III SA/Po 843/17

Dnia 24 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska (spr.) WSA Izabela Paluszyńska Protokolant: sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Uzasadnienie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1–3 pkt 3, ust. 3a, 3 b i ust. 4, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 z późn. zm.); dalej: u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie z dnia 31 z dnia 31 lipca 2003 r.") odmówił X umorzenia: - składek na ubezpieczenie społeczne za okres[...] r., - składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres[...]., - składek na Fundusz Pracy za okres[...]. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia[...] r., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Organ wyjaśnił, że nie ma przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia, albowiem istnieje majątek zobowiązanego mogący stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego. Jest on właścicielem[...] części nieruchomości gruntowej. Nie ma ponadto przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zobowiązany ma [...] lat, jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie przedstawił aktualnych informacji i dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków. ZUS uwzględnił wobec tego dane z oświadczenia z [...] r. gdzie wskazano na kwotę [...] zł jako kwotę wszystkich wydatków miesięcznych. Na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny. Posiada samochód osobowy warty ok. [...] zł. Strona wskazała na konieczność zarejestrowania się jako osoby bezrobotnej czy korzystania z pomocy społecznej, jednak okoliczności te nie zostały ostatecznie potwierdzone w toku postępowania. Strona wykazała brak dochodów, ale jednocześnie ponosi stałe wydatki. Zdaniem organu strona nie ujawniła zatem źródła dochodów, które są przeznaczane na pokrywanie ponoszonych wydatków. Nie przedłożyła również dokumentacji dotyczącej jej stanu zdrowia. Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zarzucono naruszenie : - art. 138 § 1 pkt. 1, art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1, 80, 50, 136, 8 i 9 kpa oraz art. 28 ust. 3 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie strony należało umorzyć składki ze względu na bardzo trudną sytuację materialną i zdrowotną zobowiązanego oraz jego rodziców, nad którymi sprawuje on opiekę. Strona załączyła do skargi dokumentację dotyczącą stanu zdrowia zobowiązanego i jego rodziców. Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącego przedłożył dokumenty dotyczące historii jego choroby, decyzję [...] oraz zaświadczenia dotyczące rodziców strony. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 z późn. zm.), zwanej dalej u.s.u.s., zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).Do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.). Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6 jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 w.w. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, skarżący ma [...] lat, jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie przedstawił aktualnych informacji i dokumentów dotyczących ponoszonych wydatków. ZUS uwzględnił wobec tego dane z oświadczenia z [...] r. gdzie wskazano na kwotę [...] zł jako kwotę wszystkich wydatków miesięcznych. Na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny. Posiada samochód osobowy warty ok. [...] zł. Strona wskazała na konieczność zarejestrowania się jako osoby bezrobotnej czy korzystania z pomocy społecznej, jednak okoliczności te nie zostały ostatecznie potwierdzone w toku postępowania. Strona wykazała brak dochodów, ale jednocześnie ponosi stałe wydatki. Strona nie ujawniła zatem źródła dochodów, które są przeznaczane na pokrywanie ponoszonych wydatków. Nie przedłożyła również dokumentacji dotyczącej jej stanu zdrowia. W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniające umorzenie zaległych składek. Istnieje majątek zobowiązanego mogący stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego - jest on właścicielem[...] części nieruchomości gruntowej. Również odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dokonana przez Zakład ocena sprawy zdaniem Sądu, jest zasadna. Instytucja umorzenia zaległych składek stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. Skarżący wskazywał w toku postępowania na ponoszone wydatki, ale pomimo wyraźnego wezwania organu nie podał aktualnych dochodów, które umożliwiają regularne opłacanie tych wydatków. Organ w dacie podejmowanych decyzji nie miał zatem wszystkich wymaganych danych do analizowania, czy skarżący mógł spełniać przesłanki do umorzenia postępowania. Nie przedłożył również jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej jego stanu zdrowia czy opieki nad rodzicami. Dokumenty tego rodzaju zostały przedłożone dopiero w toku postępowania sądowego. Zdaniem Sądu, w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji organ na podstawie zebranej i nadesłanej przez skarżącego dokumentacji mógł uznać, że nie miał pełnych danych do dokonania całościowej oceny sytuacji materialnej i osobistej skarżącego, co dawało podstawę do odmowy umorzenia spornych należności wobec ZUS. W świetle powyższego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.