III SA/Po 777/10

Dnia 15 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi S. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] października 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek oddala skargę W dniu 4 marca 2010roku J. D. działając jako pełnomocnik męża S. D. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wniosek o umorzenie odsetek ustawowych od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wniosek uzasadniła faktem, iż wprawdzie firma, którą prowadzi S. D. nadal funkcjonuje, niemniej przychody są tak niskie, iż zobowiązany nie jest w stanie pokryć należności bez uszczerbku dla wynagrodzeń pracowniczych i innych zobowiązań wobec Państwa oraz firm leasingowych. Ponadto zobowiązany poważnie zachorował, a ma jeszcze na utrzymaniu 12 letniego syna. Z informacji o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych płatnika składek wynika, iż S. D. od 1988r. prowadzi działalność gospodarczą, ma na utrzymaniu dwoje dzieci oraz żonę; nie posiada żadnych nieruchomości, natomiast ruchomości wszystkie w leasingu. Posiada inne zobowiązania tj. oprócz rat leasingowych kwotę ok. 60.000 tytułem zaległych podatków. Wspólnie z rodziną zamieszkuje u matki J. D. i ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania w kwocie ok.1400 zł. W toku postępowania ustalono także, iż wobec dłużnika nie są prowadzone czynności egzekucyjne, nie figuruje on w rejestrach ewidencji gruntów i budynków miasta K. jako właściciel, współwłaściciel ani użytkownik wieczysty nieruchomości, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, jest właścicielem motocykla Yamacha, przyczepy samochodowej, samochodu ciężarowego Mercedes Benz, samochodu osobowego Volkswagen. Zobowiązany załączył do akt orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, z którego wynika, iż zobowiązany jest niezdolny do pracy, ale w związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy, istnieją okoliczności uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 6 miesięcy. S. D. załączył także paragony opiewające na zakup lekarstw, podatkową księgę przychodów i rozchodów oraz decyzję Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. orzekającą rozłożenie na raty płatności w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych. Łączna kwota do zapłaty wyniosła 58.986,40 zł. W toku trwającego postępowania, w dniu 12 marca 2010r. została zawarta umowa nr [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek, w ramach której ZUS rozłożył S. D. należności z tytułu składek w ogólnej kwocie 82 653,95 zł. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 roku, o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwłokę w nieopłaconych składkach na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu organ podkreślił, iż zobowiązany nadal prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiąga regularne przychody, posiada także majątek, z którego można egzekwować należności. W ocenie organu nie zaszła żadna z przesłanek zawartych w art. 28 ust 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ uznał także, iż nie zaistniały okoliczności przewidziane §3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przedstawionej dokumentacji wynika, że koszty ponoszone w związku prowadzoną działalnością są nieznaczne mniejsze lub przekraczają wysokość uzyskiwanych z niej przychodów. Skarżący we wniosku nie wskazał źródła finansowania strat ponoszonych przy prowadzeniu działalności gospodarczej w okresie od 2008 roku. Ponoszone straty nie przesądzają jednak o braku dochodu. Zakład uznał, iż nie było możliwe prowadzenie w dłuższym okresie działalności gospodarczej generującej straty bez znalezienia źródeł ich finansowania, zwłaszcza iż działalność prowadzona jest nadal i zatrudnieni są pracownicy. Organ wskazał, iż zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości oraz majątku ruchomego, który również może generować dochody. Udokumentowane miesięczne koszty utrzymana oraz koszt leczenia Skarżącego wynosi ok. 363 zł. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS S. D. jest niezdolny do pracy, jednak w związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy ustalono uprawnienie do świadczenia rehabilitacyjnego. Skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej; w dniu 12.03.2010r zawarł z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek, spłaca również zobowiązania cywilnoprawne. Ostatecznie Zakład uznał, iż opłacenie należności przez zobowiązanego nie skutkuje pozbawieniem go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Natomiast trudna sytuacja finansowa i zdrowotna nie stanowią w świetle przepisów ustawy samoistnych i wystarczających podstaw do umorzenia należności. Pełnomocnik Skarżącego wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Zakład. Zakwestionował fakt wzięcia pod uwagę przychodów firmy S. D., a nie jej dochodów i to w dodatku w roku 2008, a nie 2010. Podkreślił, iż firma obecnie nie ma możliwości spłaty, bo ma inne zobowiązania m.in. wobec dostawców. Prosta zależność matematyczna pomiędzy dochodem firmy, a wydatkami dowodzi jednoznacznie, iż Skarżący nie jest w stanie spłacić należności. Pełnomocnik podkreślił, iż S. D. pomimo choroby prowadzi działalność gospodarczą m.in. po to by spłacać zaległości, zwrócił też uwagę, iż to nie Skarżący, ale jego syn jest współwłaścicielem nieruchomości, jak również nie jest właścicielem samochodu m-ki Volkswagen i motocykla Yamacha. Zarzucił organom świadome działanie polegające na wydaniu decyzji o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu dopiero w 2005 roku, pomimo wcześniejszego zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Uznał także, iż organ przedłożone przez stronę dokumenty zinterpretował na niekorzyść zobowiązanego. Decyzją z dnia [...].10.2010r. o Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podniesiono w niej, iż pomimo częściowo błędnych ustaleń faktycznych nie ma podstaw do zmiany stanowiska przez organ. W sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy - O systemie ubezpieczeń społecznych. Nie wystąpiły także przesłanki z art. 28 ust 3a cyt. ustawy. W tym zakresie organ uznał, iż wykazywana strata w prowadzonej działalności gospodarczej nie świadczy o ty, iż działalność nie jest dochodowa, a Skarżący spłaca liczne zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym. Natomiast przedłożona przez Skarżącego dokumentacja finansowa sporządzona dla celów podatkowych oraz brak określenia wysokości uzyskiwanego dochodu nie dają podstaw do korelacji kosztów i obciążeń przypadających na rodzinę. Powyższe oraz fakt nie korzystania z pomocy społecznej powodują, iż nie można w sposób bezsporny uznać, iż opłacenie składek przyczyniłoby się do ubóstwa Skarżącego i jego rodziny. Pomimo przewlekłej choroby Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, tym samym nie spełnia przesłanki z § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Trudna sytuacja finansowa, w której znajduje się aktualnie Skarżący nie jest następstwem nadzwyczajnych zdarzeń i okoliczności, na które nie miał wpływu. W przypadku działalności prowadzonej na własny rachunek ryzyko działalności wynika między innymi z podejmowanych przez zobowiązanego decyzji odnośnie wysokości kosztów ponoszonych na jej prowadzenie oraz źródeł ich finansowania. Podkreślając uznaniowy charakter decyzji Zakład nie skorzystał z prawa umorzenia odsetek z tytułu zaległości w spłacaniu składek. S. D. skorzystał z prawa wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze podniósł, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ogóle nie rozpatrzył istoty sprawy, bowiem pominął fakt, iż w przypadku konieczności spłaty zaległych odsetek w pierwszej kolejności pokrzywdzeni zostaną pracownicy Skarżącego, a w efekcie dojdzie do upadłości firmy. Zarzucił także organowi błędne pouczenie w decyzji I instancyjnej o sposobie jej zaskarżenia. Uznał, iż organ winien wziąć pod uwagę kilkuletni okres zawieszenia prowadzonej działalności, podkreślił, iż nie uchyla się od płacenia należności głównej, a jedynie odsetek, które nie powstały z jego winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998r. - O systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007r.Nr 11 poz.74 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez zakład, z uwzględnieniem ust.2 - 4 tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Natomiast całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi w wypadkach enumeratywnie wymienionych w tym przepisie. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ zasadnie uznał, iż nie wystąpiła żadna z przesłanek nieściągalności, o których mowa w w/w przepisie. W tym miejscu podkreślić należy, iż zgodnie z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ich poboru, egzekucji, wymierzenia odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Ustawa wyjątkowo zezwala jednak na umarzanie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, a mianowicie w §3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Społecznej z dnia 31 lipca 2003r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141,poz.1365), gdzie jako warunki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W toku postępowania słusznie ustalono, iż Skarżący nie wykazał, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. We wniosku i późniejszych pismach wskazał jedynie, iż spłata zaległości utrudni mu spłacanie podatków i bieżących płatności do ZUS za pracowników. Podkreślił, iż ma na utrzymaniu 12 letniego syna, nie wyjaśnił czy i dlaczego małżonka skarżącego nie pracuje oraz czy na jego utrzymaniu pozostaje także pełnoletnia córka oraz czy ewentualnie to ona przyczynia się do wspólnego utrzymania gospodarstwa domowego. To zadaniem wnioskującego o umorzenie zaległości jest wykazanie niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jednakże poza rachunkami na potrzeby codzienne oraz rachunkami z apteki Skarżący nie nakreślił czy i dlaczego rodzina pozostaje wyłącznie na jego utrzymaniu. W analizie majątkowej skarżący podał, iż na utrzymaniu pozostaje żona i dziecko bez bliższego wyjaśnienia konieczności utrzymania niepracującej żony. Koszty utrzymania określone przez zobowiązanego wynoszą 1400 zł, to jednak udokumentowane wynoszą 360 zł. Żadne inne wydatki czy też potrzeby nie zostały wskazane, a rodzina nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Samo oświadczenie, iż dom pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu nie stanowi dowodu na to, iż w całości sam go utrzymuje, zwłaszcza, iż wnioskodawca określił, iż zamieszkuje u matki. Słusznie więc organy przyjęły, iż Skarżący nie wykazał szczególnych okoliczności potwierdzających wystąpienie przesłanek skutkujących możliwością umorzenia należności z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Załączył natomiast wydruki zawierające kwoty rat leasingowych; nie ulega wątpliwości, iż biorąc pod uwagę wysokość tych rat nie mogą one być realizowane wyłącznie z kwoty zasiłku rehabilitacyjnego uzyskiwanego przez S. D. Także w tym zakresie organy słusznie uznały, iż wydatki przekraczają dochody zobowiązanego i że prawdopodobnie zobowiązany oprócz ujawnionych posiada jeszcze inne dochody, których nie wykazał. W sytuacji bowiem, gdy deklarowane wydatki kredytowe przekraczają kwoty wykazanych dochodów, a pomimo tego rodzina nie korzysta z pomocy instytucji społecznych, a nadto wykazała zdolność kredytową to twierdzenia o ciężkiej sytuacji nie są do końca wiarygodne. Organ zwrócił też uwagę, iż jedną z przesłanek do umorzenia, określoną w § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Bezspornym jest, iż Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. Podkreślić w tym miejscu należy, iż zawierając w dniu 12 marca 2010r. umowę o układ ratalny uwzględniono możliwości płatnicze zobowiązanego i to w dacie już po złożeniu wniosku o umorzenie odsetek. Tym samym przesądzono, iż Skarżący ma możliwości płatnicze, w przeciwnym wypadku nie zawarto by umowy o układ ratalny. Podstawa materialnoprawna zawartego w toku przedmiotowego postępowania układu ratalnego zakłada bowiem, iż zobowiązany ma możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ przeanalizował materiał zebrany z urzędu, jak i załączony przez stronę i uznał, iż koszty ponoszone w związku z prowadzoną działalnością są nieznacznie mniejsze lub przekraczają wysokość uzyskiwanych z niej przychodów. Tym samym zasadnie przyjęto, iż nie jest możliwe prowadzenie w dłuższym okresie działalności przy jednoczesnym zatrudnieniu pracowników, która generuje koszty bez znalezienia źródeł ich finansowania. W tym zakresie dokonano prawidłowej z punktu widzenia zasad postępowania określonych w art. 7, 77 i 80 Kpa oceny tak dokumentacji finansowej sporządzonej dla celów podatkowych, jak i wszelkich dokumentów potwierdzających zobowiązania prywatnoprawne. Oceniając możliwości płatnicze zobowiązanego organ słusznie dokonał analizy także dokumentacji dotyczącej postępowania przed organem podatkowym. Sąd podkreśla, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych działa w ramach określonego ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, którego prawidłowe funkcjonowanie i możliwość realizacji określonych ustawą zadań uzależniona jest m.in. od prawidłowości i terminowości uiszczania składek. Ustawa ta, zgodnie z jej art. 2a ust 1 stoi na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na wiek, płeć, stan cywilny, stan rodzinny. Zgodnie z art. 2 a ust.2 ustaw, zasada równego traktowania dotyczy w szczególności warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych (pkt 1), obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenia społeczne (pkt 2), obliczania wysokości świadczeń (pkt 3), okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do świadczeń (pkt 4). Umorzenie składek, czy też jak w niniejszym postępowaniu odsetek od należności składkowych stanowi więc odstępstwo od wynikającego z zasady równego traktowania obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne (art.2a ust.1 w zw. z art.2 pkt 2) i przy jej rozpoznaniu winien być brany pod uwagę zarówno słuszny interes skarżącego, jak i aspekt społeczny tj. interes wszystkich objętych systemem ubezpieczeń społecznych (patrz wyrok NSA z dnia 25.08.2010, II GSK 732/09). Z kolei istotą decyzji dotyczącej umorzenia zaległości jest jej uznaniowy charakter. Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega samo uznanie organu, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Odnośnie zarzutu nieprawidłowego powiadomienia strony o sposobie zaskarżenia decyzji organu I instancji stwierdzić należy, iż jest on niezasadny. Pouczenie oparto o treść art. 83 ust. 4 ustawy – O systemie ubezpieczeń społecznych. Zawarte w art. 83 ust. 4 sformułowanie dotyczące adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie składek, jakim jest Prezes ZUS ma charakter przepisu technicznego, regulującego organizacyjną kwestię na czyje ręce kierowany jest wniosek. Przepis ten nie jest natomiast źródłem kompetencji Prezesa Zakładu jako organu administracji publicznej właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (wyrok NSA z dnia12.01.2010r ,sygn. II GSK 18/10). Właściwym organem jest Zakład i ten organ prawidłowo rozpoznawał wniosek w niniejszym postępowaniu. Wobec powyższego w oparciu o art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,poz.1270 ze zm.) skargę oddalono.