III SA/Po 799/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska Asesor sąd. Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2007 r. przy udziale Prokuratora sprawy ze skargi D.K. na decyzję Wojewody W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody W. na rzecz skarżącej D.K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, III. zwraca D.K. kwotę [...] złotych tytułem nadpłaconego wpisu sądowego, IV. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/Sz. Widłak /-/W. Wolna-Kubicka /-/W. Długaszewska W dniu [...]r. Z.K. złożył wniosek o wymeldowanie z pobytu stałego byłej żony D.K. z lokalu położonego przy ul. P.W. [...] w L.. Wniosek swój uzasadniał tym, iż osoba ta nie przebywa w przedmiotowym lokalu od [...]r. Wójt Gminy L. po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001r. Nr 87 poz. 960 ze zm.) wydał decyzję na mocy, której orzekł o odmowie wymeldowania D.K. z pobytu stałego we wskazanym wyżej lokalu. W uzasadnieniu organ I instancji podniósł, że w jego ocenie nie została wypełniona przesłanka art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolności. Od decyzji Wójta Gminy L. odwołanie do Wojewody W. złożył pełnomocnik wnioskodawcy żądając uchylenia decyzji i wymeldowania D.K.. W uzasadnieniu powołał się na brak dowodów stosowania przez Z.K. środków przymusu psychicznego i fizycznego, nie kwestionując jednocześnie istniejącego między stronami konfliktu, którego konsekwencją było rozwiązanie małżeństwa stron i to z orzeczeniem o winie obu małżonków. Wojewoda W. po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego w dniu [...]r. wydał decyzję w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych na mocy, której uchylił decyzję organu I instancji i orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu D.K.. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż z zebranego w sprawie materiału jednoznacznie wynika, że D.K. nie przebywa w lokalu przy ul. P.W. [...] w L. od [...]r. Ponadto Wojewoda W. uznał, że strona dobrowolnie opuściła lokal, zabierając swoje rzeczy, nie wystąpiła do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania, co w efekcie oznacza, że zaakceptowała taki stan faktyczny i trwale opuściła dotychczasowe miejsce pobytu. Dodatkowym argumentem przemawiającym za trafnością orzeczenia organu odwoławczego, w ocenie Wojewody, jest stanowisko Prokuratury Rejonowej, która umorzyła postępowanie prowadzone z wniosku D.K. przeciwko Z.K. o psychiczne i fizyczne znęcanie. Od powyższej decyzji pełnomocnik D.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo. Uzasadniając skargę pełnomocnik podniósł, iż nie ma racji Wojewoda W. twierdząc, że skarżąca zaakceptowała stan faktyczny i trwale opuściła dotychczasowe miejsce pobytu. D.K. wielokrotnie sygnalizowała organom ścigania (Policji, Prokuraturze) fakt nagannego postępowania jej męża, znęcania się fizycznego i psychicznego nad rodziną. Przez takie zachowanie Z.K., a także pozbawienie możliwości korzystania z łazienki, kuchni, centralnego ogrzewania została, wraz z synem, zmuszona do opuszczenia lokalu. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że podziela pogląd wyrażony w decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda W. w całości podtrzymał swoje stanowisko, podnosząc ponownie, że "w niniejszej sprawie nie można jednoznacznie stwierdzić, iż opuszczenie przedmiotowego lokalu przez Panią D.K. (...) nastąpiło w wyniku bezprawnych działań i zachowań Pana Z.K.". Organ podniósł również argument tylko ewidencyjnego charakteru meldunku, wnosząc jednocześnie o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie jest natomiast uprawniony do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Zgodnie z art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi wynika zaś, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, stwierdzi wady będące przyczynami wznowienia postępowania bądź też stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie natomiast z art. 145 §1 pkt 2 sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 roku, Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z treścią powyższego przepisu, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku – sygn. akt K 20/01 orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można natomiast mówić w przypadku trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (zobacz m.in. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 rok, sygn. akt V SA 3078/00; wyrok NSA z dnia z dnia 15 lutego 2002 roku, sygn. akt II SA/Po 1942/00). NSA w wyroku z dnia 17 marca 2003 roku sygn. akt V SA 2323/02 wyraźnie wskazał, że prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku (sygn. akt K 20/01). Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności Wojewoda W. jako organ odwoławczy był obowiązany ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Z wyraźnym naruszeniem art. 7 oraz art. 77 Kpa nie wyjaśnił jednak istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. Organ II instancji nie może ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji. Rozstrzygać winien przecież ponownie sprawę w oparciu o stan faktyczny i prawny w dacie wydania decyzji ostatecznej. Zatem to, czy spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 15 ustawy, musi wynikać z wnikliwie ustalonych przez organy administracji okoliczności faktycznych sprawy, pozwalających na dokonanie oceny w świetle wskazanego wyżej przepisu. W ocenie Sądu, organ administracji, podejmując decyzję o uchyleniu orzeczenia organu I instancji i wymeldowaniu skarżącej uczynił to z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 Kpa, nie ustalił w istocie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy. Jak wynika bowiem z uzasadnień decyzji obu instancji, organy oparły się na wnioskach i orzeczeniach Prokuratury Rejonowej zwłaszcza na postanowieniach z dnia [...]r. sygn. [...] oraz z dnia [...]r. sygn. [...] zapominając o tym, iż postępowania prowadzone przez organy ścigania są niezależne od postępowania administracyjnego i mogą stanowić najwyżej impuls do własnych działań organów administracji. Innymi słowy Wojewoda W. wiedząc na podstawie ww. orzeczeń Prokuratury Rejonowej, że mogło dojść do zmuszenia skarżącej do opuszczenia przedmiotowego lokalu, winien przeprowadzić sam własne, wnikliwe postępowanie wyjaśniające, czego nie uczynił. W rozpatrywanej sprawie, na skutek wątpliwości które pojawiły się w związku z wnioskiem Z.K. o wymeldowanie D.K., organy administracji zasadnie przyjęły, iż konieczne jest ustalenie w toku postępowania dowodowego, czy zostały spełnione przesłanki określone art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, tj. czy D.K. opuściła przedmiotowy lokal. W efekcie organ I instancji wydał decyzję o odmowie jej wymeldowania. Odmienna ocena materiału dowodowego dokonana przez Wojewodę W., choć dopuszczalna, winna być poparta konieczną analizą materiału dowodowego i właściwie uzasadniona. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy Sąd uznał, iż organ ll instancji zbyt arbitralnie stwierdził istnienie przesłanek skutkujących koniecznością wymeldowania skarżącej a przede wszystkim nie wykazano w dostateczny sposób, czy powyższe przesłanki zostały spełnione. W ocenie Sądu, niewystarczającym argumentem przemawiającym za wymeldowaniem skarżącej jest nie wystąpienie przez D.K. do Sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania, bowiem z akt bezspornie wynika, iż skarżąca nie przebywa w lokalu z powodu ostrego konfliktu ze swoim byłym mężem a jednocześnie podjęła wcześniej szereg innych działań, które umożliwiłyby jej pozostanie w przedmiotowym mieszkaniu (interwencje na Policji czy Prokuraturze). Zgodnie z zasadą postępowania administracyjnego wynikającą z treści art. 7 Kpa organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena czy dana okoliczność została udowodniona winna być wynikiem analizy całokształtu materiału dowodowego. W toku postępowania Wojewoda W. winien podejmować wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczać jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a także z urzędu przeprowadzać dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy, co niniejszej sprawie nie uczynił. Ponadto Sąd zaznacza, iż w myśl przepisu art. 80 Kpa organ winien dokonać oceny czy istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały udowodnione. Jedną z zasad postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. Swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest jednak oprzeć na przekonywających podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się fakt, iż swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, winna być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych zasad tej oceny. Naruszenie tych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów (zob. wyrok NSA, z dnia 13 czerwca 2000 r., I SA/Ka 2160/98). Jako dowolne należy traktować wszelkie ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (zob. wyrok NSA, z dnia 4 lipca 2001 r., I SA 1768/99). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji publicznej winien odnieść się do wszystkich dowodów, dokonując ich oceny zgodnie z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Natomiast w przypadku stwierdzenia, iż posiadany materiał dowodowy nie pozwala na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie - przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe, np. uzyskując wywiad środowiskowy lub przesłuchać świadków zajmujących mieszkania lub domy w bezpośrednim sąsiedztwie. Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję jako nie odpowiadającą prawu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53, poz. 1270 ze zm.), orzekając jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postanowiono zgodnie z art. 200 powołanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono z mocy art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/Sz. Widłak /-/K. Wolna – Kubicka /-/W.Długaszewska