III SA/Po 842/13

Dnia 28 sierpnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych – Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi W. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejsza decyzję z dnia [...] stycznia 2013 roku, nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek: - na ubezpieczenia społeczne w kwocie 45.958,95zł za okres 03/2001; 05/2001-07/2001; 02/2002-03/2002; 05/2002-07/2002; 09/2002-11/2002; 02/2003-01/2010 wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień 29.02.2012 r. w kwocie 33.942,00zł; - na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 10.233,40zł za okres 03/2001-07/2001; 12/2001; 02/2002-03/2002; 05/2002; 09/2002; 01/2004; 02/2005-04/2005; 06/2005; 10/2005-08/2006; 11/2006-09/2007; 12/2007-10/2008; 12/2008-10/2009; 01/2010 wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień 29.02.2012 r. w kwocie 5.983,00 zł; - na Fundusz Pracy w kwocie 3.457,37zł za okres 03/2001; 05/2001-07/2001; 02/2002-03/2002; 05/2002-07/2002; 09/2002-11/2002; 01/2003; 03/2003-04/2004; 08/2004-01/2010 wraz z należnymi odsetkami naliczonymi na dzień 29.02.2012 r. w kwocie 2.453,00zł W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że w piśmie z dnia 12 stycznia 2012 roku W. R. zawarł wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, powstałych w okresie od marca 2008r. do października 2010 r. W tym wniosku zobowiązany powołał się na trudną sytuacją finansową i zdrowotną a nadto podkreślił, że powstanie zaległości w płatnościach składek nie było jego celowym działaniem, ani uchylaniem się od obowiązków lecz wynikało z sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Z poczynionych ustaleń wynika, ze w dniu 23 marca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] wydał decyzję znak: [...] [...] o wysokości zadłużenia W. R. z tytułu nieuregulowanych składek, od której zainteresowany wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego w [...]. Kwestia wysokości zadłużenia, stanowiła zagadnienie wstępne mające znaczenie dla prawidłowego ustalenia przedmiotu postępowania w sprawie o umorzenie zadłużenia z tytułu składek. Wyrokiem z dnia [...] października 2012r. w sprawie o sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] zmienił powyższą decyzję i orzekł, że W. R. nie posiada zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z tytułu zaległych składek w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od lutego 2010r. do października 2010 r., w pozostałym zakresie Sąd oddalił odwołanie. Na podstawie przedstawionych przez W. R. dokumentów ustalono, że z dniem 29.10.2010 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej za okres od 1.10. 2010 r. do stycznia 2013 r. i pobierał świadczenie rentowe z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, natomiast od dnia 1 lutego 2013 r. otrzymuje rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1.088,64 zł netto. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną D. R., która otrzymuje wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w Przedszkolu Nr [...] w wysokości 1.110, 98 zł netto. D. R. otrzymuje też świadczenie emerytalne, które 25.10.2011 r. wynosiło 1.025,76 zł. Zobowiązany oszacował miesięczne wydatki związane z utrzymaniem na kwotę 730,34 zł w której mieści się: czynsz za mieszkanie w wysokości 537,08 zł, oplata za energię elektryczną w wysokości 129,45 zł oraz opłata za gaz w wysokości 63,81 zł, koszty związane z zakupem lekarstw w wysokości 77,20 zł, opłata za Internet w wysokości 39,90 zł jak również za telefon w kwocie 36,90 zł. W. R. dysponuje spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu, położonego w [...] na [...]. Nie obciążają go żadne inne zobowiązania pieniężne. Na podstawie powyższych ustaleń ZUS uznał, ze łączny dochód dłużnika i jego żony wynosi ok. 3.200,00 zł a po odliczeniu ujawnionych wydatków w łącznej wysokości ok. 880,00 zł do ich dyspozycji pozostaje kwota ok. 2.300,00 zł tj. ok. 1.150,00 zł w przeliczeniu na osobę. W świetle powyższego, w ocenie ZUS, egzystencja zobowiązanego i jego rodziny nie jest zagrożona poprzez niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ ten stwierdził, że W. R. wprawdzie nie jest zdolny do uregulowania zobowiązań w ramach jednorazowej wpłaty, jednakże nie stanowi to wystarczającego uzasadnienia do przyjęcia całkowicie biernej postawy zobowiązanego w tym zakresie zważywszy, że posiada własne źródło dochodu. W konkluzji uznał, że zobowiązany nie wykazał ustawowych przesłanek sformułowanych w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), bowiem nie udokumentował też strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej czy też innego zdarzenia nadzwyczajnego, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy ZUS uznał, że wiek i stan zdrowia zobowiązanego nie może stanowić przeszkody ograniczającej ewentualne pozyskiwanie dodatkowych dochodów, jednakże nie uniemożliwia podjęcia działań w kierunku zwiększenia możliwości płatniczych, w szczególności gdyby strona wykazała aktywną postawę w tym względzie. Odnosząc się do informacji o zaliczeniu zobowiązanego od dnia 1 lutego 2013 r. do grona osób częściowo niezdolnych do pracy, organ ten stwierdził, że mimo to ma on obiektywne możliwości pozyskiwania dodatkowych środków i ta częściowa niezdolność nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia bądź działalności gospodarczej dostosowanych do wieku i stanu zdrowia dłużnika, choćby w ograniczonym zakresie. Strona posiada własne źródło utrzymania, które zapewnia możliwość pokrywania comiesięcznych opłat związanych z utrzymaniem a także ponoszenie wydatków na zakup leków. Tym samym W. R. nie wykazał rzeczywistych przeszkód, które wykluczałyby przystąpienie do spłaty zadłużenia. Ze względów wskazanych powyżej po ponownym przeanalizowaniu sprawy nie stwierdzono zatem wystąpienia przesłanek, sformułowanych w § 3 ust. 1 pkt 3 cyt. Rozporządzenia. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W. R. zakwestionował trafność zaskarżonej decyzji zarzucając, że organ odwoławczy bez ponownego rozpatrzenia sprawy wydał rozstrzygnięcie, na co wskazuje powielone uzasadnienie decyzji. W ocenie skarżącego ustalenia stanowiące podstawę decyzji nie znajdują uzasadnienia w okolicznościach sprawy i nieprawidłowo została ustalona jego sytuacja materialna. Skarżący podniósł, że wnioskował o umorzenie należności za okres od marca 2001 r. a nie jak to ujęto w decyzji od marca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie mimo, że nie wszystkie zarzuty w niej zawarte były uzasadnione. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z przepisów tych wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (ust. 1 § 3 cyt. Rozp.) bądź też w przypadku gdy przewlekła choroba zobowiązanego pozbawiałaby go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (ust. 3 § 3 cyt. Rozp.). Przed przystąpieniem do oceny sytuacji skarżącego z punktu widzenia powyższych przesłanek Zakład Ubezpieczeń Społecznych winien w pierwszej kolejności ustalić wysokość zadłużenia objętego rozpatrywanym wnioskiem. W zaskarżonej decyzji, jak i w poprzedzającej ją decyzji z [...] stycznia 2013 r. zachodzi istotna sprzeczność pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a uzasadnieniem. Rozstrzygnięcie obejmuje bowiem różne, wymienione okresy liczone od marca 2001 r. do stycznia 2010 r. zaś z uzasadnienia decyzji wynika, że przedmiotem rozpoznania jest wniosek skarżącego "o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, powstałych w okresie od marca 2008 r. do października 2010 r." Trafnie zarzuca skarżący, ze okres zaległości objęty zaskarżoną decyzją jest wskazany błędnie skoro wniosek skarżącego o umorzenie należności z 28 lutego 2012 r. obejmował okres od marca 2001 r. a nie od marca 2008 r. jak to określono w uzasadnieniu decyzji. Już z powyższego wynika, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 k.p.a w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższe zdaje się też potwierdzać zasadność zarzutu wyrażającego wątpliwości co do ponownego rozpoznania sprawy, skoro zarówno w decyzji ZUS z [...] stycznia 2013 r. jak i w decyzji z [...] kwietnia 2013 r. powtórzono ten sam, błędnie opisany okres. Zasadny jest też zarzut skarżącego odnoszący się do ustaleń dotyczących jego sytuacji materialnej. Zaskarżona decyzja wydana została w kwietniu 2013 r. Zawarte w niej ustalenia co do sytuacji materialnej skarżącego w znacznej części oparto na podstawie danych uzyskanych przed zawieszeniem postępowania administracyjnego tj. przed 30 marca 2012 r. Dane te nie zostały zaktualizowane po podjęciu postępowania, na dzień wydania decyzji. Uzasadnia to zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Z zaskarżonej decyzji nie wynika także uzasadnienie dla stanowiska, że skarżący "posiada obiektywne możliwości uzyskiwania dodatkowych środków, co jest wprawdzie obarczone pewnymi ograniczeniami, lecz nie wyklucza podjęcia zatrudnienia bądź działalności gospodarczej dostosowanych do wieku i stanu zdrowia dłużnika choćby w ograniczonym zakresie" oraz, że "nie wykazał rzeczywistych przeszkód, które wykluczałyby przystąpienie do spłaty zadłużenia". Powyższe stanowisko nie zawiera uzasadnienia odnoszącego się do konkretnej sytuacji skarżącego. Potencjalna możliwość podjęcia zatrudnienia przy ograniczeniach związanych z jego wykonywaniem nie może stanowić przesłanki rozstrzygnięcia bez uwzględnienia faktycznych możliwości znalezienia takiego zatrudnienia. W zaskarżonej decyzji nie wskazano na jakiej podstawie ustalono, ze skarżący nie wykazywał "aktywnej postawy" w poszukiwaniu dodatkowych źródeł dochodów ani też na czym polegają w jego przypadku "obiektywne możliwości pozyskiwania dodatkowych dochodów". Takie uzasadnienie zaskarżonej decyzji również wskazuje na naruszenie art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Nie znajdują natomiast uzasadnienia zarzuty dotyczące naruszenia art. 10 k.p.a. Skarżącemu zagwarantowano możliwość brania czynnego udziału w postępowaniu o umorzenie należności. Pismo z dnia 13 marca 2012 r. informujące zobowiązanego o jego sytuacji po wniesieniu wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, zawierało oznaczenie osoby prowadzącej sprawę, numer telefonu oraz numer pokoju. W. R. zapoznał się z aktami sprawy, pomimo warunków w jakich zostały one udostępnione. Od jego woli zależało podpisanie oświadczenia, że zapoznał się z aktami. Skarżący nie wniósł na miejscu zastrzeżeń co do przedstawionego materiału zgromadzonego w sprawie. Nie wykazał i nie wyjaśnił powodów uzasadniających twierdzenie, ze nie miał świadomości że podpisuje oświadczenie o zapoznaniu się z aktami sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzeczono jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 ww. ustawy.