III SA/Po 781/17

Dnia 5 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Szymon Widłak (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi W. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] września 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę III SA/Po781/17 Uzasadnienie Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją z [...] 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. B. (dalej: "strona") o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego od decyzji tego organu z [...].07.2017 r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu składek utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Strona w piśmie z [...] maja 2016 r. wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek wskazując na okoliczności powstania zadłużenia, brak możliwości jego spłaty i zły stan zdrowia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...].07. 2017 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpatrując sprawę wskazał, że na skarżącej spoczywają zaległości z tytułu: ubezpieczenia społecznego za wyszczególnione w decyzji miesiące i lata w okresie od 2008-2013 na kwotę [...]zł, ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...]zł; Fundusz Pracy w kwocie [...]zł. Ponadto z tytułu ubezpieczenia za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika: ubezpieczenie społeczne: [...] zł, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: [...] zł, jak też odsetek. W dalszej kolejności organ rentowy podał, że w rozpatrywanej sprawie nie zaszły podstawy do umorzenia powyższych należności z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ podkreślił zwłaszcza, że strona nadal prowadzi działalność gospodarczą (od 2006r.) z której uzyskuje dochód, ponadto z ustaleń wynika, że strona zadłużona jest w prywatne firmie pożyczkowej. Strona pobierała zasiłek chorobowy (ok. [...] zł), przedłożyła orzeczenie lekarskie z którego wynika, że istnieją pozytywne rokowania co do możliwości odzyskania zdolności do pracy. Postępowanie egzekucyjne było skuteczne, albowiem wyegzekwowano kwotę [...]zł. Zdaniem ZUS istnieją w konsekwencji składniki majątkowe, z których Zakład może dochodzić należności (art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy). W stosunku do zaległości z tytułu nieopłaconych składek jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i do dnia rozstrzygnięcia sprawy żaden uprawniony organ nie stwierdził braku majątku, z którego można dochodzić należności (pkt 5). Z tego powodu nie jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6). W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie nie zaistniały także przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Organ stwierdził, że w postępowaniu strona nie przedłożyła żadnych dokumentów które potwierdziłyby sytuację przewidziana przez ten przepis. W. B. posiada środki na utrzymanie wynikające z otrzymywanych zasiłków chorobowych oraz z tyt. prowadzonej działalności gospodarczej. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, z którym ma rozdzielność majątkową. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W ocenie skarżącej w sprawie organ nie wziął pod uwagę w stopniu wystarczającym jej złego stanu zdrowia oraz złego stanu majatkowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. W trakcie rozprawy skarżąca oświadczyła, że prowadzi nadal działalność gospodarczą a prace wykonuje jeden pracownik. Nadto składek ZUS w trakcie działalności nie płaciła, gdyż z czegoś musiała żyć. Oświadczyła również, że należności składkowe za pracowników spłaca w układzie ratalnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2017 r. nie narusza ani prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu, który powodowałby konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie stanowią przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej: "u.s.u.s."). Stosownie do art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ostatnio powołane przepisy, to jest art. 28 ust. 2-4 u.s.u.s., stanowią natomiast, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, a o czym stanowi ust. 3, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, o czym stanowi już art. 28 ust. 3a u.s.u.s., mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przesłanki te ujęte zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Mając na względzie powyżej przywołane podstawy umorzenia należności z tytułu składek w ocenie tut. Sądu w kontrolowanej sprawie organ rentowy – z zachowaniem wymogów procesowych wynikających zwłaszcza z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a.") – prawidłowo nie stwierdził ich zaistnienia. Nie budzi przede wszystkim wątpliwości, że w ustalonym przez organ stanie faktycznym nie zaistniała żadna z podstaw całkowitej nieściągalności należności skarżącego z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jako że skarżąca bezspornie posiada majątek ruchomy, a wszczęte postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do stwierdzenia braku majątku. Odnosząc się do uznania braku przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia zauważyć w szczególności trzeba, na co słusznie zwrócił uwagę Zakład, że wobec nieprzedłozenia przez skarżącą jakichkolwiek dokumentów związanych z jej utrzymaniem brak jest możliwości dokonania analizy jej sytuacji osobistej i majątkowej. Przede wszystkim nieznane pozostają rozmiar i forma udzielanej skarżącej pomocy ze strony najbliższych, czy koszty utrzymania skarżącej, w konsekwencji czego nie ma faktycznych podstaw do stwierdzenia, aby realizacja ciążących na niej zaległości powodowała zagrożenie dla niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślenia przy tym wymaga, że ciężar wykazania istotnych okoliczności pozwalających na ocenę zaistnienia którejś z przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek. Znajduje to bezpośrednie odzwierciedlenie w treści tej regulacji, która wprost stanowi, że może znaleźć zastosowanie – "jeżeli zobowiązany wykaże". Wobec tego że w kontrolowanej sprawie zobowiązana nie wykazała powyższych przesłanek, brak jest podstaw do zakwestionowania wydanego przez organ rentowy rozstrzygnięcia. Podejmując niekorzystne z punktu widzenia interesów skarżącej rozstrzygnięcie organ miał przede wszystkim na uwadze, że skarżąca wraz z mężem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a skarżąca dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą. Organ nie kwestionował trudnej sytuacji finansowej skarżącej i jej rodziny, jednak uznał, że skarżąca jest w stanie spłacać zobowiązanie ratalnie, posiada majątek ruchomy, a dochody umożliwiają jej spłatę należności z tytułu składek i nie spowoduje to zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny. Wnioski wysnute przez organ, choć sprzeczne z oczekiwaniami skarżącej, nie wykraczają poza granice uznania administracyjnego zakreślone przez powołane powyżej przepisy regulujące umorzenie należności wobec ZUS-u. Dodać należy, że należności z tytułu składek oraz cele na które są te składki przeznaczane, posiadają publicznoprawny charakter, a organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to także podejmowania decyzji w przedmiocie umarzania należności, którym ustawodawca nadał, co niezwykle istotne, charakter uznaniowy, w którym interes strony powinien być brany pod uwagę łącznie z interesem społecznym. Umarzanie należności ma nieodwracalne i definitywne skutki, pozbawia ZUS możliwości egzekucji należności w przyszłości, w sytuacji gdy sytuacja materialna zobowiązanej uległaby znacznej poprawie, czego nie można wykluczyć. Dlatego działania organu mające na celu wyegzekwowanie tych należności są usprawiedliwione. Jako że organ rentowy prawidłowo wypełnił dyspozycje art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. – gromadząc całość materiału dowodowego i dokonując jego wszechstronnej oceny, mieszczącej się w granicach przyznanej przez prawo swobody – a poczynione w ten sposób ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną wyraził w zgodzie z art. 107 § 3 K.p.a., brak było przesłanek przemawiających za uwzględnieniem skargi. Z powyższych względów oddalono skargę, o czym orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a. w sentencji wyroku.