III SA/Po 78/20

Dnia 26 sierpnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi Spółki A we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę Dyrektor Izby Skarbowej, decyzją z dnia [...] grudnia 2019 roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Spółki A. od decyzji Naczelnika W. Urzędu Celno-Skarbowego w P. z dnia [...] lipca 2017 roku, nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymierzeniu kary pieniężnej w wysokości [...] zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Rozstrzygnięcie zapadło w poniższych okolicznościach. W dniu [...] listopada 2014 roku funkcjonariusze Urzędu Celnego przeprowadzili kontrolę w zakresie gier hazardowych bez wymaganego zezwolenia na Stacji Paliw pod adresem ul. [...], [...] K. , należącej do Spółki B, ul [...] [...],[...] K. . W lokalu stwierdzono [...] urządzenia do gier o nazwie Hot Fun numer [...] oraz Hot Fun numer [...]. Na urządzeniach nie było informacji o zezwoleniu, a także informacji o poświadczeniu rejestracji. Funkcjonariusze w drodze eksperymentu przeprowadzili gry kontrolne, które potwierdziły, że urządzenia oferują gry losowe i wypłacają wygrane pieniężne. W toku czynności kontrolnych sporządzono protokół kontroli, protokół zatrzymania rzeczy, protokół przesłuchania pracownika stacji (kierownik stacji), dokumentację fotograficzną oraz nagranie video. Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymierzanie kary za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Do sprawy, jako dowody zostały włączone: ekspertyza biegłego sądowego z zakresu informatyki, pisma Spółki B oraz pisma Spółki C. z dnia [...] stycznia 2015 roku wraz umowami zawartymi pomiędzy Spółką A. a Spółką C w przedmiocie leasingu operacyjnego automatów do gier losowych o nazwie Hot Fun numer [...] oraz Hot Fun numer [...] oraz umowa dzierżawy powierzchni użytkowej zawarta pomiędzy Spółką A (dzierżawca) a Spółką B (wydzierżawiającym) dotycząca udostępnienia dzierżawcy 5 mkw. lokalu stacji celem prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na "umożliwieniu osobom trzecim rozrywki z wykorzystaniem automatów do gry". Po analizie zebranego materiału dowodowego Naczelnik Urzędu Celnego wymierzył Spółce A karę pieniężną w kwocie [...]zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Adresat decyzji skorzystał z prawa do odwołania. Strona zażądała uchylenia decyzji oraz umorzenia postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. Spółka A reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżąca zażądała uchylenia skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego. W ocenie skarżącej kwestionowane decyzje: - naruszają art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 121 ustawy – Ordynacja podatkowa, gdyż naruszają zasadę pewności prawa poprzez wydanie skarżonej decyzji, w sytuacji gdy utrwalona wykładnia i praktyka stosowania prawa w takim samym stanie faktycznym i prawnym nie daje podstaw do uznania skarżącej za urządzającego gry hazardowe poza kasynem gry; zdaniem tego samego organu, wyrażonym w szeregu decyzji ostatecznych skarżąca w sytuacji, gdy poddzierżawiała lokal oraz oddała automaty w leasing operacyjny nie była uznawana za podmiot urządzający gry na automatach poza kasynem, - naruszają art. 89 ust 1 pkt 1 ustawy o grach hazardowych w brzmieniu obowiązującym na dzień kontroli poprzez wymierzenie skarżącej kary za urządzenie gier na automatach poza kasynem gry, - naruszają art. 178 §1 i §3 w związku z art. 120 i art. 121 ustawy – Ordynacja podatkowa poprzez zignorowanie wniosku pełnomocnika z dnia [...] lipca 2017 roku o wydanie kopii dokumentów włączonych do materiału dowodowego, - naruszają art. 121 §1, art. 122, art. 180, art. 181 oraz art. 187 §1 i §3 ustawy – Ordynacja podatkowa poprzez przyjęcie ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowy, albowiem umowa poddzierżawy oraz leasingu potwierdza, że skarżąca nie władała lokalem i automatami do gier w dniu [...] listopada 2014 roku, - naruszają art. 120 ustawy – Ordynacja podatkowa w związku z art. 8 oraz art. 1 pkt 2, pkt 5 i pkt 11 dyrektywy nr 98/34/WE poprzez wydanie decyzji opartej o przepis art. 89 w związku z art. 14 ust.1 ustawy o grach hazardowych, które mocą wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2012 roku C - 213/11 zostały uznane za przepisy techniczne, a tym samym z uwagi na brak notyfikacji nie mogą być stosowane w żadnym postępowaniu krajowym, - naruszają art. 2 ust. 6 i ust.7 ustawy o grach hazardowych poprzez nie uwzględnienie, że to nie organ celny, lecz Minister Finansów posiada wyłączną kompetencję do rozstrzygania, czy dana gra jest grą na automacie. Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Autor skargi nieprawdziwie przyjmuje, że mocą wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2012 roku C - 213/11 przepis art. 89 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz.U. z 2009r., Nr 201, poz. 1540 ze zm.) został uznany za przepis techniczny. Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (teza 25 powołanego orzeczenia) stwierdził, że "przepis tego rodzaju jak art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych, zgodnie z którym urządzanie gier na automatach dozwolone jest jedynie w kasynach gry, należy uznać za "przepis techniczny" w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34". Brak jest podstaw do tego aby przyjmować, że art. 89 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych stanowi przepis techniczny w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 roku ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE Seria L z 1998 r. Nr 204, s. 37 ze zm.), Odnosząc się do zarzutu wydania decyzji na podstawie przepisów krajowych uchwalonych z pominięciem procedury notyfikacji Sąd wskazuje na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 16 maja 2016 roku, sygn. akt II GPS 1/16. W powołanej uchwale NSA stwierdził, że art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych. Dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w omawianym przepisie, oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela argumentację przywołanej uchwały NSA oraz za bezzasadne uznaje zarzuty, że decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzająca ją decyzja Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego zostały wydane na podstawie przepisów technicznych w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE, które jako niepoddane procedurze notyfikacji nie mogły zostać stosowane na gruncie kontrolowanej sprawy. Urządzanie gier na automatach poza kasynem gry to delikt prawa administracyjnego zagrożony karą pieniężną. Ten stan rzeczy nie uległ zmianie na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 roku o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2017, poz. 88). Organy trafnie uznały, że pomimo zmian wprowadzonych wskazaną ustawą aktualne pozostaje rozstrzygnięcie sprawy odpowiedzialności administracyjnoprawnej skarżącej Spółki za działania/zachowania, które ujawniono w dniu [...] listopada 2014 roku. Porównanie treści przepisu art. 89 ustawy o grach hazardowych sprzed nowelizacji z treścią znowelizowanego przepisu wskazuje, że art. 89 ustawy o grach hazardowych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 roku jest względniejszy dla strony skarżącej. Zgodnie z treścią art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy o grach hazardowych na dzień [...] listopada 2014 roku, urządzający gry na automatach poza kasynem gry podlegał karze pieniężnej w wysokości [...] zł od każdego automatu, podczas gdy znowelizowany przepis art. 89 ust. 1 pkt 1 (nadal penalizujący urządzanie gier na automatach poza kasynem gry) stanowi, że urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia - podlegają karze pieniężnej w wysokości 100.000 zł, stosownie do art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a znowelizowanej ustawy. Organy trafnie uznały, że rozstrzygnięcie o odpowiedzialności skarżącej Spółki powinno nastąpić w oparciu o przepisy ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (Dz.U. z 2009r., Nr 201, poz. 1540 ze zm.). Sąd nie ujawnił naruszenia przepisów w zakresie gromadzenia materiału dowodowego. Ocena dowodów, jakiej dokonano w sprawie, nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2019, poz. 900 ze zm.). Ustalenia faktyczne zostały przyjęte z poszanowaniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego oraz poparte przekonującą argumentacją. Dla realizacji odpowiedzialności administracyjnej za popełnienie deliktu polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, istotna jest okoliczność, że w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych ustawodawca operuje pojęciem "urządzającego gry". Tego rodzaju zabieg służący identyfikacji sprawcy naruszenia nakazuje przyjmować, że podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy, kto urządza gry na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. Pojęcie "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry" obejmuje działania polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowania go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego automatu, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności, umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, czynności związane z obsługą urządzenia, czy zatrudnianie odpowiednio przeszkolonego personelu i ewentualnie jego szkolenie. Jeżeli znamiona deliktu administracyjnego "urządzania gier na automatach poza kasynem gry" wyczerpują działania kilku podmiotów, to każdy z nich jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry i wobec każdego z takich podmiotów aktualizuje się kompetencja nałożenia kary administracyjnej określonej w art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. O tym czy dany podmiot jest urządzającym gry na automatach poza kasynem gry rozstrzyga jego udział i stopień przyczynienia się do realizacji znamion deliktu administracyjnego. Organy prawidłowo przyjęły, że zakres stosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych obejmuje również zachowania o formie współsprawstwa/współuczestnictwa w popełnieniu deliktu urządzania nielegalnych gier hazardowych. Wbrew argumentacji autora skargi, ustalenia faktyczne w sprawie zostały poczynione prawidłowo w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Analiza treści umów zawartych pomiędzy skarżącą Spółką a Spółkś C. rozpatrywana w połączeniu z pozostałym materiałem dowodowym ujawnia obraz współpracy dwóch podmiotów Spółki A. oraz Spółki C., której końcowym efektem jest urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Sąd nie podziela argumentacji skargi, że umowa poddzierżawy oraz umowa leasingu zawarte pomiędzy skarżącą Spółką a Spółką C. "nie dają podstaw do uznania skarżącej za urządzającego gry hazardowe poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust.1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych". Z punktu widzenia odpowiedzialności za delikt administracyjny istotne jest to, czy układ stosunków/współpracy pomiędzy podmiotami kreuje w rzeczywistości społecznej stan faktyczny objęty zakresem zastosowania przepisów ustanawiających delikt urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Odpowiedzialność za delikt administracyjny ma charakter obiektywny. W konsekwencji niedopuszczalne jest, aby do egzoneracji odpowiedzialności administracyjnoprawnej prowadziła jedynie treść oświadczenia woli strony umowy cywilnoprawnej rozpatrywana w oderwaniu od skutków, jakie wykreowała w rzeczywistości społecznej realizacja umowy/współpraca kilku podmiotów. Odstąpienie od stanowiska wyrażanego względem działań skarżącej Spółki w szeregu wcześniejszych decyzji nastąpiło z uzasadnionych powodów. Dowody zgromadzone w aktach administracyjnych jednoznacznie potwierdzają, że skarżąca Spółka pomimo zwarcia umowy poddzierżawy w odniesieniu do powierzchni stacji paliw dzierżawionej od spółki B oraz pomimo zawarcia umowy leasingu automatów do gier losowych o nazwie Hot Fun numer [...] oraz Hot Fun numer [...] aktywnie współuczestniczyła w procederze urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Wbrew sugestiom skargi, działania skarżącej Spółki nie polegały "na oddaniu lokalu" do korzystania Spółce C czy też "udostępnianiu kliku metrów kwadratowych" dzierżawionej powierzchni użytkowej. Z treści umów zawartych przez skarżącą Spółkę wynika, że to skarżąca pozyskiwała powierzchnie poza kasynem gry w celu prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na umożliwieniu osobom trzecim rozrywki z wykorzystaniem leasingowanych automatów do gry. To skarżąca Spółka reprezentowała na zewnątrz interesy podmiotów współpracujących w celu urządzania gier na automatach poza kasynem gry (względem TSpółki B i osób trzecich korzystających z automatów). Treść umowy leasingu, z której wynika, że do obowiązków spółki C w ramach tej współpracy należała "eksploatacja automatów", wskazuje na konieczność rozważenia możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności karnoadministracyjnej także tej Spółki. Jednak ta kwestia wykracza poza ramy wyznaczone przez granice kontrolowanej sprawy. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza także, że sporne automaty są urządzeniami umożliwiającymi uzyskanie wygranych pieniężnych, a przebieg oferowanych gier ma charakter losowy w tym znaczeniu, że wyniki gier były nieprzewidywalne i niezależne od zręczności grającego. W konsekwencji uznać należy, że na gruncie kontrolowanej sprawy zaktualizowały się przesłanki określone w art. 2 ust. 3 i ust. 5 ustawy o grach hazardowych. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że dowody zgromadzone w aktach sprawy stanowiły wystarczającą podstawę do nałożenia na skarżącą Spółkę kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. W związku z tym organ - zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych wymierzył karę, której wysokość ustalił zgodnie z treścią art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.