III SA/Po 850/17

Dnia 31 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędziowie WSA Mirella Ławniczak WSA Szymon Widłak Protokolant: sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi E. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w K. z dnia [...] nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 10 grudnia 2015 r. w toku czynności kontrolnych funkcjonariusze celni Urzędu Celnego w K. ustalili, że w lokalu [...] w K., należącym do E. C., znajdują się urządzenia o nazwie [...] oraz [...], przypominające swoim wyglądem automaty, na których urządza się gry na automatach w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych. Urządzenia te były włączone do sieci elektrycznej. W drodze eksperymentu ustalono, że gry oferowane na urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, urządzanymi z naruszeniem przepisów tej ustawy. Naczelnik Urzędu Celnego w K. postanowieniem z dnia [...] wszczął z urzędu postępowanie wobec E. C. w zakresie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gry na trzech automatach o nazwie [...] oraz [...] poza kasynem gry. W toku postępowania organ zgromadził materiał dowodowy w postaci umowy najmu z dnia 3 listopada 2014 r., protokołu oględzin z dnia 10 grudnia 2015 r. oraz protokołu kontroli z dnia 10 grudnia 2015 r. Z umowy najmu powierzchni użytkowej zawartej w dniu 3 listopada 2014 r. pomiędzy skarżącą a Spółką A (dalej określana także jako "spółka") wynika, że spółka będzie prowadziła na terenie lokalu (trzech metrach kwadratowych) gry na urządzeniach rozrywkowych i zręcznościowych. Za oddaną spółce do korzystania powierzchnię lokalu spółka zobowiązuje się do zapłaty na rzecz skarżącej czynszu w wysokości 300 zł brutto miesięcznie. Skarżąca zobowiązała się do ubezpieczenia lokalu, dostarczania energii elektrycznej oraz umożliwienia spółce dostępu do urządzeń (art. 4 pkt 5 -7 ww. umowy). Naczelnik Urzędu Celnego w K. dnia [...] wydał decyzję którą wymierzył stronie karę pieniężną z tytułu urządzania gier na ww. automatach poza kasynem gry w wysokości [...] zł. Od powyższej decyzji E. C. złożyła odwołanie pismem z dnia 5 kwietnia 2016 r. do Dyrektora Izby Celnej w P. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał i omówił w uzasadnieniu decyzji podstawy normatywne wydanej decyzji. Organ wskazał, że na przedmiotowych automatach przeprowadzono eksperymenty, których szczegółowy opis został zawarty w protokole kontroli z dnia 10 grudnia 2015 r. Organ podkreślił, że w wyniku eksperymentów ustalono, że aby móc zagrać na automatach, trzeba dokonać ich zasilenia środkami pieniężnymi, które następnie przeliczane są na odpowiednią ilość punktów kredytowych, służących do prowadzenia gier. Gry na automatach polegały na wybraniu stawki i naciśnięciu odpowiedniego przycisku powodującego wprawienie w ruch bębnów z symbolami, które to bębny zatrzymywały się następnie samoczynnie w wybranej przez oprogramowanie automatu konfiguracji z symbolami. Jeżeli konfiguracja ta była zgodna z konfiguracją premiowaną wygraną, grający otrzymywał punkty kredytowe, które można było wykorzystać w kolejnych grach, bez ponoszenia dodatkowych opłat. Ponadto w każdym z automatów dokonano wypłaty wygranych pieniężnych. Organ wskazał, że o wyniku gier na przedmiotowych automatach decydował wyłącznie los/przypadek, a grający nie miał żadnego wpływu na to, jaki układ symboli pojawi się na bębnach po ich zatrzymaniu. Ponadto gry te były urządzane w celach komercyjnych, o czym świadczy fakt, iż aby rozpocząć grę na automacie, trzeba było dokonać zasilenia środkami pieniężnymi. Strona skarżąca pismem z dnia 20 października 2017 r. wniosła skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w P. strona skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty do gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżącej zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącą kary pieniężnej za "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry"; 2. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy - Ordynacja podatkowa poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów; 3. art. 122, art. 180 i art. 187 ustawy - Ordynacja podatkowa oraz art. 129 u.g.h. , a także art. 23 b ust. 1 u.g.h. poprzez zaniechanie pojęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym, w szczególności zaniechanie przeprowadzenia badania przez upoważnioną jednostkę Ministerstwa Finansów; 4. naruszenie art. 14 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 u.g.h., które to przepisy stanowią "regulację techniczną" w rozumieniu dyrektywy nr 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 2 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz.U.UE.L.98.204.37 ze zm.), a w konsekwencji, w sytuacji braku notyfikacji projektu u.g.h. Komisji Europejskiej, nie może być on stosowany i bezpodstawne jest wymierzenie wobec skarżącej kary pieniężnej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., określanej dalej "p.p.s.a.") w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi prawidłowość przyjęcia przez organy administracji publicznej, że skarżąca dopuściła się czynu polegającego na urządzaniu gier na automacie poza kasynem gry - w aspekcie przepisów ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 471 ze zm., dalej: "u.g.h."). Kontrolując zaskarżoną decyzję jak również całe postępowanie administracyjne Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie ponieważ zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazuje, że organy dokonały, w wyniku niepełnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, błędnej oceny zachowania strony skarżącej, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji organów administracji publicznej obu instancji. Podkreślić należy, że organy dokonały, na podstawie wyników przeprowadzonego postępowania dowodowego, ustaleń stanowiących podstawę do uznania, że skarżąca jest osobą "urządzającą grę hazardową." Zdaniem Sądu przedwczesne było - na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego, bez przeprowadzenia kolejnych dowodów, dokonanie prawidłowej analizy oceny stanu faktycznego oraz prawnego niniejszej sprawy - uznanie, że skarżąca swoim zachowaniem wyczerpuje znamiona pojęcia "urządzającego gry", a więc terminu zawartego w przepisie art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h. Ponadto Sąd wskazuje, że dla zrealizowania zamierzenia – działalności w zakresie gier na automatach – dojść może w wyniku zaangażowania i współdziałania więcej niż jednego podmiotu. Nie może to jednak oznaczać automatyzmu, skutkującego uznaniem, że podmioty które w tym w jakimkolwiek zakresie uczestniczą, objęte są automatycznie dyspozycją art. 89 ust. 1 jako "urządzający gry". O udziale wynajmującego lokal (tj. jego części – trzech metrów kwadratowych), na podstawie umowy najmu powierzchni użytkowej, na której automaty są zlokalizowane, w urządzaniu gier można mówić, gdy wynajmujący w jakiś sposób aktywnie uczestniczy we wskazanych czynnościach i działaniach, przy czym jego zachowania powiązane są z porozumieniem dokonanym z podmiotem wstawiającym automat i go eksploatującym, a dotyczącym wspólnego prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach (gier hazardowych) - por. wyrok WSA w Gorzowie z dnia 18 lutego 2016 r., II SA/Go 824/15. Wyżej przedstawione rozumienie pojęcia "urządzający gry" znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2017 r., II GSK 57/17, wyroki WSA w Kielcach: z dnia 22 grudnia 2015 r., II SA/Ke 508/15, z dnia 9 grudnia 2015 r., II SA/Ke 717/15; wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2016r.: III SA/Wr 114/15 i III SA/Wr 116/15). W kontrolowanej sprawie organy nie przeprowadziły w całości postępowania dowodowego jak również nie dokonały kompleksowej oceny zachowania skarżącej z uwzględnieniem całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organy w toku postępowania nie ustaliły, czy skarżąca wykonywała aktywnie jakiekolwiek czynności, które pozwalałyby uznać tę osobę za podmiot urządzający grę w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Takich ustaleń nie sposób poczynić na podstawie zebranego w sprawie przez organy materiału dowodowego. Nie wynika to przede wszystkim z umowy najmu powierzchni użytkowej z dnia 3 listopada 2014 r., zawartej pomiędzy skarżącą (jako podmiotem wynajmującym), a spółka A (jako najemcą), a to w aspekcie materiałów dowodowych uzyskanych w postępowaniu administracyjnym. Podkreślić należy, iż organy administracji publicznej nie dokonały weryfikacji ww. umowy z dowodem chociażby z zeznań strony. Organy - w aspekcie uznania strony skarżącej jako urządzającej grę – oparły się wyłącznie na treści umowy najmu. Organy dokonały oceny zachowania skarżącej, a to w aspekcie podmiotu urządzającego gry spełniającego normatywne przesłanki zawarte w ustawie o grach hazardowych, na podstawie wyłącznie ww. dowodu. Przejawem tego uznania, jest twierdzenie zawarte zarówno w uzasadnieniu decyzji organu I instancji (k. 57 akt administracyjnych), jak i w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego (k. 90 akt administracyjnych), wskazujące, że poprzez zawarcie i realizację umowy najmu E. C. zapewniła warunki do eksploatacji urządzeń. Wskazane też zostało, że gdyby skarżąca "jako władająca lokalem nie zgodziła się na wydzierżawienie w swoim lokalu powierzchni pod przedmiotowe automaty, to nie miałoby miejsca urządzanie gier". Zdaniem Sądu organy wykazały w niniejszym postępowaniu wyłącznie okoliczność zawarcia umowy najmu powierzchni, nie wykazały natomiast, że skarżąca jest osobą urządzającą gry hazardowe, a w konsekwencji, że zaistniały podstawy normatywne do objęcia tej osoby zakresem normowania i zastosowania sankcjonujących przepisów ustawy o grach hazardowych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji publicznej zobowiązane będzie do uzupełnienia postępowania dowodowego w zakresie niezwykle istotnym - z normatywnej perspektywy uznania skarżącej za podmiot urządzający gry na automatach - w szczególności poprzez przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, rozważając w tymże zakresie m.in. postępowanie dowodowe także w zakresie dowodu z przesłuchania strony – E. C. oraz dowodu z zeznań świadka – A. C., a to m.in. na okoliczność zawarcia i realizacji przedmiotowej umowy, a także w zakresie odpowiedzi na pytanie czy skarżąca upoważniała A. C. do dokonywania czynności w jej imieniu w związku z prowadzoną działalnością oraz czy istnieje dokument świadczący o tej okoliczności jak również – pozostawiając organowi administracji publicznej do rozważenia - ewentualne przeprowadzenie dowodu z zeznań reprezentantów przedsiębiorcy spółki A, którzy zawierali ww. umowę, a to w celu ustalenia -istotnej z perspektywy odpowiedzialności prawnej - normatywnej okoliczności tj. podmiotu urządzającego gry. Za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2017 r. (sygn. akt II GSK 5336/16) wskazać należy, że warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że tego rodzaju czynności muszą być wynikiem uprzedniego porozumienia i podziału ról pomiędzy współuczestnikami procederu nielegalnego urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W ocenie Sądu, za przedwczesne uznać należy przypisanie skarżącej przez organy orzekające w sprawie przymiotu "urządzającego gry", jako podmiotu podlegającego karze pieniężnej w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, organy zobowiązane będą – uwzględniając przedstawione powyżej uwagi – przeprowadzić postępowanie dowodowe, w ramach którego dokonają ponownie pełnej analizy umowy najmu powierzchni użytkowej. Organy dokonają oceny stanu faktycznego w sposób wszechstronny - tj. z uwzględnieniem wszystkich okoliczności stwierdzonych w toku kontroli, a w razie konieczności - także po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i umożliwieniu skarżącej skorzystania z procesowego uprawnienia strony skarżącej w postaci przeprowadzenia dowodu z jej przesłuchania. Organy ustalając, czy skarżącą można uznać za osobę urządzającą gry hazardowe zobowiązane są wskazać także jakie konkretnie czynności wykonywała skarżąca w zakresie związanym z automatami do gier, a które to czynności pozwalają na uznanie, że podlega ona administracyjnej karze pieniężnej jako podmiot urządzający gry. Te wszystkie ww. elementy wraz z ich oceną prawną powinny zostać zawarte w uzasadnieniu decyzji, tak by uzasadnienie to spełniało wymogi normatywne wskazane w art. 210 § 1 - 4 O.p. Organy ponownie rozpoznając sprawę zobowiązane będą uwzględnić powyższe wytyczne, jak również elementy pojęcia "urządzający gry" wynikający z przepisów prawa, ww. rozważań Sądu, jak i ww. elementów tego pojęcia wskazanych w procesie stosowania prawa przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wobec stwierdzenia naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy jako przedwczesne należy uznać ustosunkowanie się do pozostałych zarzutów wskazanych w skardze. Wobec powyższych rozważań zaistniała konieczność uchylenia decyzji z dnia 13 września 2017 r. zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.