III SA/Po 835/13

Dnia 6 listopada 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Małgorzata Górecka (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi P M na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P z dnia ... 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2010 rok I. oddala skargę, II. przyznaje radcy prawnemu M M od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę ... złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie ... złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik BP ARiMR w C decyzją z dnia ... 2012 r. odmówił P M przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przyczyną odmowy były stwierdzone różnice między powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną w trakcie kontroli. Okazało się, że działki zgłoszone we wniosku były użytkowane rolniczo przez osoby trzecie ( A D ) na podstawie umów dzierżawy, co potwierdził w oświadczeniu sam wnioskodawca. Ponadto ustalono, że otrzymuje on rentę KRUS. Informacja o rencie wpłynęła do organu 19.01.2009 i organ nie poinformował strony o braku uprawnień do otrzymania dopłat, jednak niezależnie od tego należało wydać decyzję odmowną z powodu braku podstaw faktycznych i prawnych do przyznania dopłat. Wydano decyzję o przyznaniu dopłat za 2009 rok, ale wniesiono do organu II instancji o uznanie jej za nieważną na podstawie art. 156 kpa. Organ wskazał ponadto na brak przesłanki do zastosowania art. 73 rozporządzenia Rady (WE) nr 1122/2009z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U. L 316/65 z 2.12.2009, z późn.zm.) dotyczącego odstąpienia od wykluczenia z płatności, wobec czego orzeczono o zastosowaniu sankcji na podstawie art. 58 rozporządzenia nr 1122/2009. W odwołaniu od decyzji strona podniosła zarzut naruszenia art. 107 kpa i niewykonywania wytycznych organu II instancji, wnosząc o uchylenie decyzji. W uzasadnieniu podniesiono, że organ nie poinformował strony o wykrytych nieprawidłowościach we wnioskach składanych o dopłaty w okresie do 12 maja 2010 r., wobec czego należało w sprawie zastosować art. 73 rozporządzenia nr 1122/2009. Pomimo otrzymania przez organ w dniu 16.01.2009 informacji od KRUS o rencie pobieranej przez stronę organ nie poinformował jej o braku podstaw do wnioskowania o dopłaty. Dyrektor WOR ARiMR w P decyzją z dnia ... 2013 r. utrzymał w mocy decyzję I instancji, podzielając jej ustalenia faktyczne i prawne. W uzasadnieniu wskazano m. in., że bezsporny w sprawie był fakt braku uprawnień do otrzymania przez skarżącego dopłat za 2010 r., gdyż nie uprawiał on w tym czasie spornych działek. Podkreślono, że rolnik wnioskujący o dopłaty winien znać szczegółowo warunki ich przyznawania, a organ nie ma obowiązku informowania go o regulacjach prawa powszechnie obowiązującego. W skardze do WSA w Poznaniu skarżący zarzucił naruszenie art. 107 kpa oraz pominięcie okoliczności korzystnych dla niego i wskazujących na konieczność zastosowania art. 73 rozporządzenia nr 1122/2009 ( w tym m. in. faktu poinformowania organu o rencie pobieranej z KRUS już 16.01.2009 r. ). W uzasadnieniu skargi wskazano, że w sprawie miał zastosowanie art. 73 rozporządzenia nr 1122/2009, albowiem pomimo otrzymania przez organ w dniu 16.01.2009 informacji od KRUS o rencie pobieranej przez stronę organ nie poinformował jej o braku podstaw do wnioskowania o dopłaty. Zarzucono przewlekłość postępowania. Wniesiono o przeprowadzenie szeregu dowodów z dokumentów – m. in. z akt sprawy karnej o sygn. akt 1 Ds. 467/10 ( umorzone postępowanie o czyn skarżącego mający polegać na wyłudzeniu dotacji ) oraz o przesłuchanie W Ł – Kierownika ARiMR w C. Zdaniem skarżącego był on wprowadzany przez 7 lat przez pracowników organu I instancji w błąd co do spełniania warunków do otrzymania dopłat do przedmiotowych gruntów. Wskazał na szkolenia prowadzone przez pracowników organu w zakresie zasad przyznawania płatności. Twierdził, że pracownicy Agencji mylnie informowali o rozumieniu zwrotu "być w posiadaniu" gospodarstwa rolnego. W piśmie z dnia 14.10.2013 r. pełnomocnik strony zarzucił organowi naruszenie art. 7, 9 i 77 kpa. Jego zdaniem organ wiedział o umowie dzierżawy gruntów zawartej już 20 stycznia 2004 r., wobec czego winien on informować skarżącego o braku podstaw do przyznania przedmiotowych płatności. Organ miał też nie ustalić osoby użytkującej rolniczo grunty za okres objęty wnioskiem o dopłaty ( stan na 31 maja 2010 r. ). Wskazano na ustalenia postępowania karnego dotyczące tego, że skarżący mógł składać wnioski o dopłaty działając w uzasadnionym przekonaniu, że mu się one należą. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje : Skarga jest nieuzasadniona, albowiem zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego okazały się bezpodstawne. Powodem odmowy przyznania płatności skarżącemu było ustalenie przez organ, iż wnioskodawca nie spełniał przesłanki wskazanej w art. 7 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z którą płatności przyznawane są m. in. osobie fizycznej będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego ( producentowi rolnemu ) na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane zgodnie z normami, a warunkiem otrzymania płatności jest posiadanie przez danego producenta działek o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądowego chodzi przy tym o faktyczne władztwo i użytkowanie rolnicze danego gospodarstwa rolnego przez wnioskodawcę, niezależnie od posiadania przez niego ( lub nie ) określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego ( zob. m. in. wyrok NSA z 4 czerwca 2009 r., sygn. akt II GSK 1012/08, lex nr 563485; wyrok WSA w Łodzi z 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 172/09, lex nr 550508; wyrok WSA w Opolu z 25 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Op 387/08, lex nr 531101 ). Sąd po przeanalizowaniu akt sprawy stwierdził, że praktycznie okolicznością bezsporną był fakt niespełnienia przez skarżącego powyższej przesłanki. Na podstawie umowy dzierżawy już w 2004 r. przekazał on sporne grunty w użytkowanie rolnicze A D, co poświadczał też wielokrotnie sam skarżący i co wynika z pisma KRUS, informującego o pobieraniu przez niego renty rolniczej. Skarżący w dokonanej korekcie wniosku o dopłaty na 2010 dokonał ostatecznie wykreślenia zgłoszonych pierwotnie działek A, B, C, D, D1, E, G, G 1. Sporna pozostaje natomiast kwestia uznania przez organu braku podstaw do zastosowania art. 73 rozporządzenia Rady (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. L 316/65 z 2.12.2009r., z późn. zm.), .zgodnie z którym : - zmniejszenia płatności lub wykluczenia z płatności nie są stosowane w przypadku, gdy rolnik dostarczył zgodne z faktami informacje lub jeśli może udowodnić, że wina nie leży po jego stronie ( art. 73 ust. 1 ) - nie są stosowane gdy rolnik poinformował organ o nieprawidłowościach występujących we wnioskach, pod warunkiem gdy nie został uprzednio zawiadomiony o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu i nie poinformowano go o nieprawidłowościach istniejących we wniosku ( art. 73 ust. 2 ). W ocenie skarżącego konieczność stosowania art. 73 wynikać ma z tego, że organ był poinformowany wcześniej – a najpóźniej do stycznia 2009 r. o braku podstaw do przyznania skarżącemu dopłat i jego obowiązkiem było poinformowanie go o tej okoliczności. Był on wprowadzany w błąd przez wiele lat przez urzędników organu I instancji w tym zakresie, a prokurator prowadzący postępowanie przygotowawcze o wyłudzenie przez skarżącego pieniędzy na dopłaty umorzył postępowanie karne, uznając, że skarżący mógł pozostawać w uzasadnionym błędzie w tym zakresie. Zdaniem Sądu organy obu instancji zasadnie stwierdziły brak podstaw do zastosowania powyższego art. 73 cyt. rozporządzenia. W dniu 19.01.2009 r. do organu I instancji wpłynęła informacja z KRUS o pobieraniu przez skarżącego renty rolniczej na skutek uprzedniego oddania działek osobie trzeciej w użytkowanie rolnicze. Pomimo tego przyznano mu błędnie dopłaty za 2009 r., jednakże organ I instancji wystąpił do organu II instancji o stwierdzenie nieważności decyzji z 27.11.2009 r. z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. Wskazać należy jednak, że Sąd analizował przede wszystkim okoliczności dotyczące składania wniosku o dopłaty za 2010 rok, gdyż tylko tej sprawy dotyczy niniejsza skarga wniesiona do WSA w Poznaniu. Organ I instancji zasadnie stwierdził w uzasadnieniu swojej decyzji, że nie miał on obowiązku prawnego informowania skarżącego o braku podstaw do ubiegania się o dopłaty za 2010 r. przed datą złożenia odpowiedniego wniosku w tym zakresie. Przypomnieć należy bowiem w tym miejscu, że staranie się o dopłaty unijne jest fakultatywnym przywilejem a nie obligatoryjnym obowiązkiem każdego producenta rolnego. Organ nie może informować podmiotu będącego dopiero potencjalną stroną postępowania wszczynanego na wniosek o jego prawach i obowiązkach dotyczących tego potencjalnego postępowania, skoro nie ma wiedzy w zakresie tego, czy wniosek inicjujący to postępowanie zostanie w ogóle złożony. Producent rolny ( wnioskodawca ) winien przy tym zdawać sobie sprawę z uregulowań prawnych określających tryb i szczegółowe przesłanki przyznania dopłat unijnych danego typu. Skarżący składając wniosek o przedmiotowe dopłaty poświadczył swoim podpisem, że znane są jemu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętej wnioskiem o przyznanie płatności a także o tym, że został poinformowany, iż JPO przysługuje do gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maj 2010r.(pkt IX wniosku). Należy też podkreślić, że w korekcie wniosku sam skarżący praktycznie wycofał wszystkie zgłoszone pierwotnie działki ( za wyjątkiem działki F ), co dodatkowo przesądza o konieczności odmowy przyznania spornych dopłat. Skarżący powołując się na przepis art. 73 cyt. rozporządzenia komisji (WE) nr 1122/2009 wskazuje, że brak winy po swojej stronie upatruje w tym, że organ mając wiedzę o niespełnianiu przez skarżącego wymogów koniecznych dla uzyskania dopłat, przyjął jego wniosek zamiast poinformować o tym, że dopłaty skarżącemu nie przysługują. Nadto skarżący twierdzi, że skoro organ od 2004 roku przyznawał skarżącemu dopłaty pomimo tego, że skarżący od 2004 roku, nadal nie był w posiadaniu zgłaszanych do dopłat działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, toteż miał on prawo działać w przekonaniu, że dopłaty mu się należą. Zdaniem sądu powyższa argumentacja nie znajduje poparcia dla zastosowania obniżek i wykluczeń przewidzianych w art. 73 (przepisie, na który skarżący się powołuje). Otóż skarżący nie złożył wniosku zgodnego ze stanem faktycznym bowiem (co jest okolicznością bezsporną) od 2004 roku, nadal nie był w posiadaniu przedmiotowych działek zgłoszonych we wniosku o dopłaty za 2010rok. Tak więc złożony przez skarżącego wniosek z dnia 12.05.2010r. był nieprawidłowy, zaś skarżący nie wykazał, że nieprawidłowości nie wynikają z jego winy. Skarżący nie może bowiem upatrywać braku winy po swojej stronie w tym, że nie miał wiedzy o zasadach przyznawanie dopłat , gdyż podpisał oświadczenie o poinformowaniu jego o zasadach ich przyznawania ( o czym mowa była wcześniej).Także przyznanie skarżącemu przez organ dopłat w latach poprzednich nie może skutkować wprowadzeniem skarżącego w błąd co do prawa do dalszych dopłat. Okoliczność ta nie może oznaczać niejako automatycznego ich przyznawania w kolejnych latach jak i być argumentem rzekomego wprowadzenia w błąd przez organ co do przekonania o prawie do dopłat za kolejne lata. Wreszcie, kolejny raz wymaga podkreślenia to, że prawo do dopłat jest uprawnieniem po stronie rolnika do ubiegania się o ich przyznanie , nie zaś obowiązkiem ich przyznawania każdorazowo przez organ. Posiadać uprawnienie oznacza, że ten kto chce z niego skorzystać musi nie tylko spełniać określone warunki do skorzystania z niego ale też musi dochować staranności w dopełnieniu wszelkich wymogów koniecznych dla uzyskania określonych uprawnień. Innymi słowy należy posiąść wiedzę konieczną dla poznania jakie są wymogi uzyskania uprawnienia i dla dokonania oceny czyje się je spełnia . Na koniec należy odnieść się do zarzutu nie uwzględnienia przez organ wypowiedzenia pełnomocnictwa. Istotnie organ doręczył decyzję działającemu w toku postępowania administracyjnego, pełnomocnikowi w osobie małżonki skarżącego, zamiast uwzględnić oświadczenie o wypowiedzeniu tego pełnomocnictwa, niemniej należy zwrócić uwagę na to, że doręczenie choć nieprawidłowe nie wywołało dla strony ujemnych skutków prawnych. Strona, adresat decyzji w terminie wniosła środek zaskarżenia. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów czy przesłuchania pracownika organu, gdyż nie było ku temu podstaw z art. 106 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie było to bowiem niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Roszczenia skarżącego dotyczące wprowadzenia go w błąd przez pracowników organu w kwestii dopłat za lata ubiegłe nie są rozpatrywane merytorycznie w tym postępowaniu dotyczącym wniosku skarżącego o dopłaty za 2010rok. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał, że decyzja organu II instancji i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane zgodnie z prawem, wobec czego skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( j. t. – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ).