III SA/Po 824/20

Dnia 29 kwietnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Marek Sachajko (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 kwietnia 2021 roku sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] września 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. – na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm., dalej jako ustawa COVID-19) w zw. z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm. ) - odmówił A. Ł. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19 płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony za ten okres jako płatnik składek: 1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r., 2 ) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r., 3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r. – zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Ze złożonego wniosku wynika, że strona zwróciła się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres od kwietnia do maja 2020 r. wyłącznie za siebie oraz za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie ). Z konta strony w Kompleksowym Systemie Informatycznym wynika, że na dzień [...] lutego 2020 r. oprócz siebie nie zgłaszała strona do ubezpieczeń społecznych innych osób. Organ pismem z dnia [...] maja 2020 r. wezwał stronę do weryfikacji złożonego wniosku w zakresie treści wniosku. W odpowiedzi strona wyjaśniła, że na dzień [...] lutego 2020 r. zgłoszono do ubezpieczeń W. P.. Do pisma załączono kserokopie dokumentów, z których wynika, że W. P. została zatrudniona na podstawie umowy o pracę z [...] lutego 2020 r. z datą rozpoczęcia wykonywania pracy od [...] marca 2020 r. Zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego dokonano w dniu [...] marca 2020 r. z datą od [...] marca 2020 r. Zgodnie z art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają pracownicy od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Stosunek pracy nawiązuje się w terminie określonym w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy, co wynika z art. 26 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( Dz. U. z 2019 r., poz. 1040 ze zm. ). W. P. nie można traktować jako pracownika zgłoszonego do ubezpieczeń społecznych na dzień [...] lutego 2020 r. Wniosek został wobec tego błędnie wypełniony i został rozpatrzony odmownie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wniosła o wydanie decyzji: 1. o uznaniu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec – maj 2020 za A. Ł., jako osobę prowadzącą działalność opłacającą składki wyłącznie za siebie za marzec – maj 2020 r. ewentualnie o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności składek za marzec – maj 2020 r. za A. Ł. jako osobę prowadzącą działalność opłacającą składki wyłącznie za siebie 2. o uznaniu prawa do zwolnienia A. Ł. z obowiązku opłacania za jej pracownika W. P. należności z tytułu składek za marzec – maj 2020 r. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała m. in., że udzieliła odpowiedzi na pismo organu z [...] maja 2020 r. i złożyła odpowiednie wyjaśnienia. Mimo tego organ wydał decyzję odmowną, nie wyjaśniając dlaczego uznano wniosek za błędnie złożony. W kwestii W. P. strona wskazała, że umowę o pracę zawarto z nią [...] lutego 2020 r., a [...] lutego 2020 r. przypadał w sobotę i dlatego strona nie mogła w tym dniu zgłosić pracownika do ZUS. Dokonano tego w dniu [...] marca 2020 r. Strona była gotowa do zatrudnienia pracownika [...] lutego 2020 r. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS [...] Oddział w P. decyzją z dnia [...] września 2020 r. – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i 3 Kpa oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19 – uchylił decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. w części odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19 od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie natomiast z art. 138 § 1 pkt 2 i 3 Kpa organ wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części albo umarza postępowanie odwoławcze. Pismem, z dnia [...] września 2020 r. nr [...] organ poinformował stronę o kwocie zwolnienia i wartości udzielonej pomocy publicznej, wobec czego orzeczono jak w sentencji. W skardze do WSA w Poznaniu strona podniosła zarzut naruszenia: - art. 107 § 3 Kpa poprzez niewskazanie faktów uznanych przez organ za udowodnione i niewskazanie dowodów, na których oparł się organ; - art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie; - art. 138 § 1 pkt 3 KPA poprzez brak w sentencji decyzji sformułowania o umorzeniu postępowania, mimo wskazania tej jednostki redakcyjnej w podstawie prawnej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, który mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Zgodnie z art. 31 zo ust. 1 tej ustawy na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r., 2 ) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r., 3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r. – zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Złożenie przez nią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obligowało organ do wydania decyzji w trybie art. 138 Kpa. Zgodnie z art. 138 Kpa § 1 organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS [...] Oddział w P. decyzją z dnia [...] września 2020 r. – powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 2 i 3 Kpa oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19 – uchylił decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. w części odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy. W ocenie Sądu tak sformułowana sentencja decyzji z dnia [...] września 2020 r. jest wadliwa, co uzasadnia uchylenie tej decyzji. Zgodnie z art. 107 Kpa § 1 decyzja zawiera: 1) oznaczenie organu administracji publicznej; 2) datę wydania; 3 ) oznaczenie strony lub stron; 4) powołanie podstawy prawnej; 5) rozstrzygnięcie; 6) uzasadnienie faktyczne i prawne; 7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania; 8 ) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji, a jeżeli decyzja wydana została w formie dokumentu elektronicznego – kwalifikowany podpis elektroniczny; 9) w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego – pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygniecie decyzji (sentencja) jest bardzo istotnym elementem decyzji, decydującym praktycznie o jej bycie prawnym. Organ I instancji rozstrzyga daną sprawę wskazując w sentencji o określonych prawach czy obowiązkach stron postępowania. Organ II instancji w sentencji swojej decyzji winien natomiast w sposób jednoznacznym wskazać, jaki jest sposób załatwienia sprawy w ramach postępowania odwoławczego. W przedmiotowej decyzji wydanej w ramach II instancji powołano się na przepis art. 138 § 1 pkt 2 i 3 Kpa. Było to niedopuszczalne w tym sensie, że organ albo uchyla decyzję organu I instancji orzekając co do istoty sprawy czy umarzając postępowanie przed organem I instancji, albo też przyjmuje inne rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania odwoławczego. Powołanie w podstawie prawnej decyzji łącznie art. 138 § 1 pkt 2 i 3 Kpa było zatem błędne. Wskazać ponadto należy, że organ w sentencji zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2020 r. uchylił decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r. w części odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. i w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy. Organ użył sformułowania "w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy", jednak z sentencji decyzji nie wynika ostatecznie, na czym miałoby polegać orzeczenie co do istoty sprawy. Jest to istotna wada sentencji decyzji, albowiem nie wynika z niej jednoznacznie i kategorycznie, w jaki sposób orzeczono ostatecznie o prawach czy obowiązkach strony w ramach przedmiotowej sprawy. Bez znaczenia jest przy tym powołanie się przez organ w uzasadnieniu decyzji na to, że pismem, z dnia [...] września 2020 r. nr [...] organ poinformował stronę o kwocie zwolnienia i wartości udzielonej pomocy publicznej. Kwestie te winny być bowiem uregulowane bezpośrednio w samej sentencji decyzji, a nie poprzez odesłanie do jakiegokolwiek innego pisma organu. Zaskarżona decyzja z tak wadliwie sformułowaną sentencją podlegała zatem uchyleniu. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ wyda decyzję z prawidłową sentencją, zawierającą ponadto odpowiednie uzasadnienie faktyczne i prawne. Nieprawidłowa pod względem formalnym decyzja nie poddaje się bowiem ocenie prawnej. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2020 r.