III SA/Po 888/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) Asesor sąd. Szymon Widłak Protokolant: sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 lutego 2007 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej ustalenia obowiązku i wysokości należności za zniszczenia i ubytki stwierdzone w gospodarstwie rolnym I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego J. T. kwotę [...], tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ Sz. Widłak /-/ B. Sokołowska /-/ M. Ławniczak WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] na podstawie art. 157 §1 i art. 158 §1Ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w związku z treścią § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05 sierpnia 1961 roku w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku i wysokości należności za zniszczenia i ubytki stwierdzone w gospodarstwie rolnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że decyzją z dnia [...] Nr [...] ustalono M. T. "obowiązek zapłaty na rzecz Państwowego Funduszu Ziemi kwoty [...] z tytułu zniszczenia i ubytków w przejmowanym gospodarstwie, po odliczeniu nakładów poczynionych z umarzalnych kredytów bankowych". W podstawie decyzji powołano art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18, poz. 107), art. 2 ustawy z dnia 15 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 30 grudnia 1961r. w sprawie ustalenia wysokości nakładów inwestycyjnych, umorzeń i ubytków w opuszczonych gospodarstwach rolnych (MP z 1962r. Nr 12, poz. 44). W jej uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa nieruchomość rolna została opuszczona. M. T. gospodarstwo rolne zdał na rzecz Skarbu Państwa i stąd, stosownie do powołanych przepisów, uznano je za opuszczone. Decyzje poprzedzał protokół z dnia 1964r. o szacunkowym rozliczeniu, w którym stwierdzono, że "szacunku-rozliczenia dokonano na skutek zrzeczenia się gospodarstwa dokonanego przez posiadacza w 1955 roku". J. T. w piśmie z dnia [...] wskazał, że gospodarstwo rolne zostało odebrane na rzecz PGR [...] Kombinat Rolny [...] , a M. T. nigdy nie opuścił gospodarstwa i prowadził je do [...] . W ocenie organu rozstrzygnięcie decyzji z dnia Nr [...] dotyczy wyłącznie ustalenia obowiązku zapłaty na rzecz PFZ kwoty [...] z tytułu zniszczenia i ubytków w przejmowanym gospodarstwie i znajduje oparcie w §5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198), które zostało wydane na podstawie upoważnienia zawartego w ustawie z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Zdaniem organu decyzja o ustaleniu obowiązku zapłaty nie narusza rażąco prawa i znajduje oparcie w przepisie prawa materialnego, chociaż nie powołano w niej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. J. T. składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucił, że ustalenia stanowiące podstawę rozstrzygnięcia zawartego w decyzji Prezydium Rady Narodowej były niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Skarżący podkreślił , iż M. T. nigdy nie opuścił gospodarstwa i do chwili przejęcia ziemi przez PGR [...] uprawiał posiadane grunty. Wskazał, że starania o odzyskanie ojcowizny spowodowały dokonanie wzmianki w księdze wieczystej o treści "decyzja Prezydium Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] Nr [...] dotycząca przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie została dotychczas ujawniona w księdze wieczystej." Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności z dnia [...] oraz podzieliło ustalenia faktyczne i argumentację prawną zawartą w decyzji z dnia [...]. W decyzji wskazano, że argumenty J. T. chociaż wniósł on o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] Nr [...] zmierzają do uznania za bezprawne przejęcia na własność Państwa nieruchomości rolnej położonej w obrębie geodezyjnym [...] Gm. [...] o powierzchni [...] oznaczonej numerem parceli [...]. Według wnioskodawcy zrzeczenie się gospodarstwa zostało wymuszone przez ówczesne władze. M. T. nie opuścił gospodarstwa i nie wyjechał z [...] , aż do śmierci. Ziemię przejęło Państwowe Gospodarstwo Rolne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że organ administracji publicznej nie jest właściwy do badania prawidłowości zrzeczenia się gospodarstwa, które nastąpiło w drodze cywilno-prawnej, a nie w drodze decyzji administracyjnej. Decyzja, o której unieważnienie wystąpił następca prawny M. T., dokonuje zdaniem organu jedynie rozliczenia finansowego w następstwie wcześniejszego zrzeczenia się gospodarstwa. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji nie można badać warunkujących jej wydanie okoliczności cywilnoprawnych, czy prowadzić w tym zakresie postępowania "od nowa". J. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Podniósł, że Sąd Rejonowy, jako podstawę ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa do spornej nieruchomości, wskazał decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] Nr [...]. Ponownie podniósł, że gospodarstwo rolne M. T. nigdy nie zostało opuszczone. Tym samym ustalenie obowiązku i wysokości należności za zniszczenia i ubytki stwierdzone w gospodarstwie rolnym nastąpiło z pogwałceniem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198.). Zarzucił, że zaskarżona decyzja całkowicie pomija ustalenia i argumentacje zawartą w decyzji Ministra Rolnictwa Nr [...] z dnia [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Istotą sporu w niniejszym postępowaniu jest stwierdzenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że przedmiotem rozstrzygnięcia Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] Nr [...] są wyłącznie kwestie finansowych rozliczeń z tytułu zniszczeń i ubytków w przejmowanym gospodarstwie rolnym. Z orzeczenia Prezydium Rady Narodowej wynika, iż gospodarstwo opuszczone zostało w roku [...] w wyniku zrzeczenia się go przez właściciela .Organ w następstwie takiego twierdzenia wywiódł , iż decyzja , o której stwierdzenie nieważności wystąpił J. T. jest jedynie rozliczeniem przejętego przez Skarb Państwa gospodarstwa i następstwem wcześniejszego zrzeczenia się gospodarstwa. Oceniając legalność decyzji SKO dokonać należy analizy stanu prawnego z daty wejścia w życie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku-o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U 55 Nr 18, poz 1007).Otóż z treści dekretu wynika jednoznacznie , iż przejście własności następuje z chwilą wejścia w życie wymienionego dekretu , niezależnie od daty wydania decyzji przez organ , o ile gospodarstwo faktycznie byłoby opuszczone. Pomimo jednak przejścia gospodarstwa z mocy prawa na własność Państwa , zgodnie z brzmieniem ust.2 art. 15 cytowanego dekretu wymagana była decyzja właściwego organu administracji państwowej, czyli wydana decyzja musiała być decyzją stwierdzającą, a nie wystarczyło dla takiego uznania , wbrew twierdzeniom organu samo zrzeczenie się gospodarstwa . W świetle powyższego nie sposób podzielić stanowiska organu zawartego w decyzji drugoinstancyjnej , że " organ administracji publicznej nie jest właściwy do badania i orzekania o tym ,czy zrzeczenie się gospodarstwa , które nastąpiło w drodze cywilno-prawnej , a nie decyzji administracyjnej zostało wymuszone i nastąpiło z naruszeniem prawa". Wskazać również należy, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955r., mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. O przejęciu gospodarstwa rolnego lub działki na własność Państwa oraz o utrzymaniu ciążących na tym gospodarstwie rolnym lub działce służebnościach gruntowych orzekał właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej. W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 05 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 39, poz. 198.). została określona odpowiedzialność właściciela za zniszczenia i ubytki stwierdzone w przejętym na własność Państwa gospodarstwie rolnym. Stosownie do treści §5 ust. 2 tego rozporządzenia o wysokości należności za zniszczenia i stwierdzone ubytki należało rozstrzygnąć w formie decyzji. Powołane przepisy jednoznacznie wskazują, że przesłanką aktualizującą kompetencję organów uprawnionych do orzekania w sprawie wysokości należności za zniszczenia i stwierdzonych ubytków jest uprzednie przejęcie na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego. Przy czym przejęcie gospodarstwa rolnego następowało również w formie decyzji administracyjnej, która wywoływała określone skutki w sferze stosunków cywilnoprawnych. Stąd ocena prawidłowości decyzji, której stwierdzenia nieważności domaga się J. T. przy założeniu, że rozstrzyga ona kwestie finansowych rozliczeń z tytułu zniszczeń i ubytków w przejmowanym gospodarstwie rolnym, wymaga ustalenia czy zrealizowane były wszystkie przesłanki dla wkraczania w drodze decyzji w sferę prawnie chronionych interesów M. T. W tym zakresie koniecznym jest uzupełnienie postępowania wyjaśniającego, bowiem niewystarczające dla stwierdzenia, że zaktualizowała się kompetencja organu jest powołanie się na protokół, którym M. T. miał "zdać ziemię". Z kolei przejęcie własności gospodarstwa w formie prawnej właściwej stosunkom cywilnoprawnym nie stwarzało sytuacji prawnej upoważnienia do wydania decyzji określającej wysokość należności za zniszczenia i ubytki w przejętym gospodarstwie rolnym. Dodatkowego postępowania wyjaśniającego wymaga kwestia czy sama decyzja Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] Nr [...] nie rozstrzyga również o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego M. T. Należy bowiem mieć na uwadze, że o formie aktu administracyjnego, czy o ilości zawartych w nim rozstrzygnięć nie decyduje, układ redakcyjny dokumentu. W przedmiotowej decyzji powołano jako podstawę rozstrzygnięcia art. art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reforma rolną i osadnictwem rolnym, a ustalenia faktyczne, w zasadniczej części, pokrywają się z okolicznościami istotnymi dla orzeczenia o przejęciu gospodarstwa rolnego. Niedopuszczalny z tego punktu widzenia jest brak ustosunkowania się przez organy orzekające w sprawie do rzeczywistego funkcjonowania decyzji w obrocie prawnym; w szczególności ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa do spornej nieruchomości na podstawie decyzji, której unieważnienia żąda skarżący. W tym zakresie ustalenia organów administracyjnych są sprzeczne z wpisem, orzeczeniem sądu powszechnego, którym potwierdzono, że powyższa decyzja jest dokumentem stwierdzającym przejście prawa własności. Przedstawione powyżej okoliczności wskazują, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podjęło wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w konsekwencji nie został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy istotny z punktu widzenia zastosowania przepisu art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe przesądza o naruszeniu obowiązków procesowych określonych w przepisach art. 7, art. 77 i art. 107 k.p.a. i może prowadzić do błędnych ustaleń faktycznych mających wpływ na właściwe zastosowanie przepisów prawa stanowiących podstawę wydanej decyzji. Dlatego mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało uchylić zaskarżoną decyzję. W konsekwencji na mocy przepisu art. 152 oraz art. 200 wskazanej ustawy orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/ Sz. Widłak /-/ B. Sokołowska /-/ M. Ławniczak D.W.d