III SA/Po 880/13

Dnia 16 stycznia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska (spr.) Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2014 roku przy udziale sprawy ze skargi S K na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P z dnia ... r. nr ... w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 rok I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P z dnia ... r. o nr ... , II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P na rzecz skarżącego kwotę ... złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Prezydent Miasta P decyzją z dnia ... r. ustalił S K, na podstawie art. 13 § 1 pkt. 1, art. 21 § 1 pkt 2, art. 207 i 210 Ordynacji podatkowej, art. 1, 3, 4, 6, 6 a, 6 c ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym ( j. t. – Dz. U. z 2006 r., Nr 136, poz. 969 ze zm. ), art. 2, 3, 4, 6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych ( j. t. - Dz. U. z 2010 r., Nr 95, poz. 613 ze zm. ), art. 1, 2, 3, 4, 5, 6 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym ( j. t. – Dz. U. z 2002 r., Nr 200, poz. 1682 ze zm.) oraz § 1 uchwały Rady Miasta Poznania Nr XX/264/VI/2011 z dnia 8 listopada 2011r. w sprawie wysokości stawek podatku od nieruchomości, łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2012 w kwocie 352 zł, w tym podatek rolny w kwocie 0 zł oraz podatek od nieruchomości w kwocie 352 zł. Odnośnie podatku rolnego wskazano 0,0807 ha fiz.ogółem, ha przel.ogółem 0,000 i ha przel. do opodatkowania 0,000. Jako przedmiot opodatkowania podatkiem od nieruchomości podano – budynki mieszkalne powyżej 2,20 m -213,22 m2 oraz pozostałe grunty – 471,00 m2. Organ wskazał też pozostałe strony postępowania: G M, [ ... ]. W odwołaniu od powyższej decyzji S K stwierdził, że organ podatkowy nie miał podstawy do wszczęcia przedmiotowego postępowania podatkowego z urzędu, gdyż nie nastąpiło protokolarne przejęcie spornej nieruchomości, a sprawy sądowe jej dotyczące nie zostały zakończone. Pełną wiedzę o postępowaniu sądowym ma, w ocenie odwołującego, S P, jako pełnomocnik wszystkich spadkobierców, która posiada dokumentację z adresami wszystkich właścicieli nieruchomości. S K zakwestionował również obciążenie go przez organ I instancji całością podatku w sytuacji, gdy nabył prawo własności przedmiotowej nieruchomości jedynie w 1/30 części. Uważa, że z tego względu winien uiścić tylko 1/30 całego zobowiązania podatkowego. W piśmie z dnia 26 lutego 2013 r. stanowiącym uzupełnienie odwołania S K podniósł, że organ nie ustalił wszystkich spadkobierców – współwłaścicieli nieruchomości i ich adresów. Jest ich 16, a nie 7 ( jak wskazał organ ). Danymi w tym zakresie ma dysponować S P. Zdaniem odwołującego organ przed wszczęciem postępowania winien w sposób wyczerpujący i precyzyjny ustalić krąg spadkobierców – współwłaścicieli nieruchomości, zobowiązanych do uiszczenia podatku. Decyzją z dnia ... 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że z art. 6 c ust. 2 ustawy o podatku rolnym wynika, że łączne zobowiązanie pieniężne należne od przedmiotów opodatkowania stanowiących współwłasność ustala się w odrębnej decyzji (nakazie płatniczym) wystawianym na któregokolwiek ze współwłaścicieli, wobec czego organ I instancji nie był zobowiązany doręczyć decyzji każdemu ze współwłaścicieli opodatkowanej nieruchomości. Gdy istnieje wielu współwłaścicieli jednej nieruchomości ponoszą oni odpowiedzialność solidarną z tytułu podatku od wspólnej nieruchomości, niezależnie od sposobu w jakim jest ona przez nich użytkowana. Nie jest więc możliwe opodatkowanie każdego ze współwłaścicieli proporcjonalnie do jego udziału w danej nieruchomości. W kwestii postępowań sądowych dotyczących przedmiotowej nieruchomości organ I instancji wskazał, że zgodnie z ustaleniami organu I instancji toczy się aktualnie jedynie jedno postępowanie sądowe o opróżnienie jednego z lokali nieruchomości przez jej dotychczasowego lokatora. Okoliczność ta nie ma wpływu na niniejszą sprawę, gdyż lokator ten nie może być uznany za posiadacza samoistnego nieruchomości i podatnika. Z kopii pełnomocnictwa załączonego do odwołania wynika ponadto, że S P została umocowana do reprezentowania wszystkich spadkobierców jedynie w postępowaniu spadkowym przed sądem powszechnym, a nie w odrębnym postępowaniu podatkowym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S K wniósł o uchylenie decyzji organu II i I instancji, zarzucając naruszenie art. 28 kpa oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych. Naruszenie art. 28 kpa wynikać ma z pominięcia w postępowaniu podatkowym wszystkich 16 współwłaścicieli (spadkobierców) przedmiotowej nieruchomości położonej w P przy ul. M, którzy winni być jego stronami. Zdaniem skarżącego obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości powinien być określony indywidualnie w stosunku do każdego z jej współwłaścicieli. Według strony został ponadto naruszony art. 191 O. p. poprzez dokonanie błędnej oceny dowodów, albowiem organ podatkowy dysponował postanowieniem Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt III Ns 761/03/10 i pismem skarżącego z dnia 20 września 2012 r. wskazującym pełnomocnika wszystkich spadkobierców – współwłaścicieli nieruchomości, a pomimo tego organ nie uznał wszystkich współwłaścicieli za strony postępowania. W odpowiedzi na skargę SKO w P wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji. Wskazano m. in., że decyzja wymiarowa była skierowana do dwóch podatników – skarżącego i M L. W ocenie organu odwoławczego współwłaścicieli nie trzeba traktować łącznie jako strony postępowania w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego i nie muszą być oni wymienieni w decyzji wymiarowej. Organ I instancji nie miał obowiązku doręczyć decyzji każdemu ze współwłaścicieli tej nieruchomości. Był natomiast uprawniony do wystawienia nakazu płatniczego na jednego ze współwłaścicieli. Organ II instancji powołał się też na art. 92 § 1 i 2 O.p. i podkreślił, że zasady odpowiedzialności solidarnej stosuje się z chwilą doręczenia decyzji (nakazu płatniczego) osobie, na którą zgodnie z odrębnymi przepisami wystawia się decyzję (nakaz płatniczy). Zaakcentował również, że żaden z przepisów nie pozwala na dokonywanie podziału kwoty należności podatkowych na części odpowiadające udziałowi we współwłasności poszczególnych współwłaścicieli. Z zasady odpowiedzialności solidarnej wynika, że zapłata podatku przez jednego ze współwłaścicieli zwalnia pozostałych. W praktyce spotykane jest, że każdy ze współwłaścicieli płaci podatek jedynie w części odpowiadającej posiadanemu przez niego udziałowi w nieruchomości wspólnej. Jednakże praktyka ta nie wpływa na ogólne zasady odpowiedzialności solidarnej. SKO podkreśliło również, że z treści postanowienia o nabyciu spadku wynika ponadto, że było 13 a nie 16 spadkobierców. W celu uzyskania ich adresów organ I instancji korzystał z bazy osobowo-adresowej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, jednak nie uzyskał pełnych danych, a podatnicy nie udzielili informacji w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozważył, co następuje: Na wstępie wskazać trzeba, że zgodnie z art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji (aktu). Usunięcie zaś z obrotu prawnego danego rozstrzygnięcia może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jego wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga była zasadna, choć nie wszystkie zarzuty skarżącego zasługiwały na uwzględnienie. Decyzja organu I instancji dotyczyła określenia łącznego zobowiązania w podatku rolnym i podatku od nieruchomości za 2012 r. Zgodnie z art. 6 c ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym ( j. t. – Dz. U. z 2006 r., Nr 136, poz. 969 ze zm.) łączne zobowiązanie pieniężne w zakresie podatku rolnego i jednocześnie w zakresie podatku od nieruchomości i podatku leśnego ustala organ podatkowy w jednej decyzji (nakazie płatniczym). Łączne zobowiązanie pieniężne należne od przedmiotów opodatkowania stanowiących współwłasność ustala się w drodze odrębnej decyzji (nakazie płatniczym), który wystawia się na któregokolwiek ze współwłaścicieli ( art. 6 c ust. 2 ustawy). Zgodnie z poglądem doktryny w doręczanym każdemu ze współwłaścicieli nakazie winny być zawarte obok imienia i nazwiska danego adresata również imiona i nazwiska wszystkich innych współwłaścicieli nieruchomości, albowiem obowiązek podatkowy z tytułu wspólnego władania gruntami rolnymi i budynkiem mieszkalnym ciąży na wszystkich współwłaścicielach ( zob. L. Etel, komentarz do art. 6 c ustawy o podatku rolnym, lex 2014 ). Z kolei zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych ( j. t. - Dz. U. z 2010 r., Nr 95, poz. 613 ze zm.) jeżeli nieruchomość stanowi współwłasność to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach. Osoby fizyczne będące podatnikami ponoszą odpowiedzialność tylko wtedy, gdy zostanie im doręczona skutecznie decyzja wymiarowa. Organy podatkowe wymierzają podatek osobom fizycznym w kwocie ogólnej w jednej decyzji, adresowanej do wszystkich współwłaścicieli. Decyzja taka winna być doręczona wszystkim współwłaścicielom (zob. L. Etel, komentarz do art. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, lex 2014). Organ wymierza podatek w jednej kwocie ogólnej w ramach jednej decyzji (nakazu płatniczego), gdyż nie jest upoważniony do dzielenia zobowiązania między współwłaścicieli (według przypadających im udziałów w prawie własności danej nieruchomości). Istota solidarnego obowiązku podatkowego sprowadza się do tego, że wszyscy współwłaściciele są zobowiązani do płacenia podatku od nieruchomości wspólnej, a zapłacenie całego podatku przez jednego lub kilku z nich powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego w stosunku do wszystkich. W każdej konkretnej sprawie podatkowej organ winien wobec tego wyjaśnić w sposób precyzyjny i wyczerpujący krąg podmiotów do których winna być skierowana decyzja ustalająca podatek od nieruchomości, a ponadto należy wyjaśnić jednoznacznie wszystkie kwestie związane ze współwłasnością danej nieruchomości (zob. wyrok NSA z 31 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 648/05, lex nr 179020 ). W przedmiotowej sprawie organ I instancji był uprawniony do wystawienia na podstawie art. 6 c ust. 2 ustawy o podatku rolnym decyzji (nakazu płatniczego) dotyczącego łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2012 na jednego ze współwłaścicieli – skarżącego S K. Ponieważ obowiązujące przepisy nie zezwalają na dokonywanie podziału kwoty należności podatkowej na części odpowiadające udziałom we współwłasności poszczególnych współwłaścicieli w decyzji z dnia 4 września 2012r. prawidłowo ustalono łączne zobowiązanie podatkowe w jednej kwocie ogólnej (352,- zł). Mimo wystawienia nakazu tylko na jednego ze współwłaścicieli odnosi on skutek również wobec pozostałych osób, gdyż obowiązek zapłaty podatku w postaci łącznego zobowiązania pieniężnego ciąży w równym stopniu na wszystkich współwłaścicielach ( zob. m. in. wyrok WSA w Poznaniu z 27 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Po 910/12, baza internetowa orzeczeń NSA ). Wobec tego w tym zakresie zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Zasadny był natomiast zarzut dotyczący pominięcia w prowadzonym postępowaniu podatkowym innych współwłaścicieli spornej nieruchomości i nie wymienienia ich z imienia i nazwiska w kwestionowanej decyzji organu I instancji. Wskazać należy na przepis o charakterze ogólnym zawarty w art. 133 § 1 O. p., zgodnie z którym stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, czyli podmiot posiadający określony interes prawny wynikający z konkretnej normy prawa materialnego ( zob. S. Babiarz i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2007, s. 523-524 ). Obowiązek uwzględnienia przez organ z urzędu w danym postępowaniu wszystkich jego stron (podatników) stanowi zatem jedną z naczelnych dyrektyw każdego postępowania podatkowego, a jego niewykonanie stanowi naruszenie art. 120 O. p. i art. 240 § 1 pkt. 4 O. p., dające podstawę prawną do wznowienia postępowania. W opinii Sądu nie ulega wątpliwości, że w przedmiotowym postępowaniu podatkowym organ winien ustalić w precyzyjny i wyczerpujący sposób wszystkich współwłaścicieli, a wybierając tylko jednego z nich jako adresata decyzji I instancji, należało wymienić w niej wszystkich pozostałych współwłaścicieli zobowiązanych podatkowo na zasadzie odpowiedzialności solidarnej. Skoro bowiem w przypadku nakazu płatniczego po stronie współwłaścicieli powstaje solidarna odpowiedzialność podatkowa, to obowiązkiem organu jest prowadzenie postępowania podatkowego wobec wszystkich mogących taką odpowiedzialność ponosić. Prowadząc zaś postępowanie podatkowe bez udziału wszystkich stron organy naruszyły art. 123 § 1 O.p., zgodnie z którym organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Sąd zgadza się również z przywołanym wcześniej stanowiskiem, że powyższa decyzja powinna być doręczona wszystkim współwłaścicielom (zob. m.in. wyrok WSA w Kielcach z dnia 4 listopada 2010r., sygn. akt I SA/Ke 427/10, Lex nr 748947). Zauważyć trzeba, że organ podatkowy I instancji próbował ustalić adresy współwłaścicieli w oparciu o bazę osobowo-adresową Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, jednak nie uzyskał pełnych danych w tym zakresie. Z tego względu zaniechał dokonywania dalszych ustaleń. Wskazać należy w tym miejscu, że dane o współwłaścicielach nieruchomości są zawarte w dokumentacji załączonej do akt administracyjnych sprawy (postanowienie SR w Poznaniu z 22 marca 2005 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po L A, zmarłej 27 grudnia 1984r. – sygn. akt III Ns 761/03/10; operat szacunkowy z dnia 16 czerwca 2005 r.). W sytuacji zaś trudności z pozyskaniem danych adresowych wszystkich współwłaścicieli poprzez odpowiednie ewidencje urzędowe, zdaniem Sądu, organ podatkowy winien wezwać ustalonych współwłaścicieli, a przede wszystkim, wskazywaną przez skarżącego uczestniczkę postępowania, S P do podania aktualnych adresów miejsca zamieszkania poszczególnych współwłaścicieli (w tym następców prawnych zmarłych spadkobierców – współwłaścicieli tj. [ ... ]). I choć nie ma racji skarżący, że S P jest pełnomocnikiem stron również w przedmiotowej sprawie to z pism S K wynika jednoznacznie, że ww. dysponuje danymi wszystkich podatników – współwłaścicieli. Tylko bowiem ustalenie wszystkich podatników - stron przedmiotowego postępowania podatkowego (współwłaścicieli odpowiadających solidarnie) i adresów ich zamieszkania umożliwi uwzględnienie ich jako stron postępowania i wydanie decyzji wymiarowej bez narażenia się na zarzut naruszenia przepisów prawa. Według Sądu dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bez znaczenia było natomiast to, że nie zakończyło się postępowanie w sprawie cywilnej o opróżnienie lokalu przy ul. M oraz podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność, iż nie doszło jeszcze do protokolarnego przejęcia nieruchomości. Powyższe uwagi i wskazania organ uwzględni ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę. Ponieważ zaskarżona decyzja organu II instancji i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów dającym podstawę do wznowienia postępowania (art. 240 § 1 pkt. 4 O. p.), Sąd orzekł o ich uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p. p. s. a. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd postanowił w oparciu o art. 152 p.p.s.a., a o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej ustawy.