III SA/Po 912/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012 r. przy udziale sprawy ze skargi K. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W dniu 5 lipca 2011 K. S. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w [...] wniosek o umorzenie należności z tytułu składek . We wniosku podniosła, iż nie jest w stanie opłacić zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, bowiem jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie posiada żadnych dochodów, a ponadto leczy się u lekarza specjalisty z uwagi na dolegliwości sercowe. Do wniosku strona załączyła historię pobytu w Szpitalu Specjalistycznym w [...] w okresie od 22 grudnia 2009 roku do 30 grudnia 2009r. Z karty leczenia informacyjnego wynika, iż w/w przebywała w placówce z powodu stanu po zapaleniu mięśnia sercowego. W dniu 23 grudnia 2009 roku przeszła zabieg koronarografii. Skarżąca załączyła do akt również zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia datowane na 12 lipca 2011r. Z dokumentacji wynika, iż u pacjentki stwierdzono stan po zapaleniu mięśnia sercowego, zaburzenia rytmu serca, bóle kręgosłupa, nerwicę neurasteniczną. Stwierdzono, iż wyniki leczenia i rokowanie są niepewne, a pacjentka jest leczona stale. Po przeprowadzonym postępowaniu decyzją z dnia [...] sierpnia 2011r., o Nr [...] odmówił umorzenia należności za okres maj-sierpień 2001r. w łącznej kwocie 5 368,86 zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wskazano na brak przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku – O systemie ubezpieczeń społecznych. W sprawie nie zostały wyczerpane wszystkie środki egzekucyjne, a wobec Skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w [...]. Dalej organ przyjął, iż K. S. obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest nigdzie zatrudniona, zamieszkuje wspólnie z rodzicami i pozostaje na ich wyłącznym otrzymaniu. Zakład uwzględniając dochody całej rodziny przyjął, iż sytuacja materialno-bytowa jest trudna, a dodatkowo prowadzenie egzekucji przyczynia się do jej pogorszenia. Uznano też, że stan zdrowia skarżącej jest zły, ale przedłożone dokumenty nie dowodzą, że choroba uniemożliwia w sposób trwały podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze. Ostatecznie organ uznał też, iż nie zachodzą przesłanki do zastosowania §3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r - w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy K. S. zarzuciła organom, że zwlekały kilka lat z egzekwowaniem należności, nie informując jej o nich ani nie monitując w żaden sposób. Ponadto zobowiązana uznała, iż należności uległy przedawnieniu, ponieważ dotyczyły okresu sprzed 1 stycznia 2003 roku tj. przed nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Po rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia [...] września 2011r., o nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Ponowna analiza materiału dowodowego nie dała podstaw organowi do zmiany decyzji. Przedstawione przez stronę dokumenty nie dały jednoznacznych podstaw do przyjęcia, iż stan zdrowia uniemożliwia skarżącej w sposób trwały podjęcie zatrudnienia. Organ uznał, iż brak jest obiektywnych przeszkód w pozyskaniu środków na utrzymanie i spłatę zadłużenia. Nie zaistniała więc całkowita nieściągalność w świetle przepisów art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednocześnie Zakład uznał, iż brak jest podstaw do zakwalifikowania sytuacji materialnej oraz zdrowotnej wnioskodawczyni jako stanu wskazanego w art. 28 ust. 3 a ustawy. Umorzenie zaległości jest sytuacją wyjątkową i aktualnie nie zachodzi konieczność jego zastosowania. K. S. skorzystała z prawa do zaskarżenia w/w decyzji. W skardze zarzuciła organom zaniechanie wyjaśnienia wielu okoliczności mających wpływ na wydanie decyzji. Zakwestionowała ustalenia organu tak co do kwoty wymaganej dla samodzielnego utrzymania się, jak i dotyczące jej stanu zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty skargi Sąd podzielił. Wstępnie należy zauważyć, iż zgodnie z art.133 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,poz.1270 ze zm.) sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na postawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych. Rozstrzygniecie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 83 i 28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998r – O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz.1585), zwanej dalej u.s.u.s. Zgodnie z treścią tegoż artykułu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek pozwala na potencjalne umorzenie należności, ale decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy - co oznacza, że organ może, a nie musi udzielić ulgi. W rozpatrywanej sprawie organ jednoznacznie przesądził, iż nie zaistniała żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2. Nie odnosząc się do nich szczegółowo wskazał jedynie, iż w sprawie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału w [...]. W aktach sprawy, w kwestionariuszu sporządzonym przez organ widnieje informacja, iż egzekucja prowadzona jest przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ale na chwilę obecną brak wpłat. Z akt wynika, iż organ pomimo prawie 10 letniego okresu zadłużenia dopiero przed upływem terminu przedawnienia podjął czynności egzekucyjne, trudno więc oczekiwać, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 pkt 5 komornik wypowie się o bezskuteczności egzekucji, skoro sprawa pomimo braku wpłat nie została jeszcze skierowana do komornika. W ocenie Sądu taka ocena przesłanki nieściągalności określonej w pkt 5 jest niewyczerpująca i nie może sprowadzać się wyłącznie do oczekiwania na orzeczenie organu skarbowego. Ta sytuacja bowiem niewątpliwie wiąże się z kolejną przesłanką bezskuteczności, a mianowicie pkt 3 ust 1 art. 28. Z akt jednoznacznie wynika, iż Skarżąca nie dysponuje żadnym majątkiem, a działalności nie prowadzi od 10 lat. Niesporne przy tym są ustalenia, iż w/w nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu rodziców i nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości. Organ w żaden sposób nie odniósł się do tej przesłanki uznając, iż wystąpiła nieściągalność w rozumieniu pkt 5 i jest to zdaniem organu wyczerpujące omówienie przesłanek umorzenia. Nie wskazał jednak majątku Skarżącej, z którego ewentualna egzekucja mogłaby być prowadzona. W ocenie Sądu zebrany materiał dowodowy nie pozwala na taką jednoznaczną ocenę, a brak odniesienia się do pozostałych przesłanek w obliczu zebranego materiału dowodowego pozwala na przyjęcie, iż wnioski organu są dowolne i nie poparte właściwą argumentacją. Organ nie wskazał, czy w sytuacji braku majątku egzekucja może być prowadzona i co stanowi podstawę uznania, że można zastosować wobec w/w jakiekolwiek środki egzekucyjne. Nie znajduje uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym twierdzenie organu II instancji, że Dyrektor Oddziału w [...] prowadzi postępowanie egzekucyjne, skoro jest kwestią bezsporną, że żadna wpłata z tego tytułu nie wpłynęła. Podkreślić należy, iż wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Ocena ta winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Skoro przesłanki nieściągalności wymieniono taksatywnie w treści ustawy i to one decydują o stanowisku organu w przedmiocie umorzenia - to decyzja w tym przedmiocie winna zawierać wyczerpujące omówienie zebranego materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów, a przed wszystkim wyjaśnienie stronom zasadności przesłanek, którymi organ się kierował odmawiając umorzenie. Sąd stoi na stanowisku, iż zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego powinno znaleźć się wyczerpujące i szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia przesłanek uzasadniających takie rozstrzygnięcie. W przypadku ustalenia, iż Skarżąca nie posiada żadnego majątku i jest to kwestia niesporna nieuchronnie pojawia się pytanie czy w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, a wreszcie też pytanie czy będzie możliwość skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, skoro w ogóle organ nie wystąpił do organu skarbowego o wszczęcie egzekucji. Organ w ponownym rozpoznaniu sprawy winien odnieść się do powyższych wątpliwości uwzględniając aktualny bieg postępowania egzekucyjnego. Skoro organ uznał, iż w perspektywie będzie jeszcze można od strony egzekwować należności – to winien wyjaśnić na czym opiera się taka prognoza. Brak jakichkolwiek ustaleń organu w tym zakresie ma wpływ na wynik sprawy, bowiem brak takiej prognozy przy jednoczesnym braku majątku może prowadzić do przyjęcia, iż zaistniała jednak przesłanka nieściągalności. Dodać też należy, iż skoro organ uznał, że nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności wobec trwającego postępowania egzekucyjnego (co jak wyżej wskazano nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym) to zawsze należy brać pod uwagę czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenia utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. Analiza taka była konieczna z uwagi na sytuację osobistą i majątkową Skarżącej. Organ w decyzji I instancyjnej stwierdził, iż wziął pod uwagę następujące okoliczności, jednakże ani tych okoliczności nie wskazał, ani ich nie uzasadnił. Prawidłowe rozstrzygniecie wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art.80 Kpa) zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art.77 Kpa), a więc przy podjecie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami zakresu procedury administracyjnej (art. 107 § 3 Kpa). Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ocenić materiał dowodowy zgodnie ze wskazaniami sądu, ze szczególnym uwzględnieniem przesłanek nieściągalności i skutków ewentualnego postępowania egzekucyjnego. Następnie w oparciu o całość zgromadzonego materiału oraz aktualną sytuację finansową i zdrowotną Skarżącej rozpatrzyć wniosek Skarżącej o umorzenie należności składkowych . Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu orzekł jak w sentencji wyroku, w oparciu o art.145 § 1 lit a i c p.p.s.a., a o wykonalności decyzji w oparciu o przepis art.152 w/w ustawy.