III SA/Po 812/12

Dnia 25 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 25 października 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M B i P B na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L z dnia ... r., nr ... w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku rolnym i w podatku od nieruchomości za rok 2012 postanawia : 1. odmówić przyznania prawa pomocy M B 2. odmówić przyznania prawa pomocy P B Skarżący wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że są małżeństwem, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a w ich związku obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Dochód miesięczny brutto rodziny określili na [...] zł (umowa o pracę Wnioskodawcy). Wskazali również, że posiadają grunty rolne o pow. 7,37 ha. Postanowieniem z dnia 28 września 2012 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy uznając, że miesięczne dochody skarżących przewyższają obciążenie z tytułu aktualnie wymaganych kosztów sądowych. Pismem z dnia 10 października 2012 r. skarżący złożyli sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, a Sąd nie pozwala dochodzić swoich praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy powoduje, że Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Wskazać należy, że co prawda wnioskodawcy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej, jednakże z przedłożonych oświadczeń i treści dokumentów wynika, że sytuacja majątkowa M i P B w sposób jednoznaczny wyklucza ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Odmowę uwzględnienia żądania uzasadniają: wysokość osiąganych przychodów, a także wysokość środków pozostających w faktycznej dyspozycji skarżących. W tym miejscu zauważyć trzeba, że wnioskodawcy czerpią dochody z trzech źródeł: stosunek pracy ([...] zł brutto miesięcznie), w ramach zarejestrowanej działalności gospodarczej (około [...] zł miesięcznie) oraz z gospodarstwa rolnego (przychód ze sprzedaży płodów rolnych to [...] zł w 2009 roku oraz [...] zł w 2010 roku). Dopłaty do działalności rolniczej to ok. [...] zł rocznie. Poza nieruchomościami rolnymi (7,37ha) do strony skarżącej należą: stacja benzynowa w B (nieczynna od 2010 roku, obciążona hipoteką), stacja benzynowa w K (oddana w dzierżawę, obciążona hipoteką) oraz stacja kontroli pojazdów w K (oddana w dzierżawę, obciążona hipoteką). Zgodnie z decyzją na łączne zobowiązanie pieniężne włączoną do akt administracyjnych grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obejmują 11.480 m kw. Wnioskodawcy posiadają również samochód V z 1997 roku, naczepę - cysternę, ciągnik B, samochód V z 2008 roku (zakupiony na kredyt), samochód M z 1994 roku oraz samochód V z 2009 roku (zakupiony na kredyt). Przeciwko Wnioskodawcom prowadzone są postępowania egzekucyjne (administracyjne i sądowe) na łączną kwotę prawie [...] zł. Egzekucja została skierowana do rachunków bankowych i wierzytelności, a na majątku skarżących ustanowiono hipoteki przymusowe i zastawy skarbowe. Wnioskodawca oświadczył, że jego zobowiązania kredytowe wynoszą około [...] zł, a miesięczna suma rat kredytowych wynosi [...] zł. Obciążenia z tytułu leasingu stanowią natomiast [...] zł miesięcznie. Miesięczne koszty utrzymania rodziny określono na kwotę [...] zł. W opinii Sądu ujemny wynik finansowy z rolniczej działalności gospodarczej, zobowiązania kredytowe, czy wszczęcie postępowań egzekucyjnych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie jest wystarczające dla przyjęcia, że strona skarżąca nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Podkreślić trzeba, że średnie miesięczne przychody tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej (bez przychodu z gospodarstwa rolnego oraz wynagrodzenia za pracę) za siedem miesięcy ubiegłego roku wyniosły [...] zł i przewyższają obciążenia z tytułu kosztów sądowych i deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego. Skarżący nie przedłożyli też dokumentów, które nakazywałyby przyjąć, że środki finansowe pozostające w ich faktycznej dyspozycji kształtują się na poziomie innych, niż ten określony w dokumentacji rachunkowej prowadzonej działalności gospodarczej. W tych okolicznościach nie można przyjąć, że strona skarżąca nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych, a w szczególności opłacenie wpisu, który w niniejszej sprawie został określony na kwotę [...] zł Wobec powyższego Sąd uznał, że M i P B nie wykazali ziszczenia się w ich sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.