III SA/Po 906/16

Dnia 23 lutego 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi W. S. na decyzję Inspektor Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym oddala skargę Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w P. nałożył na W. S. (zwanego dalej skarżącym) karę pieniężną w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] marca 2016 r. w punkcie kontrolnym w miejscowości M. zatrzymano do kontroli pojazd marki Man o numerze rejestracyjnym [...] Pojazdem kierował K. B.. Pojazdem wykonywany był niezarobkowy przewóz drogowy rzeczy z K. do kilku miejsc rozładunku (między innymi do miejscowości P. i W. ). Okoliczność tę ustalił organ na podstawie dokumentów w postaci: dokumentu przewozowego i oświadczenia kierowcy. Zgodnie z wypisem z zaświadczenia na wykonywanie przewozów drogowych na potrzeby własne przewóz wykonywał W. F. S., prowadzący działalność gospodarczą - P.H.U. "S. " w K.. Organ wskazał, że podczas kontroli stwierdzono zastosowanie typu wykresówki niezatwierdzonego lub nieprzeznaczonego dla danego typu urządzenia rejestrującego. Łącznie było to 14 wykresówek. Wskazano, że tachograf posiadał inny typ zatwierdzenia niż wykresówki. W związku z ww. okolicznościami organ wszczął postępowanie administracyjne. W toku postępowania skarżący wskazywał, że za zakup wykresówek odpowiedzialny jest kierowca i to on ponosi winę za powstałe naruszenia. Biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny organ uznał, że strona nie wykazała, że nie miała wpływu na powstałe naruszenia. Zdaniem organu za działalność przedsiębiorstwa odpowiedzialność ponosi osoba, która je prowadzi, a złożone wyjaśnienia mają na celu jedynie uniknięcie odpowiedzialności. Nie stanowiły one zatem podstawy do umorzenia postępowania. Zdaniem organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na fakt, że strona nie dopełniła obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie wykresówki zatwierdzone dla typu urządzenia rejestrującego, zainstalowanego w pojeździe. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie. W odwołaniu skarżący zarzucił błędną wykładnię przepisów prawnych poprzez uznanie, że prowadzi przedsiębiorstwo transportowe i ponosi odpowiedzialność za zarzucane naruszenia, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego nałożenia na niego kary pieniężnej. W dniu [...] czerwca 2016 r. Inspektor Transportu Drogowego, decyzją nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci protokołu kontroli oraz wykresówek kierowcy z poszczególnych dni wykazała, iż okazane podczas kontroli drogowej wykresówki nie posiadają znaku zgodności typu, co za tym nie są przeznaczone do znajdującego się w kontrolowanym pojeździe tachografu. Organ odwoławczy ustalił, iż okazane podczas kontroli drogowej wykresówki nie posiadają znaku zgodności typu El 57, a w konsekwencji - nie są przeznaczone do znajdującego się w kontrolowanym pojeździe tachografu marki [...], typ [...] o numerze [...]. Organ wskazał, że podczas kontroli drogowej stwierdzono niezgodność oznaczeń na 14 wykresówkach, które zostały zatrzymane, jako dowód w sprawie i dołączone do akt sprawy (k. 29). Ustalono, że ww. wykresówki nie miały oznaczenia, które byłoby kompatybilne z oznaczeniem El 57 znajdującym się na tabliczce znamionowej tachografu. W świetle powyższego stwierdzono, że kierowca stosował wykresówki, które nie były przeznaczone do danego typu urządzenia rejestrującego. Stwierdzono używanie nieprawidłowych wykresówek w ilości 14 sztuk. Organ wskazał, że za używanie każdej nieprawidłowej wykresówki przewidziana jest kara pieniężna w wysokości [...] złotych. Odnosząc się do zarzutów strony dotyczących nałożenia przez organ I instancji kary pieniężnej na przedsiębiorcę, który nie prowadzi przedsiębiorstwa transportowego, organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z art. 4 pkt p rozporządzenia 561/2006 przedsiębiorstwo transportowe oznacza osobę fizyczną, osobę prawną lub związek lub grupę osób nieposiadającą osobowości prawnej, niezależnie od tego, czy działa zarobkowo, lub jednostkę państwową, niezależnie od tego, czy posiada ona osobowość prawną, czy też podlega organowi posiadającemu osobowość prawną, która zarobkowo lub na potrzeby własne wykonuje przewozy drogowe. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że kierowca K. B. wykonywał zlecenie transportowe na rzecz i w imieniu przedsiębiorcy, którą to okoliczność potwierdzają zeznania kontrolowanego kierowcy oraz okazany podczas kontroli list przewozowy: [...] z dnia [...] marca 2016r. Organ odwoławczy stwierdził, iż organ I instancji prawidłowo zastosował przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym i uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego. Odnosząc się do zarzutów strony dotyczących błędnej kwalifikacji prawnej naruszenia organ odwoławczy wskazał, iż odpowiedzialność administracyjna podmiotu wykonującego przewóz drogowy posiada charakter odpowiedzialności niezależnej od winy w tym znaczeniu, że jest ponoszona co do zasady z tytułu wystąpienia określonego skutku (stwierdzonego naruszenia), bez konieczności wykazywania związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem podmiotu odpowiedzialnego, a powstałym skutkiem. Odpowiedzialność ta zbliżona jest zatem do odpowiedzialności ponoszonej na zasadzie ryzyka, choć nie ma charakteru nieograniczonego, przepisy przewidują możliwość odstąpienia od nałożenia kary w sytuacjach określonych w art. 92b ust. 1 i 92c ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. Wykazanie okoliczności wskazanych w ww. przepisach, zdaniem organu odwoławczego, jest obowiązkiem procesowym przedsiębiorcy; nie jest natomiast obowiązkiem nałożonym na podstawie przepisów prawa na organ prowadzący w tym zakresie postępowania. W uzasadnieniu decyzji wskazane zostało, że organ odwoławczy przeprowadził postępowanie w zakresie art. 92 b i 92 c ustawy o transporcie drogowym. Badając okoliczności wyłączenia odpowiedzialności przedsiębiorcy organ II instancji wskazał, że w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 92 b ustawy o transporcie drogowym bowiem ustawodawca przewiduje możliwość zastosowania tego przepisu tylko w przypadku, gdy podczas kontroli zostały stwierdzone naruszenia dotyczące czasu pracy kierowców. W niniejszej sprawie takie naruszenia nie miały miejsca. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak było podstaw zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym za względu na fakt, iż do wskazanych wyżej naruszeń doszło w okolicznościach, które przedsiębiorca powinien przewidzieć i nie dopuścić do ich zaistnienia. Skarżący nie przedstawił w toku postępowania administracyjnego dowodów na powstanie takich okoliczności, mogących obalić ustalenia organu I instancji. Wszystkie okoliczności sprawy związane z naruszeniem Ip. 6.3.2 załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym były okolicznościami, na które przedsiębiorca miał wpływ i mógł je przewidzieć. Wpływ przedsiębiorcy przejawia się w braku kontroli nad kierowcą, oraz braku reakcji na popełniane przez niego naruszenia. Przedsiębiorca nie wskazał wystąpienia żadnych innych okoliczności na które nie miał wpływu lub których nie mógł przewidzieć. Organ wskazał, że nawet gdyby do naruszenia doszło - jak twierdzi strona - wyłącznie z winy kierowcy, okoliczność ta nie stanowiłaby podstawy do zastosowania art. 92c. W opinii organu odwoławczego postępowanie w I instancji zostało przeprowadzone z poszanowaniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ I instancji działał na podstawie przepisów prawa, podejmując wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także czyniąc zadość obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę. W jej treści zarzucił naruszenie art. 92 i 92 c ustawy o transporcie drogowym. Po raz kolejny skarżący podkreślił, że kierowca w ramach obowiązków pracowniczych był zobowiązany do przestrzegania przepisów dotyczących transportu drogowego. W ramach ciążących na pracowniku obowiązków odpowiedzialny był również za stosowanie właściwych wykresówek do danego urządzenia rejestrującego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, określanej dalej "p.p.s.a."), z którego treści wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. W ocenie Sądu w podlegającej kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonej decyzji organ trafnie uznał, że w dniu kontroli stwierdzono stosowanie wykresówek niezatwierdzonych i nieprzeznaczonych do danego typu urządzenia rejestrującego, co dawało podstawy do nałożenia na stronę skarżącą kary pieniężnej oraz, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy brak jest podstaw do wyłączenia odpowiedzialności przedsiębiorcy za naruszenie (art. 92c ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tj. Dz.U. z 2013 r. poz. 1414 ze zm., określanej dalej także jako "u.t.d."). W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 4 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym przez pojęcie "transportu drogowego" rozumie się krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy; określenie to obejmuje również: a) każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4, b) działalność gospodarczą w zakresie pośrednictwa przy przewozie rzeczy. Stosownie do art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne - to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. Przenosząc powyższe przepisy prawne na grunt kontrolowanej sprawy należy wskazać, że stan faktyczny nie budzi wątpliwości, a został wykazany na podstawie zgromadzonych przez organy administracji publicznej dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy administracyjnej. Bezspornym jest, że strona w dniu [...] marca 2016 r. wykonywała przewóz rzeczy na potrzeby własne. Stosownie do art. 3 ust. 1 zd. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym i uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (Dz. Urz. L nr 60 s. 1, określanego także jako "rozporządzenie nr 165/2014"), tachografy są instalowane i użytkowane w pojazdach zarejestrowanych w państwie członkowskim używanych do przewozu drogowego osób lub rzeczy oraz do których zastosowanie ma rozporządzenie (WE) nr 561/2006. Rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniające rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz. Urz. UE L 201 s. 1) ma zastosowanie do przewozu rzeczy, gdy dopuszczalna masa całkowita pojazdów łącznie z przyczepą lub naczepą przekracza 3,5 tony (art. 2 ust. 1 pkt a rozporządzenia). Nie budzi zatem wątpliwości, że skarżący był adresatem norm nakazujących rejestrowanie aktywności kierowcy za pomocą tachografu. Zgodnie z art. 33 ust. 1 Rozporządzenia nr 165/2014, przedsiębiorstwa transportowe są odpowiedzialne za zapewnienie, by ich kierowcy byli właściwie wyszkoleni i poinstruowani w zakresie prawidłowego działania tachografów, zarówno cyfrowych, jak i analogowych, przeprowadzają regularne kontrole, by zapewnić właściwe użytkowanie tachografów przez swoich kierowców i nie udzielają kierowcom żadnych bezpośrednich ani pośrednich zachęt, które mogłyby skłaniać ich do niewłaściwego używania tachografów. Ponadto przedsiębiorstwa transportowe wydają wystarczającą liczbę wykresówek kierowcom pojazdów wyposażonych w tachografy analogowe, mając na uwadze indywidualny charakter wykresówki, długość okresu pracy i możliwość zaistnienia konieczności ich wymiany, w przypadku gdy zostaną zniszczone lub zatrzymane przez upoważnionego funkcjonariusza służb kontrolnych. Przedsiębiorstwa transportowe wydają kierowcom tylko wykresówki zgodne z homologowanym wzorem i odpowiednie do użycia w urządzeniu zainstalowanym w pojeździe. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w dniu kontroli stwierdzono zastosowanie 14 wykresówek, które nie były odpowiednie dla urządzenia rejestrującego zainstalowanego w pojeździe. Tachograf w kontrolowanym pojeździe posiadał typ zatwierdzenia E1 57, natomiast wykresówki takiego typu zatwierdzenia nie posiadały. Na wykresówkach występował między innymi typ zatwierdzenia E1 50, 51, 52, 61, 62. Należy podkreślić, że obowiązkiem przedsiębiorcy jest zapewnienie kierowcom odpowiedniej ilości wykresówek, które zostały dopuszczone przez odpowiedni urząd i nadają się do stosowania w zainstalowanym tachografie. Skarżący nie wyposażył kierowcy w odpowiednie wykresówki, co uzasadniało nałożenie na niego kary administracyjnej określonej w punkcie 6.3.2 załącznika do ustawy o transporcie drogowym. W przedmiotowej sprawie, jak prawidłowo ocenił organ odwoławczy, nie ma zastosowania przepis art. 92 b u.t.d., którego naruszenie zarzuca skarżący, albowiem przepis ten ma zastosowanie wyłącznie w zakresie naruszeń przepisów o czasie prowadzenia pojazdów, wymaganych przerwach i okresach odpoczynku, a nie znajduje zastosowania do – stanowiących przedmiot postępowania – zachowań. Ponadto, organ odwoławczy zasadnie stwierdził, że w sprawie nie zaistniały okoliczności wymienione w art. 92c u.t.d., mogące wyłączać odpowiedzialność przedsiębiorcy za stwierdzone naruszenie, tj. okoliczności sprawy i dowody nie wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Należy wskazać, że w toku postępowania wyjaśniającego przedsiębiorca powinien wykazać, że dołożył należytą staranność, tzn. że dokonał w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej wszystkich czynności wymaganych od przedsiębiorcy, który organizuje przewóz, a jedynie wskutek niezależnych okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia przepisów prawa. Podkreślenia wymaga również, że w przypadku administracyjnych kar administracyjnych to przedsiębiorca ponosi odpowiedzialność za naruszenie prawa przez kierowcę zatrudnionego w przedsiębiorstwie skarżącego. Przewoźnik organizuje bowiem pracę kierowców i sprawuje nad nimi nadzór. Ponosi także ryzyko prowadzenia przedsiębiorstwa transportowego oraz posiada instrumenty prawne i faktyczne, by zapewnić należyte wykonywanie obowiązków przez kierowców, tak aby nie dochodziło do naruszenia prawa. Na przewoźniku spoczywa zatem ciężar wykazania, że dołożył należytej staranności organizując przewóz i nie mógł przewidzieć naruszenia prawa przez kierowcę. Pogląd taki jest powszechnie przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 czerwca 2009 r., II GSK 989/08; z 20 października 2010r.; II GSK 936/09; z 24 lutego 2011 r., II GSK 258/10; z 30 października 2013 r., II GSK 909/12 (opubl.– http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie organ - na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego m.in. zeznań kierowcy K. B., który zeznał, iż używał takich wykresówek, jakie były dostępne w miejscach ich zakupu - prawidłowo przyjął, że skarżący, jako przedsiębiorca, nie dochował należytej staranności w organizacji przewozu. Zapewnienie wykresówek do tachografu było obowiązkiem skarżącego. Tymczasem skarżący wykonanie tego obowiązku powierzył kierowcy – swojemu pracownikowi. O ile taka czynność nie jest zakazana, o tyle wskazać należy, że powierzenie obowiązku zakupu wykresówek pracownikowi w umowie o pracę nie zwalnia skarżącego z odpowiedzialności za naruszenie przepisów prawa. Podkreślenia bowiem wymaga, że skarżący był informowany o niedostępności właściwych wykresówek, jednak nie podjął w związku z tym żadnych czynności zmierzających do rozwiązania tego problemu. Kierowca nie miał zatem możliwości wywiązania się z obowiązku zakupu prawidłowych wykresówek. W tej sytuacji skarżący powinien przedsięwziąć niezbędne czynności, aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie tachografu w pojeździe, a w konsekwencji - prawidłową organizację przewozu. Skarżący nie wywiązał się jednak ze swojego obowiązku. Jednocześnie wskazać należy, że to skarżący jako organizujący przewóz powinien dysponować niezbędną wiedzą w zakresie funkcjonowania tachografu, jak również w zakresie obowiązków nałożonych na niego zarówno na podstawie ustawy o transporcie drogowym oraz wynikających z regulacji prawa unijnego. W konsekwencji należy uznać, że skarżący nie dołożył należytej staranności organizując przewóz. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.