III SA/Po 795/10

Dnia 03 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś ( spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 marca 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Pile z dnia 30 listopada 2010r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne. oddala skargę Decyzją nr [...] z dnia 14 października 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585), po rozpatrzeniu wniosku A. S. z dnia 23 sierpnia 2010 r. w sprawie umorzenia należności, odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w tym z tytułu składek na: 1) ubezpieczenia społeczne – za okres 02/2005-04/2005 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: - składek – [...] zł, - odsetek liczonych na dzień 30.08.2010 r. – [...] zł, - kosztów upomnień – [...] zł, 2) ubezpieczenie zdrowotne – za okres 02/2005-04/2005 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: - składek – [...] zł, - odsetek liczonych na dzień 30.08.2010 r. – [...] zł, - kosztów upomnień – [...] zł, 3) Fundusz Pracy – za okres 02/2005-04/2005 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: - składek – [...] zł, - odsetek liczonych na dzień 30.08.2010 r. – [...] zł, - kosztów upomnień – [...] zł W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że A. S. wnioskiem doręczonym w dniu 30.08.2010 r. zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, kosztów upomnień oraz odsetek za zwłokę. Ponieważ w ocenie organu nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3a tej ustawy, wniosku o umorzenie nie uwzględniono. Organ w szczególności wskazał, że w toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych, a należąca do zobowiązanej nieruchomość może być przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego. Obecna sytuacja finansowa została ustalona na podstawie zgromadzonych w toku postępowania dokumentów poświadczających wysokość dochodu miesięcznego oraz miesięczny poziom wydatków, w szczególności zostały wzięte pod uwagę: - oświadczenie o posiadanym majątku oraz o możliwościach płatniczych płatnika składek doręczone w dniu 30.08.2010 r., - kserokopia decyzji Starosty z dnia 08.06.2010 r. o uznaniu A. S. za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, - kserokopia umowy o kredyt gotówkowy (wraz z załącznikami) zawartej w dniu 15.04.2010 r. pomiędzy A. S. a Bankiem A - kwota kredytu [...] zł, - kserokopia umowy o kredyt gotówkowy zawartej w dniu 02.03.2009 r. pomiędzy A. S. a Bankiem B - kwota kredytu [...] zł * kserokopia umowy o kredyt gotówkowy zawartej w dniu 13.03.2008 r. pomiędzy A. S., a Bankiem B - kwota kredytu [...] zł, * kserokopia wezwania do zapłaty wysłanego przez Bank B w dniu 06.07.2010 r., * kserokopia oferty wydania karty kredytowej przez C - na kwotę 2.500,00 zł, * kserokopia decyzji Wójta Gminy z dnia 01.02.2010 r. o wymiarze podatku od nieruchomości - roczna kwota [...] zł, * kserokopia dowodu opłacenia rachunku za wywóz śmieci - opłaconego w kwocie [...] zł w dniu 21.05.2010 r., * kserokopia zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2009 (PIT-37) przez płatnika i jej małżonka, * kserokopia decyzji Prezydenta Miasta z dnia 02.08.2005 r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, * wykaz wymagalnych zobowiązań doręczony w dniu 16.09.2010 r. * oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej doręczone w dniu 16.09.2010 r., * kserokopia faktury VAT za dostawę wody - termin płatności 13.06.2010 r. - kwota do zapłaty [...] zł, * kserokopia faktury VAT za dostawę wody - termin płatności 14.08.2010 r. - kwota do zapłaty [...] zł, * kserokopia faktury VAT za dostawę energii elektrycznej - wystawionej na B. F. - termin płatności 18.08.2010 r.- kwota do zapłaty [...] zł, * kserokopia faktury VAT za dostawę energii elektrycznej- wystawionej na B. F. - termin płatności 21.06.2010 r.- kwota do zapłaty [...] zł, * wydruki dokumentów rozliczeniowych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS. Na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono, że zobowiązana obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, w związku z powyższym w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy regulujące pomoc publiczną. Obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Zgodnie z oświadczeniem gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, który pracuje jako monter konstrukcji stalowych i jego wynagrodzenie wynosi około [...] zł brutto. Na utrzymaniu pozostaje jedno dziecko. Rodzina zobowiązanej mieszka w domu należącym do matki i uczestniczy w opłacaniu kosztów utrzymania nieruchomości. Zakład uznał za wiarygodny poziom miesięcznych wydatków określony w załączonych dokumentach i przyznał, że sytuacja materialno-bytowa rodziny nie jest łatwa, a przeprowadzenie czynności egzekucyjnych przyczyni się do jej pogorszenia. Jednakże Zakład wziął pod uwagę również fakt, że zobowiązana nie przedłożyła dokumentów, które wskazują, że stan zdrowia uniemożliwia jej w sposób trwały podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze. W szczególności nie przedłożono stosownych orzeczeń o niezdolności do pracy wydanych przez lekarzy orzeczników ZUS, bądź też orzeczeń o stopniu niepełnosprawności wydanych przez lekarzy z powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności. ZUS uznał ponadto że, działając jako dysponent Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może przedkładać celowości spłaty zadłużenia zobowiązanej z tytułu niespłaconych kredytów ponad obowiązek uregulowania zaległości wobec Funduszu. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, A. S. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podała, że jej sytuacja jest bardzo ciężka, a kredyty i opłaty przerastają jej możliwości. Pomimo poszukiwań nie może znaleźć żadnej pracy. Decyzją nr [...] z dnia 30 listopada 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z 13.10.1998 r o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585) w związku z art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu 14.10.2010 r. Powtórnie badając sprawę, organ rentowy oparł się na zebranym dotychczas materiale dowodowym, ponieważ wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązana nie przedstawiła nowych dowodów w sprawie. Ponownie wyjaśniono, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W toku postępowania nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych, gdyż zobowiązana jest właścicielką nieruchomości, która może być przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności organ rentowy nie zdecydował się również na umorzenie zadłużenia na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) . W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. S. powołała się na swoją ciężką sytuację finansową, niskie zarobki męża i brak możliwości zarobku z jej strony. Wskazywała, że ponoszą wraz z mężem koszty utrzymania domu w całości w zamian za możliwość mieszkania, w tym zimą kupują węgiel i drewno. Spłacanie zaległości na rzecz ZUS powiększy długi zobowiązanej, zmagającej się z depresją i bezsennością. W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V SA/Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I SA/Gd 874/08, lex nr 483118). Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść (mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości). W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ działał prawidłowo, to jest zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, w oparciu o który ustalił stan faktyczny, to jest sytuację osobistą i majątkową skarżącej, a te ustalenia nie były przez skarżącą kwestionowane. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia określone w punktach 2 i 3 § 3 ww. rozporządzenia. Skarżąca we wniosku wskazywała na przesłankę wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. że ze względu na sytuację majątkową i rodzinną opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W złożonym w dniu 16 września 2010 roku oświadczeniu skarżąca podała m.in., że prowadziła działalność gospodarczą w zakresie usług fryzjerskich i kosmetycznych oraz poprawy kondycji fizycznej w okresie od 20.12.2004 r. do 31.07.2005 r., a jako posiadany majątek wskazała dom o powierzchni 80 m2 i samochód Ford Mondeo, rocznik 1997. Podała też stan zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów oraz dochody męża i ponoszone wydatki. Organ rentowy uwzględnił te okoliczności przy ocenie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Sąd w tym zakresie również stwierdza, że stanowisko organu, iż powyższa przesłanka nie zachodzi w niniejszej sprawie, jest uzasadnione. Jakkolwiek organ przyznał, że zobowiązana znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, to jednak wskazywał na obciążenie kredytowe skarżącej, które nie może mieć pierwszeństwa przed należnościami Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z przedłożonych przez zobowiązaną dokumentów wynika, że to zadłużenie jest znaczne (ok. [...] zł). Skarżąca powinna dążyć do ustalenia takich warunków spłaty kredytów, które umożliwiłyby uiszczanie zaległości z tytułu składek. Konieczność ponoszenia ciężarów o charakterze cywilnoprawnym nie może uzasadniać umorzenia zobowiązań o charakterze publicznoprawnym z tytułu składek. W przeciwnym razie dochodziłoby do naruszenia zasady powszechności i równości w obowiązku ponoszenia świadczeń publicznoprawnych. Instytucja umorzenia stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. Tymczasem skarżąca nie wykazała, aby takie szczególne, wyjątkowe okoliczności zaistniały. Jest osobą młodą, wykształconą i jej trudności ze znalezieniem pracy mają charakter przejściowy. Co do stanu zdrowia skarżącej, należy stwierdzić, iż nie wykazała skarżąca żadnym dokumentem, aby stan zdrowia uniemożliwiał podjęcie przez nią zatrudnienia. Wskazać należy, że skarżąca może też ubiegać się w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych o rozłożenie zaległości na raty lub odroczenie terminu płatności. W powyższej sytuacji rozstrzygnięcie organu rentowego o odmowie umorzenia należności z tytułu składek mieści się w granicach uznania administracyjnego. Z tego względu skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).