III SA/Po 903/11

Dnia 25 stycznia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia .... r., nr w przedmiocie stwierdzenia powstania obowiązku podatkowego i określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną. Na ich utrzymaniu pozostaje syn ur. 25. czerwca 2010r. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza wnioskodawcy. Według oświadczenia dochód miesięczny rodziny to 1.615zł (538zł na osobę). Skarżący wraz z konkubiną i dzieckiem zamieszkuje w wynajmowanej nieruchomości (budynek mieszkalny 130mkw. oraz budynek gospodarczy 80mkw.). Miesięczny czynsz za wynajem wynosi 900zł. Wydatki na energię elektryczną za okres od 1 sierpnia do 9 września 2011 roku zostały udokumentowane na kwotę 216zł. Skarżący jest obciążony z tytułu spłaty kredytu samochodowego (miesięczna rata - 335zł). Postanowieniem z dnia 25 listopada 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia referendarz wskazał, że dochód deklarowany dla celów podatkowych (1.615zł miesięcznie) nie jest prawidłową podstawą oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, albowiem ta wartość nie uwidacznia możliwości nabywczych skarżącego . Wydatki tylko na energię elektryczną, ratę kredytu samochodowego oraz czynsz za wynajmowaną nieruchomość (1.450zł miesięcznie) prawie w całości wyczerpują deklarowany miesięczny dochód, a według zasad doświadczenia życiowego nie są to wydatki, które wyczerpują listę koniecznych kosztów utrzymania rodziny. Zdaniem referendarza wysokość wydatków wynikająca ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów pozwala przyjąć, że uiszczenie kwoty 400zł wpisu od skargi, czy też 700zł tytułem całkowitych kosztów sądowych, nie spowoduje zachwiania sytuacji materialnej i bytowej rodziny skarżącego w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W zakreślonym terminie strona skarżąca złożyła sprzeciw podnosząc, że z uwagi na niewstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby Celnej zajął rachunek bankowy, co powoduje, że nie ma środków na opłacenie kosztów sądowych, zaś kredyt spłaca za samochody, które stanowią źródło utrzymania jego i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Podkreślić przy tym należy, iż zawarty w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Chcąc uzyskać prawo pomocy strona powinna wykazać, iż podjęła wszelkie, niezbędne kroki zmierzające do wygospodarowania środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych, jednakże nie przyniosły one zamierzonego efektu. Tym samym strona mając na względzie konieczność poniesienia tych wydatków powinna rozważyć racjonalność swoich wydatków i w ten sposób poszukiwać źródła ewentualnych oszczędności. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., rozumie się zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wskazać trzeba, że co prawda wnioskodawca znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, jednakże z przedłożonych oświadczeń i treści dokumentów wynika, że sytuacja majątkowa wyklucza go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Odmowę uwzględnienia żądania uzasadnia to, że przychód skarżącego z działalności gospodarczej oraz innych źródeł za 2010 rok wyniósł łącznie 95.174zł. Na rachunku bankowym na dzień 30 września 2011 roku widniało saldo ujemne, jednak wpływy na rachunek bankowy w miesiącu wrześniu 2011 roku wyniosły łącznie 5.494,42zł. Z akt administracyjnych wynika również, że w kwietniu 2009 roku J. wydatkował równowartość 65.794zł na zakup samochodu. Wskazać w tym miejscu trzeba, że wpis od skargi, zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu sądowoadministracyjnym (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.), wyniesie około 400zł. Ewentualne dalsze koszty sądowe to 100zł – opłata kancelaryjna za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem oraz 200zł - wpis od skargi kasacyjnej. W świetle powyższych rozważań porównanie wysokość kosztów sądowych z osiąganymi przez stronę przychodami (w 2010r. średnio miesięcznie - 7.931zł, we wrześniu 2011r. – 5.494 zł) pozwala przyjąć, że realizowane przychody tworzą możliwości wygospodarowania środków finansowych na pokrycie w całości kosztów sądowych przedmiotowego postępowania. Jednocześnie zauważyć trzeba, że miesięczny dochód (na 2010r.) deklarowany przez stronę dla celów podatkowych (1.615 zł) nie stanowi prawidłowej podstawy oceny możliwości płatniczych skarżącego. Tylko bowiem wydatki na czynsz, energię elektryczną i ratę kredytu wynoszą ok. 1.450 zł miesięcznie. Lista zaś koniecznych kosztów utrzymania rodziny obejmuje jeszcze inne pozycje (m.in. jedzenie, odzież, środki czystości, leki itp.). Według Sądu również fakt zajęcia przez Dyrektora Izby Celnej rachunku bankowego strony nie ma w sprawie decydującego znaczenia. Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów, orzeczono jak w sentencji postanowienia.