III SA/Po 859/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Barbara Koś ( spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 lipca 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania umorzenia należności celnych. I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi A. J. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę [...] ([...]) złotych, w tym [...] ([...]) złotych tytułem podatku od towarów i usług. /-/M. Kosewska /-/W. Długaszewska /-/B. Koś Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Celnej odmówił Z. K. umorzenia należności celnych wynikających z decyzji nr [...] z dnia [...]. W uzasadnieniu wskazano, że Dyrektor Urzędu Celnego decyzją z dnia [...], nr [...] wymierzył Z. K. należności celne z tytułu przywozu na polski obszar celny samochodu osobowego. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] a skarga Z. K. została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Oddział Zamiejscowy w Poznaniu z dnia 14 września 2000 r. (sygn. akt I SA/Po 1039/99). Następnie decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy wydaną w postępowaniu wznowieniowym decyzję z dnia [...] odmawiającą uchylenia rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2004 r. oddalił skargę Z. K. na powyższą decyzję (sygn. akt 3/I SA/Po 2421/03), a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 30 listopada 2004 r. oddalił skargę kasacyjną Z. K. (sygn. akt GSK 1034/04). Pismem z dnia [...] (uzupełnionym w dniu [...] oraz [...] r.) Z. K. złożył wniosek o umorzenie należności celnych i podatkowych wynikających z decyzji nr [...] z dnia [...] r. Swoje żądanie uzasadnił trudną sytuacją materialną i rodzinną związaną z chorobą żony (od 1999 r.) oraz własnym brakiem zatrudnienia od 2001 r., a jako jedyną podstawę prawną podał art. 252 Kodeksu celnego. Organ celny wskazał, że zastosowanie w sprawie znajdują przepisy krajowe, gdyż zgodnie z pkt 14 załącznika IV nr 5 Traktatu Akcesyjnego w przypadku gdy należności celne, których dotyczy wniosek o zwrot lub umorzenie, odnoszą się do długu celnego, który powstał przed dniem przystąpienia, zwrot i umorzenie należności zostanie przeprowadzone zgodnie z warunkami obowiązującymi w nowym Państwie Członkowskim, przez to państwo i na jego koszt. Kwestię umorzenia należności celnych w chwili wydawania decyzji z dnia [...] regulował art. 87 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (Dz. U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 z późn. zm.). Przepis ten utracił jednak moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie Kodeksu celnego, tj. z dniem 1 stycznia 1998 r. Natomiast stosownie do art. 289 Kodeksu celnego postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie kodeksu podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, a zatem w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy kodeksu celnego, gdyż wniosek Z. K. z dnia [...] wszczął odrębne postępowanie. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że trudna sytuacja materialna i rodzinna nie jest wymieniona w katalogu wypadków, w których należności celne są umarzane, określonym na mocy art. 252 Kodeksu celnego, tj. w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170, poz. 1653 ze zm.), wobec czego brak podstaw do umorzenia powstałych zobowiązań. Natomiast kwestie zasadności wymierzenia należności oraz dolegliwości egzekucyjnych i kosztów sądowych nie mogą być przedmiotem rozważań, gdyż sprawa celna została zakończona prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w odniesieniu do czynności egzekucyjnych stronie przysługiwały odrębne środki zaskarżenia przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie organ poinformował wnioskodawcę, że stosownie do art. 171 § 1 Ordynacji podatkowej żądanie umorzenia należności podatkowych winno być wniesione do Naczelnika Urzędu Skarbowego jako organu właściwego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. K. podał, że sytuacja materialna i rodzinna nie pozwala mu na uregulowanie należności celnych i podatkowych, a przy tym nie ma znaczenia na podstawie jakiego przepisu Kodeksu celnego jego wniosek zostanie rozpatrzony. W uzupełnieniu powyższego wniosku zarzucił, że organ nie zbadał wszystkich dowodów i niewłaściwie ocenił materiał zebrany w sprawie. Natomiast Naczelnik Urzędu Skarbowego przekazał jego wniosek o umorzenie należności podatkowych (zgodnie z właściwością rzeczową) do Izby Celnej w P. Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Celnej utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zakwestionowanej decyzji. Podkreślił, że rozpatrywał wniosek nie tylko w kontekście wskazanego przez wnioskodawcę art. 252 Kodeksu celnego, ale także wszystkich norm regulujących umorzenie należności celnych i stwierdził, że trudna sytuacja materialna i rodzinna nie jest wymieniona w katalogu wypadków, w których należności celne są umarzane, tj. w przepisach art. 246-248 Kodeksu celnego oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.09.2003 r. wydanego na podstawie art. 252 Kodeksu celnego. Ponadto uznał, że pozostałe zarzuty skarżącego sprowadzające się do odmiennej oceny materiału dowodowego bez wykazania naruszenia przez organ konkretnych norm prawnych, nie może być skuteczny. Z. K. złożył skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie. Skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, wskazując że został pozbawiony sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, gdyż z uwagi na nieuzasadnioną zwłokę w rozpatrywaniu sprawy karnej, w której był pokrzywdzonym i od wyniku której zależało rozstrzygnięcie sprawy celnej, urząd celny wydał niekorzystną dla niego decyzję, naruszając zasadę sprawiedliwości społecznej. Ponadto organ celny, uznając iż nie obowiązuje instytucja precedensu, nie wziął pod uwagę rozstrzygnięć w podobnej sprawie, w której w następstwie skazania M. B. za popełnienie przestępstwa na szkodę p. L., organ celny wstrzymał czynności egzekucyjne względem tego ostatniego. Tymczasem w sprawie skarżącego organ we wznowionym postępowaniu odmówił uchylenia decyzji. Ponadto skarżący ponownie powołał się na okoliczności związane z trudną sytuacją materialną i rodzinną W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Ponadto, ustosunkowując się do zarzutów skargi, wskazał, że zarzut pozbawienia sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy z uwagi na nieuzasadnioną zwłokę w postępowaniu karnym nie przekłada się na postępowanie celne zakończone decyzją z dnia [...] r. Decyzja ta była przedmiotem rozpoznania przez sądy administracyjne, które nie stwierdziły nieprawidłowości mogących skutkować wyeliminowaniem z obrotu rozstrzygnięć organów celnych, a zatem również zarzut naruszenia art. 2 i art. 45 Konstytucji RP nie jest uzasadniony. Ponadto podkreślił, iż każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie, a instytucja precedensu w polskim ustawodawstwie nie istnieje, wobec czego sprawy pana L. nie mogą bezpośrednio rzutować na ustalenia praw i obowiązków skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, iż wniosek o umorzenie należności celnych inicjuje nowe postępowanie w stosunku do postępowania, w którym te należności zostały wymierzone, w związku z czym podlega on rozpatrzeniu w oparciu o aktualne przepisy prawne (zob. wyrok NSA z dnia 28.05.2002 r., V SA 1950/01, LEX nr 109278). W przedmiotowej sprawie wniosek o umorzenie należności celnych opatrzony datą [...]. został złożony w dniu [...], a więc w pierwszej kolejności należy sięgnąć do regulacji obowiązującej po przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. Zgodnie z punktem 14 działu 5 - Unia celna załącznika IV - Tom I załącznika nr 1 do Traktatu akcesyjnego podpisanego w Atenach w dniu 16 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864) zwrot i umorzenie należności celnych jest dokonywane na warunkach określonych w ustawodawstwie wspólnotowym, jednakże w przypadku, gdy należności celne, których dotyczy wniosek o zwrot lub umorzenie, odnoszą się do długu celnego, który powstał przed dniem przystąpienia, zwrot i umorzenie należności zostanie przeprowadzone zgodnie z warunkami obowiązującymi w nowym Państwie Członkowskim, przez to Państwo oraz na jego koszt. Natomiast stosownie do art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Powyższe oznacza, iż zastosowanie w niniejszej sprawie znajdują przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) oraz wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze. Przesłanki umorzenia należności celnych zostały zawarte w Dziale V Kodeksu celnego - Zwrot i umorzenie należności celnych. Zgodnie z art. 246 § 1 Kodeksu celnego należności celne są umarzane, jeżeli w chwili zarejestrowania kwota należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków określonych w art. 229 § 3. Z kolei w myśl art. 248 § 1 Kodeksu celnego umorzenie cła może nastąpić również po ustaleniu, że zarejestrowana kwota tych należności dotyczy towarów objętych procedurą celną i nieprzyjętych przez osobę wprowadzającą ze względu na to, iż w chwili, o której mowa w art. 69, towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu tych towarów. Z powyższej regulacji wynika, iż przepisy Kodeksu celnego pozwalają na umorzenie należności celnych jedynie z przyczyn dotyczących sytuacji prawnej towaru, natomiast nie pozwalają na umorzenie tychże należności ze względów podmiotowych, a więc odnoszących się do sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy. Takiej możliwości nie przewidują również wydane na podstawie art. 252 Kodeksu celnego przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umarzania należności celnych (Dz. U. Nr 170, poz. 1653.). Warto przy tym zaznaczyć, iż powołane przez skarżącego okoliczności związane z trudną sytuacją rodzinną i majątkową mogły być uwzględnione przy umarzaniu należności celnych pod rządami ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (Dz. U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.), jednakże w niniejszej sprawie brak było podstaw do rozpatrzenia wniosku Z. K. w oparciu o przepisy tejże ustawy, gdyż stosownie do art. 289 Kodeksu celnego rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych podlegają postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie kodeksu, a więc przed dniem 1 stycznia 1998 r. Tymczasem skarżący złożył wniosek o umorzenie należności celnych dopiero [...] r., a postępowanie zainicjowane tym wnioskiem - jak zaznaczono powyżej, nie jest kontynuacją postępowania dotyczącego wymiaru tychże należności. Ponadto skarżący nie wskazał żadnych innych okoliczności ani dowodów, które mogłyby uzasadniać umorzenie należności celnych w świetle wyżej powołanych przepisów prawnych znajdujących zastosowanie w sprawie. W tej sytuacji należy stwierdzić, iż organ celny zastosował właściwe przepisy prawne w niniejszej sprawie oraz dokonał prawidłowej subsumpcji okoliczności faktycznych sprawy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku Z. K. o umorzenie należności celnych, a zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniu skarżącego postępowanie w przedmiocie umorzenia należności celnych zostało przeprowadzone zgodnie obowiązującymi przepisami oraz z poszanowaniem praw strony tego postępowania. Bezzasadne były przy tym zarzuty naruszenia przez organ art. 2 i art. 45 Konstytucji RP już choćby z tego względu, iż przepisy te nie znajdują bezpośredniego zastosowania. Na uwagę nie zasługiwało również powoływanie się przez skarżącego na okoliczności innej sprawy, gdyż jak słusznie zauważył organ celny w polskim systemie prawnym nie istnieje instytucja tzw. precedensu, a rozstrzygnięcie następuje w oparciu o okoliczności faktyczne konkretnej sprawy z zastosowaniem właściwych przepisów prawnych. Natomiast pozostałe zarzuty sprowadzające się do kwestionowania zasadności obciążenia skarżącego należnościami celnymi oraz egzekucji tych należności mogły być podnoszone we właściwych postępowaniach, a mianowicie w postępowaniu dotyczącym wymiaru tych należności oraz w postępowaniu egzekucyjnym, ewentualnie w trybach nadzwyczajnych, z czego zresztą skarżący w niniejszej sprawie skorzystał. Natomiast nie mają one znaczenia z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności celnych, wobec czego nie mogły być brane pod uwagę w niniejszym postępowaniu, które nie służy eliminacji skutków decyzji w przedmiocie wymiaru należności celnych. Zaskarżona decyzja odpowiada zatem prawu, wobec czego orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie § 19 w zw. z § 18 ust. 1 c) i w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska /-/ B. Koś D.W.d