III SA/Po 821/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od [...] stycznia 2021 r. do dnia [...] stycznia 2021 r. uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej A. K. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od [...] do [...] stycznia 2021 r. W podstawie prawnej organ powołał m.in. art. 31zq ust. 7 w związku z art. 31zy ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 z późn. zm. – dalej: ustawa COVID-19) oraz § 10 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. poz. 371 ze zm., dalej rozporządzenie). W uzasadnieniu ZUS wskazał na przepis § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia stanowiący materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia. W jego świetle uznał, że stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia za ww. okres. Następnie wyjaśnił, że zgodnie z wpisem do CEiDG rodzaj przeważającej działalności oznaczonej kodem PKD na dzień 30 listopada 2020 r. strony to działalność agentów zajmujących się sprzedażą towarów różnego rodzaju oznaczona kodem PKD [...], pomimo, że we wniosku strona podała kod PKD [...], na podstawie którego mogłaby otrzymać przedmiotowe zwolnienie. A. K. nie skorzystała z możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W skardze na powyższą decyzję zarzuciła organowi nieuwzględnienie okoliczności, że prowadzoną od [...] listopada 2019 r. jednoosobową działalność gospodarczą, do której ma przypisany przeważający kod PKD [...] ma zawieszoną od [...] września 2020 r., z chwilą powstania spółki cywilnej ([...].09.2020 r.) – [...] s.c. [...]. Wskazała, że przeważająca działalność spółki oznaczona jest kodem [...] – sprzedaż detaliczna odzieży prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach. Dodała, że od tego momentu jedynym źródłem jej przychodu jest działalność spółki i tylko z tego tytułu podlega ubezpieczeniom społecznym. Skarżąca podniosła, że przedmiotową pomoc może otrzymać wspólnik spółki, o ile jej działalność spełnia ustawowe warunki przyznania pomocy. Stwierdziła, że spełnia przesłanki do otrzymania przedmiotowego zwolnienia. W odpowiedzi ZUS wniósł o oddalenie skargi wskazując, że przymiot płatnika składek mogą mieć zarówno wspólnicy s.c., jak i sama spółka, którzy mogą składać stosowne wnioski. W zależności od wnioskodawcy ubiegającego się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek Zakład ustala kod PKD na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON właściwy dla danego wnioskodawcy. Każdy ze wspólników s.c. odrębnie prowadzi działalność gospodarczą, posiada odrębny wpis w CEIDG i jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega ubezpieczeniom społecznym, posiada swój NIP i REGON. Czasowe zawieszenie jednej z form wykonywania działalności gospodarczej nie ma wpływu na status płatnika składek. Wspólnik s.c. A. K. wystąpiła z wnioskiem we własnym imieniu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą i opłacająca składki wyłącznie za siebie, podając indywidualny NIP i REGON. Decydujące znaczenie miał więc przeważający kod PKD działalności w rejestrze REGON dla skarżącej jako wspólnika ([...].), a nie przypisany s.c. Spółka nie była bowiem zgłoszona jako płatnik składek. Pismem z [...] listopada 2020 r. skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Niniejszą sprawę na wniosek skarżącej i brak sprzeciwu organu Sąd rozpoznał w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, do czego uprawniał przepis art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: Ppsa). Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Możliwość skorzystania przez płatnika ze zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek wynika z przepisów ustawy COVID-19 (tytuł i publikator ustawy powołano na wstępie). W art. 31zo tej ustawy wskazane zostały okresy i warunki zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek. Jednocześnie w art. 31zy ust. 1 ustawy Rada Ministrów została upoważniona, w celu przeciwdziałania COVID-19, do określenia w drodze rozporządzenia innych okresów zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek, niż określone w art. 31zo ust. 1-3 dla wszystkich albo niektórych płatników składek, którzy byli uprawnieni do zwolnienia z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 31zo ust. 1-3 lub objęcia tym zwolnieniem innych płatników składek, mając na względzie okres obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, skutki nimi wywołane, ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej wynikające z tych stanów oraz obszary życia gospodarczego i społecznego w szczególny sposób dotknięte konsekwencjami COVID-19. W oparciu o przytoczoną delegację ustawową zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. 2021 poz. 371 z późn. zm.). Wskazane rozporządzenie stanowiło materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji. Zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 1 tegoż rozporządzenia Zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych odpowiednio za okres od dnia [...] stycznia 2021 r. do dnia [...] stycznia 2021 r. albo za okres od dnia [...] grudnia 2020 r. do dnia [...] stycznia 2021 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za te okresy, na zasadach określonych w art. 31zo-31zx ustawy o COVID-19, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału, płatnika składek prowadzącego, na dzień 30 listopada 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami 47.71.Z, 47.72.Z, 47.81.Z, 47.82.Z, 47.89.Z, którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub we wrześniu 2020 r, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r. Przepis § 10 ust. 3 rozporządzenia określa, że oceny spełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1 i 2, w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 listopada 2020 r. W ocenie Sądu sformułowanie "działalność oznaczoną wg PKD 2007, jako rodzaj przeważającej działalności" należy odnosić do działalności rzeczywistej, faktycznie prowadzonej. W postępowaniu o przyznanie uprawnienia, o którym mowa w § 10 ust. 1 rozporządzenia, ustalenie rodzaju przeważającej działalności gospodarczej należy do sfery ustaleń faktycznych. Wpis w tym zakresie we właściwym rejestrze korzysta z domniemania prawdziwości, jednak jest to domniemanie wzruszalne. Podobnie jak wpis w rejestrze, także oświadczenie we wniosku o przyznanie ulgi stanowi oświadczenie wiedzy przedsiębiorcy. Przepis § 10 ust. 3 rozporządzenia COVID-19, analogiczny w swej treści do art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19, wskazuje na potraktowanie przez prawodawcę wpisu w rejestrze jako domniemania prawnego, co niewątpliwie miało na celu uproszczenie i tym samym skrócenie postępowania zmierzającego do udzielenia prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Natomiast uwzględnienie wyłącznie wpisów w rejestrze (REGON lub CEiDG), jako jedynego sposobu weryfikacji spełnienia wymogu prowadzenia, jako przeważającej, działalności gospodarczej oznaczonej określonym kodem PKD, powoduje w istocie wykluczenie ze wsparcia podmiotów, które faktycznie spełniają warunek do przyznania ulgi, to jest prowadzą w określonym w rozporządzeniu dniu przeważającą działalność zgodną ze wskazanymi kodami PKD, a jedynie nie dopełniły czynności formalnych i uchybiły obowiązkom statystycznym. Działanie takie zaprzecza celom przyjętych regulacji w zakresie zwalczania skutków epidemii COVID-19 oraz narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa. Z powyższego wynika, że organ prowadzący postępowanie w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek przy ustalaniu spełnienia przez przedsiębiorcę przesłanki przyznania pomocy odnoszącej się do rodzaju przeważającej działalności, nie może oprzeć się wyłącznie na danych zawartych w CEIDG czy też rejestrze REGON, w szczególności gdy przedsiębiorca wskazuje na rozbieżność między wpisem w rejestrach, a faktycznie wykonywaną działalnością gospodarczą. Jedną z głównych zasad, którymi powinien kierować się organ jest bowiem zasada prawdy obiektywnej, która nakazuje ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Jednocześnie zważyć należy, że obowiązek wykazania rodzaju przeważającej działalności innej, niż działalność ujawniona w rejestrze jako przeważająca, spoczywa na stronie występującej o przyznanie uprawnienia. Jednak i na organie ciążą obowiązki procesowe wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności organ obowiązany jest przestrzegać wyrażonej w art. 7 Kpa zasady praworządności, z urzędu lub na wniosek strony podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa). W świetle art. 9 Kpa organ ma także obowiązek poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Organ winien czuwać nad tym, aby strona postępowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielać jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jak określa zaś art. 79a § 1 Kpa w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W ocenie Sądu organ rozstrzygający w niniejszej sprawie nie sprostał powyższym obowiązkom. Skarżący złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek wskazując swój indywidualny NIP i REGON oraz kod przeważającej działalności PKD [...] Jak ustalił organ, zgodnie z danymi w rejestrze CEIDG na dzień 30 listopada 2020 r., rodzajem przeważającej działalności skarżącego była działalność określona kodem PKD [...] – działalność agentów zajmujących się sprzedażą towarów różnego rodzaju. W świetle § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia powyższy kod PKD, jako określający rodzaj przeważającej działalności gospodarczej, nie uprawniał do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za styczeń 2021 r. Organ pominął jednak, że równocześnie we wniosku strona podała, że formą prawną podmiotu ubiegającego się o pomoc jest spółka cywilna o nr [...], założona [...].09.2020 r. Pominął również, że zgodnie z wpisem w CEIDG indywidualna działalność gospodarcza skarżącej była od [...] września 2020 r. zawieszona i została wznowiona [...] grudnia 2020 r., by ponownie zostać zawieszona [...] grudnia 2020 r. Jednocześnie organ nie wziął pod uwagę, że skarżąca jest wspólnikiem spółki cywilnej [...] s.c. [...], NIP [...], która rozpoczęła działalność [...] września 2020 r. ZUS nie ustalił, jaki był według stanu na dzień [...] listopada 2020 r. rodzaj przeważającej działalności tejże spółki, pomimo, że we wniosku skarżąca wyraźnie wskazała, że kodem przeważającej prowadzonej przez nią działalności jest kod [...], który zgodnie z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia kwalifikował stronę do przyznania przedmiotowej pomocy. Co istotne we wniosku strony o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za styczeń 2021 r. zawarte są sprzeczności, których organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wyjaśnił. A. K. z jednej strony podała jako kod przeważającej działalności PKD kod o symbolu [...] i NIP: [...] (str. 1), z drugiej zaś, że formą prawną podmiotu ubiegającego się o pomoc jest spółka cywilna o nr [...], założona [...].09.2020 r. ZUS uzasadniając odmowę zwolnienia skarżącej z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za styczeń 2021 r., poza powołaniem materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, ograniczył się do wskazania, że zgodnie z wpisem do CEiDG przeważająca działalność gospodarcza strony to działalność o kodzie PKD [...] – działalność agentów zajmujących się sprzedażą towarów różnego rodzaju. Organ zauważył, że we wniosku skarżąca oświadczyła, że zgodnie ze zgłoszeniem do CEIDG, prowadzi przeważającą działalność oznaczoną kodem PKD [...], na podstawie którego mogłaby otrzymać przedmiotowe zwolnienie, lecz na tym poprzestał. W żaden sposób kwestii tej nie wyjaśnił. Stara się to zaś czynić dopiero w odpowiedzi na skargę (powołano wyżej). Sąd pragnie podkreślić, że odpowiedź organu na skargę nie stanowi elementu zaskarżonej decyzji i nie może uzupełniać jej uzasadnienia, konwalidując uchybienia procesowe zawarte w samej decyzji. Wobec powyższego stwierdzić należy, że wyjaśnienia wymagało, jaki jest faktyczny przeważający rodzaj działalności gospodarczej strony według stanu na dzień [...] listopada 2020 r. Jeżeliby dowody wskazywały, że przeważający rodzaj działalności skarżącej jako wspólnika spółki mieści się w katalogu objętym zwolnieniem, brak byłoby podstaw do odmowy zwolnienia jej z obowiązku opłacania składek, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek. Wymaga wyjaśnienia, że wspólnik spółki cywilnej oraz sama spółka traktowani są jako samodzielni płatnicy składek. Wspólnicy s.c. podlegają ubezpieczeniom jako osoby prowadzące działalność gospodarczą i dokonują odrębnego zgłoszenia jako płatnicy składek na własne ubezpieczenia (na indywidualnych NIP). Spółka cywilna jest natomiast traktowana jako odrębny podmiot, zarejestrowany pod indywidualnym nr NIP i jeżeli zatrudnia pracowników, jest płatnikiem składek jako pracodawca. Jednakże w ocenie Sądu, w sytuacji gdy przedsiębiorca ubiegający się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek prowadzi działalność wyłącznie w formie s.c., zaś jego indywidualna działalność gospodarcza jest zawieszona, oceniając spełnienie przez stronę warunku w zakresie prowadzenia na dzień [...] listopada 2020 r. działalności gospodarczej o określonym kodzie PKD, jako rodzaju przeważającej działalności, organ nie może pominąć przedmiotu działalności s.c. Te okoliczności są bowiem istotne w kontekście dokonanej wyżej wykładni przepisów § 10 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia dotyczącej podstaw ustalenia przesłanek udzielenia zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. Natomiast oparcie się przez organ wyłącznie na danych CEiDG lub REGON w zakresie kodu PKD przeważającej działalności skarżącej jako indywidualnego przedsiębiorcy pomimo, że nie wykonywała ona – jak twierdzi i co wynika z rejestru CEiDG - działalności gospodarczej poza s.c., jest niewystarczające i pomija istotę udzielanej pomocy, która ma być skierowana do podmiotów rzeczywiście wykonujących w dniu [...] listopada 2020 r. działalność, o której mowa w § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Sąd pragnie zaznaczyć, że w razie wątpliwości co do rodzaju przeważającej działalności faktycznie prowadzonej przez skarżącą organ jest zobowiązany, zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami postępowania administracyjnego, przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające, dążąc do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego i należytego załatwienia sprawy. Zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r., poz. 162) przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą jako wspólnik spółki cywilnej oraz poza tą spółką może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej w jednej z tych form. Przepisy art. 24 i art. 25 stosuje się do zawieszonej formy wykonywania działalności gospodarczej. Rozwiązanie przyjęte przez skarżącą jest zatem jak najbardziej dopuszczalne. Co istotne, w myśl art. 25 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Przepis art. 22 ust. 3 zdanie drugie Prawa przedsiębiorców jednoznacznie określa, że zakaz ten dotyczy wyłącznie zawieszonej formy wykonywania działalności. Biorąc pod uwagę, że celem przepisów ustawy COVID-19 oraz znajdującego zastosowanie w sprawie rozporządzenia wykonawczego jest udzielenie pomocy przedsiębiorcom rzeczywiście prowadzącym jako przeważającą działalność gospodarczą oznaczoną wskazanymi w rozporządzeniu kodami PKD, przy ustalaniu uprawnienia skarżącej do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za styczeń 2021 r. nie można pominąć formy, w jakiej prowadzi działalność gospodarczą i okoliczności zawieszenia indywidualnej działalności gospodarczej. Mając powyższe na względzie, uznać należy za co najmniej przedwczesne stanowisko organu, że skarżąca nie jest podmiotem mogącym ubiegać się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Organ nie wyjaśnił bowiem całokształtu okoliczności sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia zgodnie z przytoczonymi wyżej zasadami postępowania administracyjnego. Do takich okoliczności należy w pierwszym rzędzie ustalenie rzeczywistego przeważającego rodzaju działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę na dzień 30 listopada 2020 r. Z uwagi na wydanie zaskarżonej decyzji z naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. c Ppsa uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzeczono w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ, kierując się normą określoną w art. 153 Ppsa, uwzględni ocenę prawną Sądu zaprezentowaną w niniejszym orzeczeniu. W szczególności ustali, jaką według stanu na dzień 30 listopada 2020 r. przeważającą działalność faktycznie prowadziła strona jako płatnik składek.