III SA/Po 78/11

Dnia 19 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Marzenna Kosewska ( spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sad. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 13 grudnia 2010r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 12 marca 2008r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego D. S. kwotę [...],- zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia 12 marca 2008 r. skierowaną do D. M. S. Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził powstanie długu celnego w stosunku do towaru w postaci samochodu ciężarowego marki M. o nr nadwozia [...], rok produkcji 1994, przyjmując dzień 2 listopad 1998 r. za dzień powstania długu celnego i w związku z tym określił kwotę długu celnego w wysokości [...] zł. Niniejszą decyzją organ powiadomił dłużnika D. M. S. o zarejestrowaniu powyższej należności celnej. Dyrektor Izby Celnej, pod rozpoznaniu odwołania M. S., decyzją z dnia 13 grudnia 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że postanowieniem sygn. akt [...] z dnia 14 czerwca 2004 r. Prokuratura Okręgowa wyłączyła materiały dotyczące sprowadzenia na polski obszar celny 21 samochodów i 1 naczepy oraz ich rejestracji na podstawie fikcyjnych dokumentów komorniczych. Jednym z tych pojazdów był samochód ciężarowy marki M., nr nadwozia [...], nr rej. [...] (poprzednio [...]), należący do I. S. Jak wskazał organ z przekazanych akt wynikał następujący stan faktyczny. W dniu 3 grudnia 1998 r., w Wydziale Komunikacji Urzędu Miasta, został złożony wniosek o zarejestrowanie ww. samochodu marki M., na nazwisko M. S., PESEL [...]. Do wniosku załączono umowę kupna - sprzedaży zawartą pomiędzy M. S. i P. N., dokumenty dotyczące zakupu pojazdu przez P. N. w drodze licytacji komorniczej oraz zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu. W wyniku przeprowadzonych czynności sprawdzających okazało się, że ww. dokumenty, wystawione rzekomo przez Komornika Sądu Rejonowego – M. R., zostały sfałszowane. Ustalono również, iż komornik ten czynności takich nie dokonywał, a więc przedłożone protokoły dotyczyły fikcyjnych transakcji. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniem z dnia 14 czerwca 2007 r. wszczął z urzędu postępowanie celne w stosunku do P. N., M. S. oraz I. S. (kolejnego nabywcy pojazdu) w sprawie uregulowania sytuacji prawnej ww. pojazdu, jako nielegalnie wprowadzonego na polski obszar celny. Organ odwoławczy wskazał, że D. M. S. (PESEL [...]), przesłuchany w charakterze świadka w dniu 22 stycznia 2008 r., zeznał, iż przedmiotowego samochodu nigdy nie widział, ani nie był jego właścicielem. Ze złożonych wyjaśnień wynikało ponadto, iż podpis widniejący na wniosku o rejestrację wyglądał jak jego własnoręczny podpis. Dłużnik stwierdził także, że mógł on go złożyć nieświadomie na czyjąś prośbę (np.: ojczyma). Przesłuchiwany poinformował, że około roku 1998 lub 1999 zaginął mu dowód osobisty, faktu tego jednak nie zgłosił, aż do 2004 r., ponieważ nie miał wtedy uregulowanych spraw meldunkowych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności Dyrektor Izby Celne wyjaśnił, że stosownie do art. 26 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne, w niniejszym postępowaniu mają zastosowanie przepisy kodeksu celnego. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie poza wszelką wątpliwością jest fakt, iż powyższy pojazd nie został poddany kontroli celnej i nie został dostarczony do urzędu granicznego w trakcie jego przywozu do kraju. W związku z powyższym spełniono zostały przesłanki zawarte w definicji towaru nielegalnie wprowadzonego na polski obszar celny określone w art. 9 Kodeksu celnego. W niniejszej sprawie, zdaniem organu, brak jest dowodów, że ww. samochód był kiedykolwiek zgłoszony do kontroli celnej i dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym. W tej sytuacji, stosownie do art. 210 § 1 Kodeksu celnego, doszło do powstania długu celnego w związku z nielegalnym wprowadzeniem towaru. Organ odwoławczy stwierdził, że w świetle art. 210 § 3 pkt 3 Kodeksu celnego, D. M. S. odpowiada za powstały dług celny jako, być może bierny, uczestnik opisanego wcześniej procederu i prawny nabywca samochodu. Poczynione ustalenia pozwalają przyjąć, iż wyżej wymieniony zakupił przedmiotowy pojazd i jako taki został on wpisany na umowie kupna sprzedaży. Czynność ta zaś bezspornie umożliwiała mu rozporządzanie ww. samochodem. Natomiast sam fakt, iż z dobrodziejstwa tego strona nie skorzystała, i że autem władał ktoś inny, nie może pozbawiać jej przymiotu nabywcy. W ocenie organu okoliczności przedmiotowej sprawy świadczą, iż dłużnik nie wykazał jakiegokolwiek zainteresowania faktem, że zarejestrowanie pojazdu może odbywać się na podstawie sfałszowanych dokumentów. Należy więc zauważyć, iż godząc się na rejestrację pojazdu w tych okolicznościach, przyjął na siebie ryzyko ewentualnej odpowiedzialności wynikającej z przepisów prawa celnego. Dlatego też trudno dowodzić, jakoby zrobił wszystko, żeby nie dopuścić do wykorzystania jego danych personalnych dla celów legalizacji towaru nielegalnie wprowadzonego na polski obszar celny. Zachowanie takie, nawet przy założeniu braku wiedzy i doświadczenia w zakresie handlu samochodami, nie może świadczyć o zachowaniu należytej staranności. Zdaniem organu trudno również ocenić pozytywnie i wywodzić korzystne dla strony skutki procesowe z faktu niezgłoszenia przez wiele lat utraty dowodu osobistego. Wręcz przeciwnie, to prawidłowe powiadomienie Policji lub organu wydającego dokumenty tożsamości, mogłoby skutkować uwolnieniem dłużnika od skutków czynności dokonanych z udziałem jego dowodu osobistego, po dacie zgłoszenia jego utraty. Odnosząc się z kolei do zarzutu przedawnienia zawartego w uzupełnieniu odwołania, jakoby naruszony został art. 230 Kodeksu celnego, wskutek upływu 3 letniego terminu przewidzianego na zawiadomienie dłużnika o zarejestrowaniu należności celnej, Dyrektor Izby Celnej potwierdził, iż w przedmiotowej sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zgodnie z § 5 powołanego przepisu. Wskazał, iż postępowanie karne zostało wszczęte w dniu 9 kwietnia 1999 r. Natomiast będące jego skutkiem i kontynuacją postępowanie przed Sądem Rejonowym Wydział III Karny (sygn. akt [...] – [...]) nie zostało jeszcze prawomocnie zakończone. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Okręgową, a następnie przez ww. sąd, dotyczy m.in. legalizacji samochodów pochodzących z zagranicy, na podstawie fikcyjnych dokumentów komorniczych. Tak więc postępowanie karne o aktualnej sygnaturze [...], pozostaje w bezpośrednim związku z postępowaniem celnym dotyczącym ww. pojazdu. Zdaniem organu faktu tego nie zmienia nawet okoliczność, iż dłużnik nie był oskarżonym w tej sprawie. Zwolnienie go z odpowiedzialności karnej, nie kończyło bowiem postępowania dotyczącego legalizacji pojazdu zarejestrowanego na jego nazwisko. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego D. S., reprezentowany przez radcę prawnego, zarzucił zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 210 Kodeksu celnego polegające na wymierzeniu mu należności celnej wraz z odsetkami w związku z przyjęciem, iż uczestniczył on w nielegalnym wprowadzeniu towaru, jego nabyciu i posiadaniu, gdy tymczasem został wprowadzony w błąd i posłużono się jego dokumentami oraz podpisem bez jego wiedzy i świadomości; 2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji, który miał wpływ na wydaną decyzję poprzez przyjęcie, iż uczestniczył on w nielegalnym wprowadzeniu towaru, jego nabyciu i posiadaniu, gdy tymczasem został on wprowadzony w błąd i posłużona się jego dokumentami i podpisem bez jego wiedzy oraz świadomości. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i tym samym nieobciążanie go należnością celną wraz z odsetkami, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi strona, z ostrożności procesowej, podniosła ponadto zarzut przedawnienia, gdyż termin do powiadomienia dłużnika o powstaniu długu celnego wynosi 3 lata od jego ustalenia, a wszczęte postępowanie karne nie dotyczy jej bezpośrednio. Skarżący wskazał, iż postanowienie o wszczęciu postępowania celnego otrzymał w dniu 18 lipca 2007 r., tak więc po terminie przedawnienia wynikającym z art. 230 § 4 , 4a i 5 oraz art. 222 Kodeksu celnego. Podkreślił również, iż w toczącym się postępowaniu prokuratorskim nie występuje w charakterze podejrzanego ani w żaden innych sposób nie jest powiązany ze zorganizowaną grupą przestępczą, a co jest bardzo prawdopodobne ewentualnie może występować w charakterze pokrzywdzonego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 19 października 2011 r. pełnomocnik Dyrektora Izby Celnej wyjaśnił, że skarżący nie był podejrzanym w sprawie karnej, a postępowanie prowadzone było w odniesieniu jedynie do towaru, skarżący nie był w tej sprawie również oskarżonym. Przyznał ponadto, iż na dzień wniesienia skargi postępowanie karne nie było prawomocnie zakończone. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn, zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy o p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd w pierwszej kolejności ocenił, jako najdalej idący, podniesiony w skardze zarzut przedawnienia, który okazał się zasadny i skutkował uchyleniem decyzji organów obu instancji. Zgodnie z mającym zastosowanie w niniejszej sprawie art. 230 § 1 Kodeksu celnego po zarejestrowaniu kwoty należności organ celny powiadamia o tym dłużnika. Z kolei § 4 powołanego przepisu stanowi, że powiadomienie dłużnika nie może nastąpić po upływie 3 lat, licząc od dnia powstania długu celnego. Dodatkowo stosownie do § 5 pkt 1 omawianego przepisu bieg terminów, o których mowa w § 4 i 4a, ulega zawieszeniu z dniem m.in. wszczęcia postępowania karnego, postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe lub wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Zawieszenie to następuje z mocy prawa i trwa aż do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, które spowodowało zawieszenie biegu terminów (art. 230 §6 Kodeksu celnego). W przedmiotowej sprawie organy celne uznały, iż doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia z uwagi na postępowanie karne wszczęte w dniu 9 kwietnia 1999 r. i na dzień wydania zaskarżonej decyzji nieprawomocnie zakończone wyrokiem Sądu Rejonowego w sprawie [...]. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, że wprawdzie art. 230 § 5 K.c. nie stwierdza wprost, iż postępowanie karne winno pozostawać w związku ze sprawą uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, jednakże ratio legis omawianego przepisu skłania do przekonania, że taki związek zarówno podmiotowy jak i przedmiotowy musi istnieć (por. wyrok NSA z dnia 28.01.2011 r., sygn. akt I GSK 39/10 i z dnia 25.01.2011 r., sygn. akt I GSK 255/10, CBOSA). Przepis art. 230 § 5 Kodeksu celnego nie określa jaki związek musi zachodzić pomiędzy postępowaniem karnym, czy postępowaniem o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe z postępowaniem w sprawie celnej, aby doszło do zawieszenia biegu terminów przedawnienia określonych w prawie celnym. Dlatego każda sprawa musi być oceniania indywidualnie. Niewątpliwie musi być to związek ścisły, ponieważ wszczęcie postępowania karnego powoduje zawieszenie biegu terminów przedawnienia, a więc jednej z podstawowych instytucji gwarantujących pewność obrotu, ustanowionych w interesie dłużnika. Z pewnością nie jest to jednak związek polegający na tym, że wynik postępowania celnego jest uzależniony od uprzedniego wydania orzeczenia w sprawie karnej czy karno-skarbowej. Dla takiej bowiem sytuacji przewidziana jest instytucja zawieszenia prowadzonego postępowania na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 04.12.2009 r., sygn. akt V SA/Wa 3106/08, Lex 550396). W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie wskazane przez organy celne postępowanie karne nie spowodowało zawieszenia biegu terminu do powiadomienia dłużnika o zarejestrowaniu kwoty należności celnych. Bezsporny między stronami jest bowiem fakt, iż osoba skarżącego w żaden sposób nie była objęta postępowaniem karnym. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby Celnej wskazał bowiem, iż postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Okręgową, a następnie przez ww. sąd, dotyczy m.in. legalizacji samochodów pochodzący z zagranicy, na podstawie fikcyjnych dokumentów komorniczych. Przyznał on ponadto, iż skarżący nie był oskarżonym w tej sprawie. Powyższe okoliczności potwierdził również na rozprawie w dniu 19 października 2011 r. pełnomocnik organu odwoławczego, stwierdzając, iż skarżący nie był podejrzanym ani oskarżonym w tej sprawie karnej, a postępowanie prowadzone było jedynie w odniesieniu do towaru. Z powołanych faktów nie wynika zatem, aby wskazana przez organy celne sprawa karna pozostawała w ścisłym związku podmiotowym i przedmiotowym z niniejszym postępowaniem celnym. Stwierdzić zatem należy, iż wskazane postępowanie karne nie mogło wpływać na bieg terminu przedawnienia do wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia długu celnego, w szczególności na jego zawieszenie. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie posiada informacji niezbędnych dla ustalenie, kiedy dokładnie towar został nielegalnie wprowadzony na polski obszar celny, a tym samym kiedy powstał dług celny. W konsekwencji, na podstawie art. 222 § 3 Kodeksu celnego, jako datę powstania długu celnego organ I instancji przyjął dzień 2 listopad 1998r. tj. datę przeprowadzenie badania technicznego, jako pierwszą udokumentowaną datę potwierdzającą, iż przedmiotowy towar znajdował się na polskim obszarze celnym. Przyjmując w ślad za organami celnymi dzień 2 listopada 1998 r., jako datę powstania długu celnego, należy stwierdzić, że 3-letni termin na powiadomienie dłużnika upłynął 2 listopada 2001 r. Termin, o którym mowa w art. 230 § 4 Kodeksu celnego jest terminem, którego upływ rodzi skutki materialnoprawne, to natomiast oznacza, że tylko do 2 listopada 2001 r. organy celne były uprawnione do wydania decyzji w przedmiocie długu celnego powstałego w związku z nielegalnym wprowadzeniem towaru na polski obszar celny. Tymczasem Naczelnik Urzędu Celnego dopiero w decyzji z dnia 12 marca 2008 r. doręczonej skarżącemu D. M. S. w dniu 17 marca 2008 r. stwierdził, że w stosunku do samochodu ciężarowego marki M. o numerze nadwozia [...], rok produkcji 1994, z mocy prawa powstał dług celny w przywozie w dniu 2 listopada 1998 r. oraz na podstawie art. 210 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego, określił kwotę wynikającą z długu celnego wraz z odsetkami. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż powyższe rozstrzygnięcie tak, jak i zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Celnej, zostały wydane z naruszeniem przepisu art. 230 § 4 Kodeksu celnego tj. po upływie terminu przedawnienia. Z uwagi na stwierdzone naruszenie prawa, skutkujące bezprzedmiotowością postępowania, niecelowym stało się rozpoznawanie pozostałych zarzutów skargi. W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), orzekł jak w punkcie I sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ustawy, zaś o kosztach postępowania zgodnie z art. 200 cytowanej ustawy.