III SA/Po 790/17

WyrokWSA w Poznaniu2018-01-05

Skład orzekający: Marzenna Kosewska, Ireneusz Fornalik, Marek Sachajko

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organy administracji mogły odmówić przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 z powodu stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków w celu maksymalizacji korzyści, pomimo formalnego spełnienia wymogów przez wnioskodawcę?
Ratio decidendi
Organy administracji miały prawo odmówić przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jeśli stwierdziły, że wnioskodawca wraz z innymi podmiotami sztucznie stworzył warunki wymagane do uzyskania korzyści, w sprzeczności z celami prawodawstwa rolnego. Kluczowe jest istnienie zarówno obiektywnych okoliczności wskazujących na niespełnienie celu prawnego, jak i subiektywnej woli uzyskania korzyści przez sztuczne stworzenie przesłanek, co zostało wykazane w niniejszej sprawie poprzez liczne powiązania osobowe, kapitałowe i ekonomiczne między podmiotami.
Stan faktyczny
Spółka X złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015. Organy administracji odmówiły przyznania płatności, stwierdzając, że Spółka X wraz z szeregiem innych osób fizycznych i spółek stworzyła sztuczne warunki w celu maksymalizacji wysokości przyznawanych płatności, co jest sprzeczne z celami prawodawstwa rolnego. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym zasady dwuinstancyjności, odwrócenie ciężaru dowodu oraz błędy w ustaleniach faktycznych.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Dnia 5 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik (spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi Spółki X w O. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 oddala skargę Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu decyzją z [...] sierpnia 2017 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Spółki X w [...] od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z [...] września 2016 r. o odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] czerwca 2015 r. A.J. reprezentujący Sp. X w [...] wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015. We wniosku zadeklarowano do płatności działki położone w województwie dolnośląskim o nr. ew. [...], położone w miejscach wskazanych w decyzji organu odwoławczego. Organ pierwszej instancji uznał, że podmiotami uczestniczącymi (oprócz strony) w procesie tworzenia sztucznych warunków w celu maksymalizowania wysokości przyznawanych płatności w różnych schematach pomocowych byli Sp. 1, Sp. 2, Sp. 3, Sp. 4, Sp. 5, M.K., R.K., K.L. (ostatnie trzy osoby to rodzeństwo). Z kolei organ odwoławczy wskazał, że - oprócz wyżej wskazanych spółek i osób fizycznych - w procesie tym uczestniczyli również K.K. (czwarta z rodzeństwa K.), T.K. (wuj rodzeństwa K.), A.J. (kuzyn rodzeństwa K.), B.M. (druga żona ojca M.K.), H.C. (konkubina M.K.), S.S., J.P. (jej wujem jest T.K.) oraz szereg innych spółek z o. o. utworzonych przez te osoby. W ocenie organu odwoławczego gospodarstwa tych podmiotów były ze sobą powiązane ekonomicznie, osobowo i organizacyjnie. Wskazane osoby zarządzały wzajemnie swoimi gospodarstwami rolnymi i gospodarstwami należącymi do tworzonych przez siebie w różnych konfiguracjach osobowych (wymienione w uzasadnieniu decyzji) i w różnym czasie spółek z o. o. (w tym do strony) oraz działkami ew. wskazywanymi do dopłat przez D.G.. Powiązania te szczegółowo zostały opisane w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego. Sp. X w [...] powstała w 2009 r. W roku 2014 Prezesem Zarządu tej spółki został M.K.. Spółka dzierżawi grunty rolne, jak i posiada grunty własne. Strona posiada park maszynowy. Korzysta także z usług agrotechnicznych osób trzecich na zasadach barterowych (wykoszenie za plony). Organ odwoławczy wskazał, że stroną w przedmiotowej sprawie jest Sp. X, to jednak w celu wykazania, że wspólne zarządzanie przejawiało się nie tylko w tworzeniu spółek przez wskazane osoby fizyczne w różnych konfiguracjach osobowych tzn. tworzenie nowych projektów w celu zakupu nowych gruntów dzięki kredytom preferencyjnym, ale i również wydzierżawianiu przez wskazane osoby fizyczne lub podmioty prawne swoich gruntów lub przekazywaniu osobom trzecim, co pozwoliło na uzyskanie większych korzyści majątkowych również w ramach innych działań wspierających rolników przez płatności (ONW i rolnośrodowiskowe) ARiMR. Zdaniem organu odwoławczego o tworzeniu sztucznych warunków świadczą: - powiązania osobowo-kapitałowe między powyższymi osobami i spółkami; - wszystkie powyższe podmioty są jedynie formalnie samodzielnymi gospodarstwami (mają własny numer ewidencyjny, majątek, konto, siedzibę), ale analiza składu personalnego wskazuje, że są ze sobą ściśle powiązane: na 43 spółki Prezesem Zarządu w 16 z nich był M.K. (m.in. Prezesem Zarządu srony – Sp. X w [...]), Prezesem Zarządu w 5 innych spólkach była H.C. (m. in. Prezesem Zarządu - Sp. 2 w [...]), Prezesem Zarządu w 3 z nich była B.M., a w jednej - K.K.; ponadto wyżej wskazane osoby w spółkach tych były wspólnikami, a funkcje zarządcze pełnili lub status wspólnika mieli w niektórych z nich także S.S., A.J. i T.K.; wskazane wyżej dane szczegółowo przedstawia tabela nr 1; - kilka spółek (w tym strona - Sp. X w [...]) miało tą samą siedzibę ([...] ) i ten sam adres do korespondencji (ul. [...] [...]) - adres A.J., ówczesnego pełnomocnika szeregu powyższych osób i spółek; - przekazywanie działek między poszczególnymi osobami i spółkami, w tym również Sp. X w [...] (str. 26 31 decyzji organu odwoławczego), co wskazuje, że grunty rolne deklarowane do płatności przez omawiane osoby fizyczne w latach 2004-2015 były przedmiotem przekazań nie tylko obrębie danej konfiguracji osobowej ale i również pomiędzy wskazanymi grupami, - działki ew. nr [...], położone w woj. dolnośląskim w powiecie [...] w obrębie [...], były zadeklarowane w roku 2010 przez Sp. 2 w [...], a w latach 2014-2015 przez M.K., - przekazywanie działek miało na celu dostosowanie deklarowanych powierzchni do założeń określonych programów; grunty leżały często w różnych województwach, wobec czego ich przekazywanie nie miało uzasadnienia ekonomiczno-technologicznego; co więcej, na położonych obok siebie gruntach, mających formalnie różnych posiadaczy, prowadzono te same uprawy rolne (nie było naturalnych granic między działkami), - wzajemne użyczanie parku maszynowego, zawieranie umów o wykonanie prac agrotechnicznych przez poszczególne gospodarstwa z tymi samymi osobami (w przypadku Sp. 2 w [...] - umowy barterowe z J.B. na lata 2014-2019 na wykoszenie i wywiezienie ściętej trawy - str. 35 decyzji organu odwoławczego oraz z osobami wskazanymi na str. 36 tej decyzji) i zatrudnianie pracowników (stroną tych czynności był wielokrotnie M.K. jako posiadacz gruntów, ich wydzierżawiający czy członek władz wskazanych spółek); - powierzchnia zgłaszana do płatności w różnych schematach pomocowych. Organ odwoławczy podniósł, że tworzenie sztucznych warunków przez powyższe podmioty nastąpiło w celu uzyskania maksymalnych kwot dofinansowania w ramach płatności przez uniknięcie zastosowania stawek degresywnych i limitów powierzchniowych. Jak wynika natomiast z art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 549 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 1306/2013", w przypadku stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami ustanowionymi w sektorowym prawodawstwie rolnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z tego prawodawstwa. Kwestie związane ze stwierdzeniem stworzenia sztucznych warunków odnośnie przyznania jednolitej płatności obszarowej uszczegółowione zostały w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 608 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 1307/2013", z którego wynikają także systemowe cele, to jest przydzielenie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów (motyw 13 preambuły). Kwota przyznanej płatności stanowiłaby kwotę powyżej progu 150 000 EUR wynikającego z art. 11 rozporządzenia 1307/2013. W związku z powyższym wszelkie płatności, o które ubiegała się strona i powiązane podmioty byłyby korzyściami uzyskanymi w wyniku tworzenia sztucznych warunków, stąd konieczność odmowy ich przyznania. W skardze na decyzję organu odwoławczego strona wniosła o stwierdzenie nieważności tej decyzji, a ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie: - art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), zwanej dalej "K.p.a.", przez wydanie decyzji z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania, gdyż postępowanie dowodowe organu odwoławczego było zbyt rozległe, a ponadto prowadzono je w szerszym zakresie niż postępowanie pierwszoinstancyjne, bowiem powołano się na szereg podmiotów nie wymienionych w decyzji organu pierwszej instancji; - art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1387) przez odwrócenie ciężaru dowodu oraz nieudowodnienie tworzenia sztucznych warunków i rażące błędy w ustaleniach faktycznych; - art. 21 ust. 1 pkt 2 powyższej ustawy w zw. z art. 80 K.p.a. przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów; - art. 107 § 3 w zw. z art. 107 § 1 ust. 6 K.p.a. przez niewskazanie w decyzji, na jakiej podstawie uznano powiązania między analizowanymi podmiotami za uzasadniające postawienie tezy o tworzeniu sztucznych warunków; - art. 89 § 1 K.p.a. przez nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej; - art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2988/2005, art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 oraz pkt 15 preambuły i art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 przez ich nieprawidłowe zastosowanie; - art. 36 lit. a ppkt. iv i art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005; - art. 4 ust. 1 lit. 6 rozporządzenia 1307/2013. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie (k. 75) pełnomocnik skarżącej oświadczył, że spółce przyznano płatności za rok 2013, a następnie nadesłał (k. 78-82) potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię stosownej decyzji z [...] maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", oznaczałby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Istota sporu, do jakiego doszło w ramach kontrolowanej sprawy sprowadza się do stwierdzenia, czy skarżąca wespół ze wskazanymi przez organ odwoławczy podmiotami sztucznie stworzyła warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami. Spór w rozważanym zakresie powstał odnośnie płatności dochodzonych w roku 2015 przez skarżącą, jako rolnika samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne, płatności bezpośrednich. Organy przyjęły, że płatności te byłyby korzyścią uzyskaną w wyniku stworzenia sztucznych warunków, co implikuje odmowę ich przyznania. Przyznawanie płatności bezpośrednich uregulowano w rozporządzeniu 1307/2013 oraz w ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 308, ze zm.), zwanej dalej "u.s.w.b.". Płatności bezpośrednie przyznawane są rolnikowi, jeżeli spełnione są warunki określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 u.s.w.b., w tym w rozporządzeniu 1307/2013, w przepisach tej ustawy jak i przepisach wydanych na jej podstawie (art. 6 u.s.w.b.). Płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, stosownie do art. 7 ust. 1 u.s.w.b., jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Jednolita płatność obszarowa, o której mowa w art. 36 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 4 u.s.w.b.) i płatność za zazielenienie (oznaczająca płatność, o której mowa w tytule III rozdziale 3 rozporządzenia 1307/2013 - art. 2 pkt 7 u.s.w.b.), zwane także łącznie z innymi płatnościami "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej: 1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami", 2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności, 3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, 4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowany obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (art. 8 ust. 1 u.s.w.b.). Charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5% część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150 000 EUR (motyw 13 rozporządzenia 1307/2013). Znalazło to wyraz w art. 11 ust. 1 rozporządzenia 1307/2017 przewidującego, że państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdziału 1 za dany rok kalendarzowy (w tym jednolitej płatności obszarowej), o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150 000 EUR. W konsekwencji, w przypadku jednolitej płatności obszarowej, ustanowiono pod tym względem współczynnik redukcji wynoszący 100% (art. 19 ust. 1 u.s.w.b.). Ponadto, jednym z celów wspólnej polityki rolnej jest poprawa wyników w zakresie oddziaływania na środowisko poprzez obowiązkowy element "zazielenienia" zawarty w płatnościach bezpośrednich, wspierający praktyki rolnicze korzystne dla klimatu i środowiska. W tym celu państwa członkowskie powinny przeznaczyć część pułapów krajowych dla płatności bezpośrednich, aby przyznawać, oprócz płatności podstawowej, płatność roczną, która może uwzględniać wewnętrzne ujednolicenie w danym państwie członkowskim lub regionie, z tytułu obowiązkowych praktyk rolniczych zgodnych z celami polityki dotyczącej zarówno klimatu, jak i środowiska. Praktyki te powinny polegać na prostych, ogólnych, pozaumownych i corocznych działaniach wykraczających poza zasadę wzajemnej zgodności, związanych z rolnictwem, takich jak dywersyfikacja upraw, utrzymywanie trwałych użytków zielonych oraz ustanowienie obszarów proekologicznych. W celu osiągnięcia celów "zazielenienia" oraz umożliwienia jego skutecznej administracji i kontroli, praktyki takie powinny mieć zastosowanie na całym kwalifikującym się obszarze gospodarstwa rolnego (motyw 37 rozporządzenia 1307/2013). Na wszystkich zatem kwalifikujących się hektarach w rozumieniu art. 32 ust. 2-5 rozporządzenia 1307/2013 rolnicy uprawnieni do płatności w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej muszą przestrzegać powyższych praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 43 ust. 1 i 2 rozporządzenia 1307/2013). Stosownie do treści art. 60 rozporządzenia 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (wyrok TSUE w sprawie C-367/96 - dostępny na stronie internetowej https://curia.europa.eu, zwanej dalej "CURIA"). Ponadto, TSUE w pkt 29 wyroku wydanym sprawie C-434/12 (dostępny w CURIA) zinterpretował regulację dotyczącą obchodzenia prawa - art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. L 25, s. 8), zwanego dalej "rozporządzeniem 65/2011". Przepis ten miał zbliżone brzmienie do art. 60 rozporządzenia 1306/2013. Zgodnie z art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Zdaniem TSUE zastosowanie art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 wymaga istnienia elementu obiektywnego i subiektywnego (pkt 29 wyroku w sprawie C-434/12). Po pierwsze, konieczne jest zaistnienie obiektywnych okoliczności, z których wynika, że mimo formalnego spełnienia przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel przez nie realizowany nie został osiągnięty (element obiektywny). Po drugie, niezbędna jest po stronie danego podmiotu wola uzyskania korzyści wynikających z uregulowań prawa przez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (element subiektywny). Zaistnienie elementu subiektywnego może zostać wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności, gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku w sprawie C-434/12). Nie można jednak odmówić finansowania projektu, gdy dana inwestycja może mieć inne uzasadnienie niż tylko płatność w ramach systemu wsparcia (pkt 42 tego wyroku). Przenosząc powyższe na realia rozpatrywanej sprawy należy wskazać, co następuje. Nie budzi wątpliwości, że skarżąca działając z podmiotami wskazanymi przez organ, wyczerpała przesłanki z art. 60 rozporządzenia 1306/2013 względem płatności bezpośrednich. Chociaż ubiegając się o te płatności formalnie spełniła wymogi do ich uzyskania, warunki te zostały jednak stworzone sztucznie, w sprzeczności z celami wynikającymi z wyżej wskazanych uregulowań. Organ zasadnie więc uznał, mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego w zgodzie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego, że chociaż skarżąca i pozostałe wymienione przez organ podmioty formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, to jednak pozostają one ze sobą ściśle powiązane (osobowo, ekonomicznie i funkcjonalnie). Podmioty te, mimo tego rodzaju powiązań, wystąpiły z oddzielnymi wnioskami o przyznanie płatności za 2015 r., działając formalnie jako samodzielni rolnicy. W celu uzasadnienia odmowy przyznania płatności skarżącej organ odwoławczy był zobowiązany do przedstawienia w uzasadnieniu swej decyzji bardzo szczegółowych rozważań dotyczących całego procesu tworzenia sztucznych warunków i opisu działania wszystkich podmiotów zaangażowanych w ten proces. Wskazał on bardzo szczegółowo na liczne powiązania organizacyjne, personalne i ekonomiczne między M.K., R.K., K.K., S.S., J.P., D.G., T.K., K.L. oraz wymienionymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podmiotami jakimi były spółki z o. o. Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał i wyczerpująco uzasadnił stworzenie sztucznych warunków w celu maksymalizacji płatności przez: - powiązania osobowo-kapitałowe między powyższymi osobami i spółkami (pełnomocnikiem wielu z nich był A.J., prezesami zarządu spółek albo ich wspólnikami była konkubina M.K. H.C., jego siostry albo sam M.K., kilka spółek - w tym skarżąca - miało ten sam adres do korespondencji, - przekazywanie działek między poszczególnymi osobami i spółkami (w tym również skarżącą); działki ew. nr [...] i [...] położone w woj. dolnośląskim w powiecie [...] w obrębie [...], były zadeklarowane w roku 2010 przez Sp. 2 w [...], a w latach 2014-2015 przez M.K.; przekazywanie działek miało na celu dostosowanie deklarowanych powierzchni do założeń określonych programów; grunty leżały często w różnych województwach, wobec czego ich przekazywanie nie miało uzasadnienia ekonomiczno-technologicznego; co więcej, na położonych obok siebie gruntach, mających formalnie różnych posiadaczy, prowadzono te same uprawy rolne (nie było naturalnych granic między działkami); - wzajemne użyczanie parku maszynowego, zawieranie umów o wykonanie prac agrotechnicznych przez poszczególne gospodarstwa z tymi samymi osobami, umowy barterowe na wykoszenie i wywiezienie ściętej trawy - str. 35 decyzji organu odwoławczego oraz z osobami wskazanymi na str. 36 tej decyzji) i zatrudnianie pracowników (stroną tych czynności był wielokrotnie M.K. jako posiadacz gruntów, ich wydzierżawiający czy członek władz wskazanych spółek); - powierzchnia zgłaszana do płatności w różnych schematach pomocowych. Odnośnie samej skarżącej organ wskazał m. in., że Sp. X w [...] powstała w 2009 r. Spółka dzierżawi grunty rolne, jak i posiada grunty własne. W 2015 r., korzysta także z usług agrotechnicznych osób trzecich na zasadach barterowych (wykoszenie za plony). Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił wyczerpująco okresy tworzenia nowych wspólnych projektów oraz przepływy nieruchomości, które były zgłaszane do płatności przez osoby powiązane rodzinnie i towarzysko. Zdaniem Sądu prawidłowe i niezbędne ustalenia organu odnosiły się do powiązań rodzinnych, osobistych wskazanej wyżej grupy osób oraz ich udziału w wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji spółkach prawa handlowego. Prezesem zarządu skarżącej był M.K.. Była to jedna z wielu spółek zarządzanych przez niego i grono jego współpracowników. Wspólnym pełnomocnikiem niektórych powyższych podmiotów był A.J., powiązany z wieloma wymienionymi spółkami. Organ odwoławczy szczegółowo zanalizował powiązania między tymi osobami fizycznymi i prawnymi oraz odniósł je konkretnie do pobieranych płatności, w tym przeanalizował okoliczności dotyczące podejmowanej przez skarżącą działalności rolniczej (także korzystania z pomocy osób trzecich przy wykonywaniu czynności agrotechnicznych). Jak wynika z prawa Unii Europejskiej charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści w dużej skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto większym beneficjentom możliwość dostosowania ułatwia gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5% część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150 000 EUR (por. motyw 13 rozporządzenia 1307/2013). Znalazło to wyraz w art. 11 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013 przewidującego, że państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdziału 1 za dany rok kalendarzowy, o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150 000 EUR. Powyższe potwierdza stworzenie sztucznych warunków między skarżącą i wskazanymi w obszernym uzasadnieniu organu odwoławczego podmiotami, co pozostaje w sprzeczności z celami płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Maksymalizacja płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego była zamierzona przez podmioty tworzące sztuczne warunki, w tym również skarżącą. Wynika to nie tylko z przedstawionych powiązań pomiędzy tymi podmiotami, lecz nadto znajduje potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. Zasadnie zatem organ odwoławczy uznał, że wystąpiły elementy obiektywny i subiektywny, świadczące o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do otrzymania płatności, zgodnie z wykładnią przepisów zawartą w wyroku TSUE w sprawie C-434/12. Wskazane przez organ okoliczności, jak: - powiązania osobowe pomiędzy podmiotami (osobami fizycznymi i spółkami - przede wszystkim chodzi o M.K., i inne wskazane wyżej osoby fizyczne), - formalnie odrębne gospodarstwa prowadzone przez wskazane podmioty były ze sobą ściśle powiązane prawnie, organizacyjnie i ekonomicznie, - pozorne wydzielenie gruntów o areale gwarantującym uzyskanie maksymalnych dopłat, - faktyczne zarządzanie wydzielonymi gruntami przez określoną wyżej grupę osób, - wykonywanie prac agrotechnicznych przy użyciu tego samego parku maszynowego, - położenie deklarowanych przez wszystkie podmioty działek w połączeniu z (częściowym) brakiem naturalnych granic między tymi obszarami świadczą o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do uzyskania płatności, zaś z materiału dowodowego nadto wynika, że działania skarżącej i pozostałych podmiotów miały powodować uniknięcie zastosowania stawek degresywnych. W powyższym zakresie nie sposób skutecznie zarzucić organowi naruszenia przepisów postępowania ani przepisów prawa materialnego wskazywanych w skardze. Organ z urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu zbadania kwestii stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, a na podstawie jego całokształtu ocenił w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji wskazane wyżej okoliczności faktyczne. Ocena ta jest racjonalna i spójna oraz ma potwierdzenie w materiale dowodowym. Nie naruszono zasady dwuinstancyjności, gdyż organ odwoławczy nie ogranicza się tylko do zbadania zasadności zarzutów odwołania i kontroli decyzji organu pierwszej instancji w tym zakresie. Organ odwoławczy ma bowiem obowiązek ponownie ocenić sprawę, mogąc dokonywać szerszych ustaleń faktycznych niż organ pierwszej instancji, jeżeli jest to niezbędne do dokonania prawidłowej oceny zasadności wniosku strony. Organ nie dopuścił się także naruszenia art. 60 rozporządzenia 1306/2013, właściwie stosując ten przepis wobec zaistnienia wszelkich wynikających z niego przesłanek w sytuacji dochodzenia przez skarżącą w roku 2015 płatności bezpośrednich. Na podstawie powyższego przepisu w przypadku stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami ustanowionymi w sektorowym prawodawstwie rolnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z tego prawodawstwa. Odnosząc się do kwestii przyznania skarżącej płatności za rok 2013 należy podnieść, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia mają okoliczności odnoszące się do roku 2015, bowiem to za ten rok skarżąca ubiega się o przyznanie płatności. Dla rozstrzygnięcia nie mają znaczenia decyzje wydane w innych sprawach, w których organ przyznał wnioskowane płatności. Zgodnie bowiem z art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane przez P.p.s.a. środki jedynie w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalono skargę.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło