III SA/Po 830/11

Dnia 23 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Małgorzata Górecka ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi K M na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia r. Nr w przedmiocie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości za 2008r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia 12 maja 2011r. , II. przyznaje doradcy podatkowemu R od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę ... złote tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia 12 maja 2011 r., Burmistrz Miasta i Gminy ustalił K podatek od nieruchomości za 2008 rok na kwotę 43.377 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż strona jest właścicielem działki ... w .... i prowadzi na niej działalność gospodarczą. Są to grunty przemysłowe zabudowane wieloma budynkami o różnym charakterze i stanie technicznym. W 2010 r. podatnik złożył korektę informacji podatkowej wskazując, że wszystkie budynki winny być zwolnione z opodatkowania wyższą stawką, gdyż nie nadają się do prowadzenia działalności gospodarczej. W dniu 17 lutego 2011 r. organ powołał biegłego w sprawie stwierdzenia, czy i które obiekty budowlane na przedmiotowej działce ... są budynkami w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, które z tych budynków ze względów technicznych nie są i nie mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej. Według opinii technicznej z dnia 14 marca 2011 r. do prowadzenia działalności gospodarczej mogą być wykorzystywane: portiernia (o pow. 8,92 m2), hala odziarniana (o pow. 770,80 m2) i hala magazynu nasion (o pow. 911,78 m2). Cały grunt nadaje się np. do magazynowania czy przechowywania towarów. Strona jest przedsiębiorcą, co wynika z treści aktu notarialnego z dnia 15 października 1998 r. Ponadto w ewidencji działalności gospodarczej K figuruje pod nr ewid. ... jako "R", a pod nr ewid. ... jako "R". Zgodnie z opinią niektóre budynki nie mogą służyć do działalności gospodarczej ze względu m. in. na wady konstrukcyjne, zły stan urządzeń i brak możliwości bezpiecznej eksploatacji, wobec czego przyjęto dla nich stawki jak dla "budynków pozostałych" ( 902,37 m2 ), dla innych obiektów zastosowano stawki najwyższe - 1.691,50 m2 . Z kolei grunty o pow. 30.000 m2 (w ewidencji jako Ba – tereny zabudowane przemysłowe) objęto stawką najwyższą dla gruntów. W odwołaniu od tej decyzji strona wniosła o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Odwołujący zakwestionował opinię biegłego M i wniósł o powołanie nowego specjalisty z zakresu wyceny i oceny budynków przemysłowych ze specjalistycznym przeznaczeniem do produkcji spożywczo – rolnej. Wskazał, że opinia biegłego nie została mu doręczona w toku prowadzonego postępowania. W uzasadnieniu odwołania podniesiono też, że przedmiotowa nieruchomość ma charakter przemysłowy, ale jest aktualnie w stanie przebudowy i remontu (stan surowy zamknięty). Nie ma na niej instalacji elektrycznej, gazowej, wodnej itd. W trakcie kontroli działki w sierpniu 2010 r. pracownicy organu mieli dokonać innych wyliczeń powierzchni nieruchomości zdatnej do prowadzenia działalności. Decyzją z dnia 22 lipca 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając generalnie jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że opinia biegłego została sporządzona na podstawie wizji lokalnej z udziałem strony, a jej wnioski są spójne i logiczne. Strona nie wykazała jej nierzetelnego charakteru. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem strony, przeprowadzenie dowodu z księgi wieczystej KW nr ... , dokumentów dot. udzielonej pomocy publicznej i zwolnień podatkowych dokonanych przez Urząd Miasta i Gminy oraz z dokumentów inspekcji sanitarnej, inspekcji budowlanej, straży pożarnej, a ponadto o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka J oraz przeprowadzenie wizji lokalnej na nieruchomości z udziałem strony i odpowiednich służb administracyjnych, a także o powołanie nowego biegłego. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł brak zasadności wymierzanych podatków i wskazał, że Miasto i Gmina są jego dłużnikiem – przed Sądem Rejonowym w W toczy się postępowanie w sprawie o zapłatę z jego powództwa. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty. W piśmie z dnia 27 kwietnia 2012 r. pełnomocnik z urzędu (doradca podatkowy) uzupełnił skargę, wskazując m. in. na fatalny stan techniczny przedmiotowych budynków, nieprowadzenie przez skarżącego działalności gospodarczej od 2005 r., oparcie materiału dowodowego praktycznie wyłącznie na opinii biegłego sporządzonej w innym postępowaniu podatkowym, dotyczącym zobowiązania za inny rok podatkowy ( 2010 i 2011 ) oraz nieprzeprowadzenie wnioskowanych oględzin z udziałem odpowiednich instytucji). Podkreślił też fatalny stan budynków wynikający z ich kompletnego zdewastowania, brak zgody właściwych instytucji (Sanepid, nadzór budowlany itd.) na wykorzystywanie obiektów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga okazała się uzasadniona, choć nie wszystkie zarzuty były słuszne. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t. j. - Dz. U. Nr 121 z 2006 r., poz. 844 ze zm.), dalej u. o .p. i o. l. opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Według definicji legalnej zawartej w przepisie art. 1 a ust. 1 pkt. 3 u. o .p. i o. l. za grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej uważa się obiekty będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, z wyjątkiem budynków mieszkalnych oraz gruntów związanych z tymi budynkami, chyba że przedmiot opodatkowania nie jest i nie może być wykorzystywany do prowadzenia tej działalności ze względów technicznych. Według poglądu utrwalonego w orzecznictwie i doktrynie do uznania danego obiektu za związany z prowadzeniem działalności gospodarczej nie jest konieczne faktyczne wykorzystywanie nieruchomości na cele związane z działalnością gospodarczą, wystarczy bowiem sam fakt jej posiadania przez danego przedsiębiorcę (zob. m. in. L. Etel, S. Presnarowicz, G. Dudar, Podatki i opłaty lokalne. Podatek rolny. Podatek leśny. Komentarz, ABC, 2008 – komentarz do art. 1 a ustawy; wyrok WSA w Białymstoku z 1 czerwca 2006 r. I SA/Bk 128/06; wyrok WSA w Poznaniu z 16 kwietnia 2008 r., I SA/Po 33/08, M. Podat. 2008/10/40). Przejściowe niewykorzystywanie danej nieruchomości lub jej części służącej do wykonywania działalności gospodarczej nie daje przy tym podstaw do tego, by do wymiaru podatku od nieruchomości nie miały zastosowania stawki przewidziane dla nieruchomości związanych z działalnością gospodarczą (zob. m. in. wyrok WSA w Kielcach z 23 lipca 2009 r., I SA/Ke 206/09, lex nr 524635). Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy stwierdził, że organy obu instancji zasadnie uznały, iż fakt posiadania części spornej nieruchomości (niektóre obiekty budowlane i grunty) przez przedsiębiorcę prowadzącego działalność gospodarczą mogą być uznane za okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (jako warunkującą bezpośrednio kwestię spełniania przesłanki do zastosowania podwyższonej stawki podatkowej, związanej z prowadzeniem działalności). Jednocześnie w uzasadnieniach decyzji nie wyjaśniono jednak wystarczająco, że powyższa okoliczność dotycząca związku części nieruchomości z prowadzeniem działalności gospodarczej, a co za tym idzie konieczność zastosowania wyższej stawki podatkowej istniała w roku podatkowym 2008, objętym zaskarżonymi decyzjami organu II i I instancji. Organ I instancji powołał się na opinię biegłego M sporządzoną w dniu 14 marca 2011 r., której wnioski uznał za logiczne i spójne. Z opinii technicznej nr 4/R – autorstwa mgr inż. M wynika z kolei, iż dokonał on określenia stanu obiektów na działce ... w dacie wykonywania oględzin, a nie w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w okresie od stycznia do grudnia 2008 r. Biegły miał wprawdzie określić m. in. stopień zniszczenia obiektów ze wskazaniem przybliżonego okresu takiego stanu rzeczy oraz scharakteryzować prowadzone prace remontowe (str. 3 opinii), ale nie dokonał szczegółowego odniesienia się do stanu faktycznego nieruchomości za poszczególne lata podatkowe – w tym za rok 2008. W opinii wskazano na wykonywanie prac remontowych przy niektórych obiektach (nr 1, 10, 11), ale nie podano czasu ich rozpoczęcia i zakończenia. Prace te miały być prowadzone "w niezbyt odległej przeszłości" (hala odziarniania) lub też "niedawno" (budynek magazyny). Obiekt nr 1 (budynek portierni o pow. użytkowej 8,92 m2), nr 10 (hala odziarniania o pow. 770,80 m2) i nr 11 (budynek magazynu nasion o pow. 911,78 m2) zostały uznane za obiekty nadające się "w obecnym stanie" do prowadzenia działalności gospodarczej – w kwestionowanej przez stronę opinii biegłego i w decyzji organu I instancji z dnia 12 maja 2011 r. Łączna powierzchnia użytkowa tych budynków wyniosła 1.691,50 m2. Nie ustalono jednak ostatecznie, czy konkretne obiekty nadające się, zdaniem autora opinii, do prowadzenia działalności gospodarczej na dzień 14 marca 2011 r. miały taką cechę również w roku 2008, co uzasadniałoby konieczność zastosowania w niniejszej sprawie podwyższonej stawki podatkowej – dla budynków związanych prowadzeniem działalności gospodarczej. Biegły stwierdził ponadto lakonicznie (bez jakiegokolwiek uzasadnienia), iż wszystkie grunty na działce nr ... są ugorami leżącymi odłogiem i mogą być wykorzystywane w całości do prowadzenia działalności gospodarczej. Jednocześnie pominął kwestię odrębnej klasyfikacji wynikającej z ewidencji gruntów dotyczącej obszaru o pow. 9.500,00 m2 (symbol L2), który to obszar organ zasadnie zwolnił z opodatkowania. Istotnej dla sprawy kwestii stanu faktycznego nieruchomości w 2008 r. również organ odwoławczy nie wyjaśnił w swojej decyzji, pomimo jej decydującego znaczenia dla oceny prawidłowości decyzji ustalającej podatek za 2008 r. Brak wyjaśnień organów I i II instancji w tym zakresie uniemożliwia praktycznie sądową kontrolę zasadności zaskarżonych decyzji w zakresie istnienia podstaw do zastosowania w roku 2008 podwyższonej stawki podatkowej, związanej z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ustalając wysokość podatku za 2008 r. poza oceną organu pozostały też zarzuty podniesione w odwołaniu a dotyczące kontroli pracowników referatu podatkowego UMiG przeprowadzonej w sierpniu 2010 r., która doprowadziła do innych, niż w opinii biegłego, wyliczeń co do wielkości powierzchni zdatnej do prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej. Odnośnie wniosków dowodowych strony, Sąd wskazuje, że na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dopuszczalne jest z urzędu lub na wniosek przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd nie może jednocześnie dokonywać za organ ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej decyzją. Zaniechania procesowe organów oznaczały naruszenie art. 122 (zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wyjaśniania stanu faktycznego sprawy), art. 121 § 1 (zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa) oraz art. 210 § 4 O. p. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zobowiązane będą uwzględnić powyższe wskazania oraz dokonać wyczerpującego i jednoznacznego wyjaśnienia w pierwszej kolejności kwestii, czy w roku podatkowym 2008 na działce ... istniały obiekty i grunty (o jakiej powierzchni) związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 121 § 1, 122, 210 § 4 ), mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu tych decyzji. O wykonalności skarżonej decyzji i o przyznaniu pełnomocnikowi strony – doradcy podatkowemu – kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd postanowił zaś w oparciu o art. 152 oraz art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 3 ust. 1 lit. e) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153).