprawę przede wszystkim zgromadzi pełen materiał dowodowy i wskaże w jaki sposób dokonał ustaleń stanu faktycznego, z którego wnioskuje, że skarżący jest zobowiązany do uiszczenia opłat abonamentowych. Sąd stwierdza ponadto, że dla skutecznego zawiadomienia, o którym stanowi § 5 ust. 2 rozporządzenia o nadaniu stronie numeru indentyfikacyjnego nie było niezbędne dokonanie tego zawiadomienia w formie przesyłki ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Nie ulega jednak i w tym przypadku wątpliwości, że w aktach dotyczących przedmiotowego numeru identyfikacyjnego powinny być informacje o przesłaniu tego numeru, np. w formie zwykłej przesyłki listownej. [...] poza twierdzeniem o nadaniu numeru identyfikacyjnego i jego przesłaniu nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji w tym przedmiocie. Z uwagi na to, że organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem wierzyciela w zakresie podniesionych zarzutów, a mogło ono zostać skontrolowane przez Sąd dopiero na etapie skargi na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych – wyrażone przez wierzyciela stanowisko – na podstawie art. 135 P.p.s.a. należało uchylić w obu instancjach. W przeciwnym razie organ egzekucyjny, pomimo wskazanych wątpliwości i nieprawidłowości nie mógłby ich wyjaśnić i naprawić, a tym samym nie byłby uprawniony do podważenia stanowiska wierzyciela. Z tego też względu konieczne było wyeliminowanie tych postanowień, gdyż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Ponownie wydając stanowisko w sprawie zarzutów, wierzyciel zobowiązany będzie uwzględnić wyrażoną powyżej ocenę prawną i wynikające z niej wskazania, co do dalszego postępowania. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzeczono jak w pkt. I. i II. sentencji wyroku. O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w pkt. III. sentencji wyroku.