III SA/Po 769/23

Dnia 6 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2024 roku sprawy ze skargi M. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 18 września 2023r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego zwolnienia spod egzekucji środków zajętych w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę Pismem z dnia 16 października 2023 roku M. T. (dalej: skarżący), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 18 września 2023 roku (znak: [...]) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego zwolnienia spod egzekucji środków zajętych w postępowaniu egzekucyjnym. W ślad za powyższym pismem skargę na rzeczone postanowienie złożył także profesjonalny pełnomocnik skarżącego, adw. P.. Ze zgodnych ustaleń organów obu instancji wynikał następujący stan faktyczny: Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. wszczął wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie trzech tytułów wykonawczych z dnia 6 czerwca 2022 roku: nr [...], nr [...] oraz nr [...], wystawionych przez wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. (dalej: ZUS). Przedmiot egzekucji administracyjnej stanowiły zaległości z tytułu nieopłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od grudnia 2021 r. do marca 2022 r. W dniu 10 czerwca 2022 r. Dyrektor ZUS I Oddział w P. skierował do [...] S.A. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego: < zawiadomienie nr [...] - obejmujące zaległości z tytułu wykonawczego nr [...], < zawiadomienie nr [...] - obejmujące zaległości z tytułu wykonawczego nr [...], < zawiadomienie nr [...] - obejmujące zaległości z tytułu wykonawczego nr [...] Łączna kwota należności wskazanych w zawiadomieniach wyniosła 21.224,57 zł. Zawiadomienia o zajęciu wierzytelności doręczono skarżącemu wraz z odpisami tytułów wykonawczych w dniu 21 czerwca 2022 roku, natomiast należności objęte tytułem wykonawczym nr [...] zostały wyegzekwowane w całości 17 czerwca 2022 roku. W dniu 30 czerwca 2022 roku do ZUS wpłynął wniosek skarżącego o zwolnienie rzeczy spod egzekucji. Skarżący wniósł o zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. w kwocie 21.224,57 zł, zajętej przez Dyrektora ZUS. We wniosku wskazał, że przed Sądem Okręgowym w P. VIII Wydziałem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych prowadzone są dwa postępowania w sprawie jego odwołań od decyzji dotyczących zaległych składek. W toku jest również sprawa umorzenia niniejszego postępowania egzekucyjnego. Skarżący podniósł także, że na zajętym rachunku bankowym znajdowały się środki pieniężne przeznaczone na bieżące i przyszłe wynagrodzenia dla jego pracowników, które z mocy art. 81 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku – o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, ze zm., dalej: u.p.e.a.) powinny być zwolnione z egzekucji, a także kwoty przeznaczone na "obciążenia ustawowe" wobec ZUS w wysokości 4763,93 zł oraz na zapłatę podatku dochodowego od osób fizycznych w kwocie 2090 zł. Wyjaśnił, że przedmiotem jego działalności gospodarczej są usługi ogólnobudowlane, wykonywane z materiałów, które musi zakupić. Dochody osiągane z tej działalności są podstawowym źródłem przychodu skarżącego, a całkowite zajęcie rachunku spowoduje utratę płynności firmy i zwolnienie zatrudnionych osób oraz zwiększenie zadłużenia. Po rozpatrzeniu wniosku Dyrektor ZUS wydał postanowienie z 23 września 2022 roku (nr [...]) o odmowie zwolnienia z egzekucji części środków z rachunku bankowego w [...] S.A., zajętych na podstawie tytułów wykonawczych: nr [...] oraz nr [...] Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 13 grudnia 2022 r. (nr [...]) z uwagi na fakt, iż nie zawierało rozstrzygnięcia w zakresie trzeciego z tytułów wykonawczych (nr [...]) oraz ze względu na brak stanowiska organu egzekucyjnego co do możliwości prowadzenia egzekucji z innych składników majątkowych strony. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor ZUS wydał dwa postanowienia: < postanowienie z dnia 22 marca 2023 r. (nr [...]) o odmowie zwolnienia z egzekucji środków zgromadzonych na rachunku bankowym w [...] S.A., zajętych na podstawie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z 10 czerwca 2022 r. nr [...] oraz [...] w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z 6 czerwca 2022 r. o numerach: [...] oraz < postanowienie z dnia 19 maja 2023 r. (nr [...]) o odmowie wszczęcia postępowania w części dotyczącej zwolnienia spod egzekucji środków zgromadzonych na rachunku bankowym w [...] S.A., zajętych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z 6 czerwca 2022 r. nr [...] W treści postanowienia z 19 maja 2023 r. (nr [...]) organ wyjaśnił, że należności objęte tytułem wykonawczym nr [...] zostały wyegzekwowane w całości 17 czerwca 2022 r., a zatem przed złożeniem przez zobowiązanego wniosku z 29 czerwca 2022 r. o zwolnienie spod egzekucji środków zgromadzonych na rachunku bankowym w [...] S.A. Wobec tego brak było podstaw do wszczęcia postępowania o zwolnienie w tej części. Pismem z dnia 1 czerwca 2023 roku skarżący, działając przez profesjonalnego pełnomocnika adw. Ż.P., złożył zażalenie na postanowienie z 19 maja 2023 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji środków. W treści zażalenia skarżący podniósł m.in. zarzuty naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji niedokonanie właściwej subsumcji w wyniku wadliwego przyjęcia, że nie zachodzi ważny interes warunkujący konieczność zwolnienia z egzekucji ww. składnika majątku, podczas gdy sytuacja majątkowa zobowiązanego potwierdzała wystąpienie ważnego interesu, a zajęcie rachunku mogło wywołać znaczną szkodę i niemożliwe do odwrócenia skutki. Skarżący wniósł także o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zwolnienie spod egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego. Postanowieniem z 18 września 2023 r. (nr [...]) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora ZUS z 19 maja 2023 r. (nr [...]) o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku strony z 15 grudnia 2022 r. w części dotyczącej zwolnienia z egzekucji środków zgromadzonych na rachunku bankowym w [...] S.A., zajętych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z 6 czerwca 2022 r. nr [...] W ocenie organu odwoławczego skarżącemu nie przysługiwało prawo do zwolnienia spod egzekucji w dacie złożenia wniosku z powodu wcześniejszego przekazania wierzycielowi wyegzekwowanej sumy i wykonania w ten sposób egzekwowanego obowiązku. Przesłankę tę organ egzekucyjny miał odczytać prawidłowo, bowiem instytucja zwolnienia z egzekucji służy jej ograniczaniu na przyszłość. Nie może być jednak wykorzystywana do formułowania roszczeń o zwolnienie sum już wyegzekwowanych. Pismem z dnia 16 października 2023 roku skarżący wniósł skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wskazując, że do tej pory ZUS nie odniósł się do zaleceń organu nadzoru i nadal błędnie rozlicza wpłacone przez Skarżącego składki. Zdaniem skarżącego tytuły wykonawcze z dnia 6 czerwca 2022 r. nr: [...], [...] i [...] zostały wystawione bezprawnie, ponieważ wskazane w nich należności są już zapłacone. Następnie skargę pismem z dnia 20 października 2023 roku wniósł także pełnomocnik skarżącego, adw. Ż.P., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu: 1) naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji niedokonanie właściwej subsumcji w wyniku wadliwego przyjęcia, że nie zachodzi ważny interes zobowiązanego, warunkujący konieczność zwolnienia z egzekucji w całości ww. składnika majątku w postaci wszystkich wierzytelności z rachunku bankowego nr [...] w [...] S.A., podczas gdy zarówno aktualna jak i występująca w dacie orzekania przez organ drugiej instancji sytuacja majątkowa skarżącego potwierdza wystąpienie ważnego interesu zobowiązanego, albowiem zajęcie wskazanego rachunku bankowego wywoła znaczną szkodę i niemożliwe do odwrócenia skutki, co uzasadnia postawioną przez skarżącego tezę, że wnioskowane zwolnienie jest zasadne, 2) naruszenie art. 13 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, 3) naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez niezasadne zastosowanie, polegające na uznaniu, że w niniejszej sprawie postępowanie nic może być wszczęte, co skutkowało odmową wszczęcia postępowania, 4) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na uznaniu, że należności objęte tytułem wykonawczym nr [...] zostały uregulowane przed wpływem wniosku o zwolnienie oraz że ww. tytuł dotyczy należności nieopłaconych przez skarżącego. Pełnomocnik skarżącego wniósł również o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc jednocześnie o oddalenie skargi. Niniejsza sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd uwzględnia wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od twierdzeń podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 18 września 2023 roku (znak: [...]) utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora ZUS z 19 maja 2023 r. (nr [...]) o odmowie wszczęcia postępowania dotyczącego zwolnienia spod egzekucji środków zajętych w postępowaniu egzekucyjnym. W wydanych postanowieniach organy, odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącego podały prawne i faktyczne powody, dla których uznały, że analizowany przepis, tj. art. 13 § 1 u.p.e.a., nie może znaleźć zastosowania, odnosząc się również do argumentów podawanych przez skarżącego. Stanowisko to należy uznać za prawidłowe. Słusznie organy zwróciły uwagę, że należności objęte tytułem wykonawczym nr [...] zostały uregulowane już w dniu 17 czerwca 2022 roku (k. 15 akt administracyjnych – raport rozliczeń należności płatnika w SEKIF), czyli przed wpływem wniosku o zwolnienie (30 czerwca 2022 r.). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych przewidziane w art. 13 § 1 u.p.e.a. zwolnienie z egzekucji nie może służyć niwelowaniu skutków dokonanych już czynności egzekucyjnych i odnosić się do środków finansowych, które zostały już wyegzekwowane. Zwolnienie z egzekucji oznacza bowiem niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego, natomiast nie można zwolnić tego, co nie jest już przedmiotem egzekucji, bo przeszło na rzecz wierzyciela (por. wyrok NSA z dnia 11 września 2018 r. sygn. akt: II FSK 447/18; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13 sierpnia 2015 r. sygn. akt: I SA/Rz 543/15; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt: I SA/Po 296/22, wszystkie orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja zwolnienia z egzekucji nie może być wykorzystywana do następczego korygowania zakresu egzekucji, zwłaszcza przez formułowanie roszczeń o zwrot sum już wyegzekwowanych. Dlatego też nie można zgodzić się z zarzutem skarżącego, że naruszono art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że nie zachodziły przesłanki, które pozwalałyby na zwolnienie spod egzekucji środków z rachunku bankowego skarżącego. Organy prawidłowo uznały, że w sprawie zachodzi uzasadniona przyczyna odmowy wszczęcia postepowania, którą stanowi niemożność zwolnienia z zajęcia nieistniejącego już składnika majątkowego – a tym samym zwolnienia ze skutkiem wstecznym – niweczącym dokonaną czynność egzekucyjną. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, na mocy odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. Dlatego też zasadnie zastosowano przepis art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., odmawiając wszczęcia postępowania w zakresie dotyczącym tytułu wykonawczego nr [...], jednocześnie powołując się na drugą ze wskazanych przesłanek w przepisie art. 61a § 1 k.p.a., czyli "inną uzasadnioną przyczynę", dla której postępowanie nie może być wszczęte. W świetle powyższego należy wskazać, że chybione okazały się zarzuty naruszenia przepisów art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie podjęto wszelkie czynności niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, jak również w sposób wyczerpujący zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.